CON ÐU?NG TO L?A (ÐO?N QUA TÂN CUONG) :CON ÐU?NG TO L?A (ÐO?N QUA TÂN CUONG) (Taklamakhan desert - Urumqi - Ili valley – Kashgar) (Sa m?c Tháp Kh?c L?p Mã Can - Ô L? M?c T? - Thung lung Y Lê - Khách Th?p) The Old Silk Road - Xinjiang Nh?n space bar d? xem ti?p và m? loa nghe nh?c Dãy Altai – B?c Tân Cuong , g?n biên gi?i Trung Qu?c và Siberia (Nga)


Slide 2:Khách Th?p (Hòa Ði?n) Thung lung Y Lê (Th? L? Phan) (Sa m?cTháp Kh?c L?p Mã Can) Ô L? M?c T? (th? ph? Khu t? tr? TÂN CUONG) v?i H? Tian Chi CON ÐU?NG TO L?A – ÐO?N QUA TÂN CUONG Khu t? tr? TÂN CUONG - XINJIANG


Sa m?c Taklamakan :Sa m?c Taklamakan Sa m?c Taklamakan (Takelamagan Shamo, ???????, Tháp Kh?c L?p Mã Can sa m?c), cung g?i là Taklamakan, là m?t sa m?c t?i Trung Á, trong khu v?c thu?c Khu t? tr? dân t?c Duy Ngô Nhi Tân Cuong c?a C?ng hòa Nhân dân Trung Hoa. Nó có ranh gi?i là dãy núi Côn Lôn ? phía nam, dãy núi Pamir và Thiên Son (tên c? d?i núi Imeon) ? phía tây và phía b?c. Taklamakan du?c bi?t d?n nhu là m?t trong các sa m?c l?n nh?t trên th? gi?i, d?ng hàng th? 15 v? kích thu?c trong s? các sa m?c l?n nh?t không ? vùng c?c c?a th? gi?i. Nó bao ph? m?t di?n tích 270.000 km² c?a lòng ch?o Tarim, dài kho?ng 1.000 km và r?ng kho?ng 400 km. ? rìa phía b?c và phía nam c?a sa m?c này là hai nhánh c?a Con du?ng to l?a do các l? khách dã tìm ki?m ra d? tránh vùng d?t hoang khô c?n. Trong nh?ng nam g?n dây, C?ng hòa Nhân dân Trung Hoa dã xây d?ng du?ng cao t?c xuyên sa m?c d? n?i li?n các thành ph? Hòa Ði?n (Hotan, ? rìa phía nam) v?i Luân Ðài (Luntai, ? rìa phía b?c).


Sa m?c Taklamakan :Sa m?c Taklamakan KHÍ H?U Taklamakan là mô hình c?a sa m?c l?nh. Do nó g?n v?i các kh?i khí l?nh l?o t?i Siberi, nên các nhi?t d? r?t th?p dã du?c ghi nh?n trong th?i gian mùa dông, dôi khi xu?ng du?i -20°C (-4 °F). Trong các tr?n bão mùa dông d?u nam 2008 t?i Trung Qu?c thì sa m?c Taklamakan du?c thông báo là l?n d?u tiên b? che ph? hoàn toàn b?i m?t l?p tuy?t m?ng có d? dày 4 cm (1,6 inch) t?i m?t s? dài quan sát trong 11 ngày dêm. V? trí c?c sâu trong n?i d?a c?a nó, du?ng nhu r?t g?n v?i trung tâm c?a châu Á và xa hàng nghìn kilômét t? b?t k? vùng nu?c r?ng l?n nào, nên các d?c trung l?nh ban dêm c?a nó có th? nh?n th?y ngay c? trong mùa hè ?C Ð?O Không có ngu?n nu?c t? nhiên trong sa m?c này và vì th? r?t nguy hi?m khi mu?n vu?t qua. Taklamakan có nghia là "di vào và nguoi s? không bao gi? tr? ra".Các doàn l? hành c?a các thuong nhân trên Con du?ng to l?a có th? d?ng l?i ngh? ngoi t?i các thành th? th?nh vu?ng trong các ?c d?o Các thành th? ?c d?o quan tr?ng, du?c c?p nu?c do mua t? các dãy núi, là Khách Th?p (Kashgar), M? Lan (Marin), Ni Nhã (Niya), Toa Xa (Yarkand) và Hòa Ði?n (Khotan) ? phía nam hay Kh? Xa (Kuqa) và Th? L? Phan (Turfan) ? phía b?c, cùng Lâu Lan (Loulan) và Ðôn Hoàng (Dunhuang) ? phía dông. Hi?n nay nhi?u thành th? trong s? này, nhu M? Lan và Cao Xuong (Gaochang) là các thành th? hoang ph? trong khu v?c thua th?t dân cu t?i Khu t? tr? dân t?c Duy Ngô Nhi Tân Cuong c?a C?ng hòa Nhân dân Trung Hoa. (vi.wikipedia.com)


Slide 5:Sa m?c Taklamakan


Slide 6:Sa m?c Taklamakan là m?t di?m quan tr?ng trên tuy?n du?ng to l?a, n?m trong lòng ch?o Tarim, là m?t sa m?c r?ng l?n và có chênh l?ch nhi?t d? ngàydêm kh?c nghi?t


Slide 8:Sa m?c Taklamakan - sông Tarim


Slide 9:Sa m?c Taklamakan – vùng hoang m?c


Slide 10:L?c dà hai bu?u


: Xinjiang - Trans Taklamakan Highway - Pump House


Slide 12:Xinjiang - Trans Taklamakan Desert Highway


Con du?ng to l?a :Con du?ng to l?a


CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C :CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C CON ÐU?NG TO L?A (ph?n th?: ????; gi?n th?: ????; Hán-Vi?t: Ti trù chi l?; bính âm: si chóu zhi lù, Ba Tu: ??? ?????? Râh-e Abrisham, Th? Nhi K?: Ipekyolu) là m?t h? th?ng các con du?ng buôn bán n?i ti?ng dã t? hàng nghìn nam n?i châu Á v?i châu Âu (cách hay nói là gi?a Ðông và Tây). Ð?a lý Con du?ng to l?a b?t d?u t? Phúc Châu, Hàng Châu, B?c Kinh (Trung Qu?c) qua Mông C?, ?n Ð?, Afghanistan, Kazakhstan, Iran, Iraq, Th? Nhi K?, Hy L?p, xung quanh vùng Ð?a Trung H?i và d?n t?n châu Âu. Con du?ng cung còn di d?n c? Hàn Qu?c và Nh?t B?n. Nó có chi?u dài kho?ng 7 ngàn cây s? (nghia là hon 1/3 n?a chu vi c?a Qu? Ð?t). L?ch s? Trung Qu?c là nu?c d?u tiên tìm ra cách tr?ng dâu nuôi t?m, l?y kén uom to, d?t l?a s?m nh?t trên th? gi?i vào th? k? 3 TCN. To l?a th?i dó du?c dành riêng cho vua chúa và hàng quí t?c, sau này l?a to t?m du?c dua di các vùng. Con du?ng to l?a d?n d?n du?c hình thành t? dó. Th? k? 2 TCN, Truong Khiên nh?n l?nh t? Hán Vu Ð? di v? phía Tây tìm ngu?i Nguy?t Chi nh?m k?t d?ng minh ch?ng l?i quân Hung Nô. Tr?i qua nhi?u gian kh?, Truong Khiên dã tìm du?c ngu?i Nguy?t Chi ? noi là mi?n B?c ?n Ð? ngày nay. Trên du?ng v? ông cùng tùy tùng dã mang theo nhi?u s?n v?t mà tri?u dình r?t quan tâm. Nh? dó nh?ng tuy?n du?ng nh? tru?c dây dã du?c k?t n?i l?i v?i nhau, nhi?u tuy?n m?i du?c khai phá và an toàn hon do du?c s? b?o v? c?a tri?u dình. Tuy?n du?ng mà Truong Khiên dã khai phá du?c ngu?i d?i sau g?i là Con du?ng to l?a.


CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C :CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C GIAO LUU VAN HÓA Con du?ng to l?a là m?t con du?ng huy?n tho?i n?i li?n Trung Hoa r?ng l?n v?i vùng Tây Á k? bí, nó g?n li?n v?i hàng ngàn câu chuy?n truy?n thuy?t xa xua. Không don thu?n ch? là huy?t m?ch thông thuong buôn bán c?a nh?ng "thuong nhân l?c dà", Con du?ng to l?a còn là m?t hành trình van hóa, tôn giáo da d?ng du?c hòa tr?n. Tru?ng An (nay là Tây An) là noi các thuong gia Trung Hoa t?p k?t hàng hóa, to l?a d? chu?n b? cho nh?ng chuy?n buôn bán l?n qua Con du?ng to l?a. L?c dà là phuong ti?n v?n chuy?n ch? y?u trên con du?ng thuong m?i này. Con du?ng to l?a du?c coi là m?t h? th?ng nh?ng con du?ng thuong m?i l?n nh?t th? gi?i th?i c? d?i, nó du?c coi nhu c?u n?i gi?a hai n?n van minh Ðông và Tây. Nhà d?a lý h?c danh ti?ng ngu?i Ð?c Ferdinand von Richthofen chính là ngu?i khai sinh ra cái tên b?ng ti?ng Ð?c Seidenstraße (Con du?ng to l?a) khi ông xu?t b?n hàng lo?t nh?ng cu?n sách và nh?ng bài nghiên c?u vào gi?a th? k? 19 v? con du?ng thuong m?i c? d?i này. Tuy nhiên l?ch s? c?a Con du?ng to l?a có t? tru?c dó r?t lâu. Theo nh?ng tài li?u còn luu l?i, Truong Khiên (??) ngu?i Trung Qu?c là ngu?i d?u tiên d?t nh?ng viên g?ch xây nên n?n móng c?a con du?ng thuong m?i này. Vào th?i nhà Hán (206 TCN-220), ông ph?i mang nh?ng van ki?n ngo?i giao t? Trung Qu?c di v? vùng d?t phía Tây. Chính chuy?n Tây du này dã hình thành nên m?t con du?ng thuong m?i ph?n th?nh b?c nh?t th?i b?y gi?.


CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C :CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C KINH T? Con du?ng to l?a nó du?c hình thành t? th? k? 2 TCN nhung lúc d?u con du?ng này du?c thành l?p v?i ý d?nh quân s? nhi?u hon m?c tiêu thuong m?i. Mu?n tìm du?c nh?ng d?ng minh nh?m kh?ng ch? b? l?c Hung Nô (??), nam 138 TCN, vua Hán Vu Ð? dã c? Truong Khiên di v? phía Tây v?i chi?u ch? ngo?i giao trong tay, nhung không may Truong Khiên dã b? chính b? l?c Hung Nô b?t và giam gi?. Sau 10 nam b? b?t gi?, Truong Khiên tr?n kh?i tr?i và v?n ti?p t?c nhi?m v?, ông hành trình v? Trung Á, Tây V?c. Ti?p ki?n bi?t bao v? th? linh ? khu v?c này nhung ch?ng ai ch?u giúp nhà Hán c?. Nam 126 TCN, Truong Khiên tr? v? nu?c. Tuy th?t b?i nhung v?i nh?ng ki?n th?c và thông tin thu du?c, ông dã vi?t cu?n sách Tri?u dã kim tài trong dó d? c?p d?n nh?ng vùng d?t ông dã d?t chân t?i, v? trí d?a lý, phong t?c t?p quán, s?n v?t, hàng hóa và d?c bi?t là ti?m nang giao thuong. Tri?u dã kim tài dã kích thích m?nh các thuong gia Trung Hoa. Sau dó Con du?ng to l?a d?n du?c hình thành, ngu?i Trung Hoa mang v?i l?a, g?m vóc, sa, nhi?u... d?n Ba Tu và La Mã d?ng th?i nh?ng doanh nhân các vùng khác cung tìm du?ng d?n v?i Trung Hoa. Th?i k? d?u, nh?ng b?c d? vuong và nh?ng nhà quý t?c c?a La Mã thích l?a Trung Hoa d?n m?c h? cho cân l?a lên và d?i ch? l?a dó b?ng vàng v?i cân n?ng tuong duong. Chuy?n cung nói r?ng N? hoàng Ai C?p Cleopatra lúc dó ch? di?n váy l?a Trung Qu?c mà thôi. Chính tr? th?i dó cung có ?nh hu?ng l?n d?n Con du?ng to l?a. Khi nhà Hán suy vong vào th? k? 3, Con du?ng to l?a cung b? dình l?i. Ch? khi nhà T?ng hung th?nh, con du?ng này m?i phát tri?n tr? l?i. Cung vào th?i T?ng, do th?y du?c giá tr? c?a con du?ng giao thuong Ðông - Tây này, các v? hoàng d? dã ban hành hàng lo?t nh?ng chi?u ch? nh?m khuy?n khích thuong m?i và cung t? dó, nh?ng nhà truy?n giáo dã b?t d?u tìm d?n v?i phuong Ðông. Con du?ng to l?a du?i tri?u T?ng dã tr? thành m?t di?m nh?n rõ nét trong l?ch s? thuong m?i th? gi?i. Tu?ng Truong Khiên ? Cam Túc


CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C :CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C Ð?n th? k? 10, nhà T?ng b? l?t d?, Con du?ng to l?a cung b? suy thoái d?n. Tuy nhiên v?i s? hùng m?nh c?a d? qu?c Nguyên Mông, công vi?c buôn bán sau dó l?i th?nh vu?ng. Du?i tri?u Nguyên, m?t ngu?i Ý n?i ti?ng là Marco Polo (1254-1324) dã luu l?c d?n Trung Qu?c và làm quan ? dây 20 nam, sau dó ông tr? v? nu?c b?ng Con du?ng to l?a. Ông cung là ngu?i có dóng góp cho s? phát tri?n c?a m?i giao thuong Ðông - Tây khi vi?t nên cu?n sách Marco Polo du ký (ti?ng Ý: Il Milione) k? v? toàn b? quá trình luu l?c d?n phuong Ðông c?a mình trong dó có d? c?p d?n nh?ng chuy?n hàng d?y ?p s?n v?t trên Con du?ng to l?a. Nhung d?n th?i nhà Minh, Con du?ng to l?a dã b? vuong tri?u này kh?ng ch? và b?t m?i ngu?i ph?i n?p thu? r?t cao khi?n cho nh?ng thuong gia ph?i tìm d?n nh?ng con du?ng v?n chuy?n b?ng du?ng bi?n. V?i vi?c giao thuong qua du?ng bi?n phát tri?n (hình thành Con du?ng to l?a trên bi?n). T? th? k? th? 7, Qu?ng Châu dã du?c xem là noi kh?i d?u c?a Con du?ng to l?a trên bi?n. Tru?c tiên là các thuong gia ? R?p và sau dó là B? Ðào Nha, Anh, Pháp, Hà Lan l?n lu?t kéo d?n buôn bán. Qu?ng Châu tràn ng?p hàng hoá c?a nu?c ngoài và b?n d?a, Con du?ng to l?a trên b? d?n d?n bi?n m?t. H?i chuông cáo chung c?a Con du?ng to l?a vang lên cung là lúc ngu?i Ba Tu (Iran ngày nay) d?n h?c du?c cách làm to l?a c?a ngu?i Trung Hoa và vi?c trung chuy?n to l?a t? dó gi?m h?n do ngu?i Ba Tu t? làm và bán tr?c ti?p cho La Mã ch? không nh?p kh?u t? Trung Hoa n?a.


CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C :CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C NGHIÊN C?U KH?O C? VÀ DI V?T Trong nh?ng chuy?n kh?o c? sau này, ngu?i ta dã tìm ra kho?ng 50.000 c? v?t n?m r?i rác trên Con du?ng to l?a. Chúng là nh?ng hi?n v?t vô giá v? l?ch s? thuong m?i th?i xua. Con du?ng to l?a v?i nh?ng chuy?n hàng d?y ?p dã tr? thành di vãng, nh?ng d?u chân l?c dà gi? dã b? cát b?i sa m?c xóa nhòa nhung cái tên "Con du?ng to l?a" s? còn mãi trong l?ch s? nhu m?t cây c?u k?t n?i ngo?i thuong gi?a hai n?n van minh Trung Qu?c và La Mã. D?c theo Con du?ng to l?a có s? hoà tr?n và bi?n hoá trong d?c tin t?i các d?a phuong khác nhau dã làm n?y sinh nhi?u ki?u d?o Ph?t khác nhau và có khi không h? gi?ng v?i d?o Ph?t nguyên th?y t?i ?n Ð?. T? k? thu?t n?u ru?u t?i Ph?t giáo và thu?ng du?c "d?i" b?ng hàng hoá, s?n v?t, ngu?i Trung Hoa chuy?n di to l?a, thu?c súng, gi?y và g?m s? b?ng Con du?ng to l?a. Ð?i l?i, nh?ng ki?n th?c v? thiên van h?c giúp Trung Qu?c làm sâu thêm nh?ng hi?u bi?t c?a mình v? vu tr?. Nh?ng b?n v? M?t Trang, ngôi sao dã ch?ng t? s? khao khát tìm tòi c?a ngu?i Trung Hoa v? vu tr?. M?t t?m b?n d? tìm du?c ? Ðôn Hoàng, Cam Túc làm ngu?i ta ph?i ng?c nhiên: toàn b? 1500 vì sao mà con ngu?i bi?t d?n 8 th? k? sau này d?u gi?ng v?i nh?ng gì dã du?c t? trong t?m b?n d? dó. B?t ch?p vô s? nh?ng k? quan phuong Ðông mà các thuong gia phuong Tây dã miêu t? trong các chuy?n di d?c theo Con du?ng to l?a, v?n có r?t nhi?u ngu?i hoài nghi vi?c con du?ng dó có th?c s? t?n t?i hay không. Ch? sau khi cha con nhà thám hi?m ngu?i Venezia - Niccolò Polo và Marco Polo - tr? v? sau chuy?n hành trình th? hai, ngu?i ta m?i b?t d?u tin r?ng Con du?ng to l?a là có th?t.


CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C :CON ÐU?NG TO L?A TRÊN Ð?T TRUNG QU?C Theo bà Susan Whitfield, "Con du?ng to l?a là con du?ng: Thuong m?i, Du hành, Chi?n tranh và Ni?m tin" và g?n 800 nam sau chuy?n hành trình c?a Marco Polo, Con du?ng to l?a huy?n tho?i l?i du?c tái hi?n trong cu?c tri?n lãm do Thu vi?n Anh v?a t? ch?c nam 2004 giúp cho công chúng nh?n bi?t nh?ng giá tr? th?c c?a Con du?ng to l?a. Ch?ng t? nh?ng ?nh hu?ng c?a Con du?ng to l?a d?i v?i nh?ng n?n van minh d?c theo con du?ng là m?t thành công c?c l?n c?a cu?c tri?n lãm. Ngu?i ta dã ph?i m?t công chu?n b? su?t 5 nam, và nh?ng hi?n v?t t? B?o tàng Guimet ? Paris, Pháp, B?o tàng Ngh? thu?t ?n Ð? ? Berlin, Ð?c, B?o tàng Miho ? Tokyo, Nh?t B?n và b? suu t?p riêng c?a Thu vi?n Anh... dã truy?n cho công chúng ni?m c?m h?ng mà Withfield dã có du?c sau 20 nam tìm tòi v? Trung Hoa c? d?i do làm vi?c lâu nam ? Trung Qu?c. Con du?ng to l?a dã an sâu vào suy nghi c?a nhi?u ngu?i là nh?ng hình ?nh c?a nh?ng dàn súc v?t ch?t d?y hàng hoá, to l?a trên lung, nh?n n?i hu?ng t?i nh?ng mi?n d?t l?. (theo vi.wikipedia.com)


Slide 22:Urumqi ( Heaven Lake – H? Tian Chi – H? Thiên Ðu?ng)


Slide 36:Dãy Thiên Son ( b?c Urumqi) v?i h? Tian Chi n?i ti?ng


M?t góc thành ph? Urumqi - th? ph? c?a Khu T? tr? Tân Cuong :M?t góc thành ph? Urumqi - th? ph? c?a Khu T? tr? Tân Cuong


Slide 38:Urumqi – khu buôn bán to l?a


Slide 39:Urumqi- khu buôn bán k? bên các tòa cao ?c sang tr?ng


Slide 40:Urumqi – th?c ph?m bày bán bên du?ng


Slide 41:Urumqi- khu buôn bán th? s?n d?a phuong


k :k Khách Th?p (Hòa Ði?n) Thung lung Y Lê (Th? L? Phan) (Sa m?cTháp Kh?c L?p Mã Can) CON ÐU?NG TO L?A – ÐO?N QUA TÂN CUONG Khu t? tr? TÂN CUONG - XINJIANG


Slide 43:Thung lung Y Lê (Yining)


Slide 44:Cây c?u qua sông Y Lê (Yining)


Slide 45:Thung lung Y Lê (Yining)


Slide 46:Thung lung Y Lê (Yining)


Slide 47:Thung lung Y Lê (Yining)


Slide 48:Núi Kongur cao 7649 m và h? Karakul ( b?c Y Lê – Yining)


Slide 49:Nhà th? H?i giáo Id Kah ? Kashgar KASHGAR – KHÁCH TH?P


Slide 50:Lang Abakh Khoja – Khách Th?p


Slide 51:Khách Th?p – M? Yusuf Has Hajip


Slide 52:Khách Th?p (Kashgar) –Khu ph? c?


Slide 53:Khách Th?p- Hoa trên qu?ng tru?ng


Slide 54:Khách Th?p- Khu ch? buôn bán hàng to l?a


Slide 55:Khách th?p- Khu ch? bán d?ng c? b?ng s?t


Slide 56:Khách Th?p – Ch? gia súc


Slide 57:Khách Th?p – Ch? d?i gia súc


Slide 58:Khách Th?p – Khu buôn bán s?n ph?m th? công


Slide 59:Khách Th?p – Khu nhà c? trên vùng d?t cao


Slide 60:Yarkand(Toa Xa) m?t th? tr?n g?n Khách Th?p trên Con du?ng to l?a phía Nam


Slide 61:Hotan (Hòa Ði?n ) – trên con du?ng to l?a phía Nam


Slide 62:Hotan (Hòa Ði?n ) – trên con du?ng to l?a phía Nam


Slide 63:Xinjiang-Panorama of L. Sayram, north slopes of Tienshan Mtns. Panorama of pastures in Altai Mtns , far northern part of Xinjiang (not far from border with Siberia) Dãy Altai – B?c Tân Cuong , g?n biên gi?i Trung Qu?c và Siberia (Nga) H? Sayram ( b?c Y Lê –Yining ) – Phía b?c h? là dãy Thiên Son


Slide 64:Hình ?nh : INTERNET www.vi.wikipedia.com www.picasaweb.google.com và các website khác. Xin cám on các tác gi? có tác ph?m góp vào t?p PPS này. Các tác ph?m c?a Quí v? giúp cho d?i thêm d?p. vinhbinhpro Dãy Thiên son – Urumqi - Tân Cuong Ðây là trang cu?i – B?n có th? ti?p t?c nghe nh?c hay nh?n phím “ Esc” d? thoát ra You can keep listening to the Music or press “Esc “ to Exit