KUVVET ve HAREKET

Views:
 
Category: Entertainment
     
 

Presentation Description

Kuvvet ve Hareket konusu sorular örnekler ve videolarla anlatım

Comments

Presentation Transcript

KUVVET ve HAREKET: 

KUVVET ve HAREKET KUVVET ve HAREKET Kuvvet ve Hareket Kuvvet ve Hareket

PowerPoint Presentation: 

Kuvvet ve Hareket ünitesinde başlıkları şöyle toparlayabiliriz: Sarmal yayları tanıyalım Esnek Cisim ve Esneklik Yaylar ve Özellikleri Yayların Oluşturduğu Kuvvetler Germe ve İtme Kuvveti Sıkıştırma ve Çekme Kuvveti Kuvvetin ( veya Ağırlığın) Ölçülmesi (Dinamometre ve Özellikleri) Konuyla ilgili terimler Ağırlık İş ve Enerji İş Nedir? Enerji Nedir? Kinetik Enerji Potansiyel Enerji Enerji Türleri ve Dönüşümleri Enerji Dönüşümleri Enerji Çeşitleri Enerji ve Sürtünme Kuvveti Hayatımızı Kolaylaştıran İcat: Basit Makineler Kaldıraçlar Makaralar Eğik Düzlem Vida Çıkrık Dişli Çarklar Kasnaklar Testler & Videolar

KUVVET : 

KUVVET Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Sarmal Yaylar: 

Sarmal Yaylar Esnek Cisim ve Esneklik : Bir cisme kuvvet uygulandığında cisim şekil değiştiriyorsa, kuvvetin etkisi ortadan kalkınca cisim tekrar eski haline geri dönebiliyorsa böyle cisimlere esnek cisim, bu olaya da esneklik denir. Lastik, çelik şerit, yay, lastik top, çorap, tişört esnek cisimlerdir. Oyun hamuru, cam macunu, sıvılar esnek olmayan cisimlerdir . Esnek cisimlerin esneklik özelliğini gösterebildiği sınıra esneklik sınırı denir. Esnek cisimlere esneklik sınırını aşacak şekilde kuvvet uygulanırsa esnek cisimlerin esneklik özelliği bozulur ve eski hallerine geri dönemezler. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Yaylar ve Özellikleri : Yaylar esnek cisimlerdir. Yayların şeklinin değiştirilmesi yani gerilmesi veya sıkıştırılması için kuvvet uygulanması gerekir. Yayların şeklinin değiştirilmesi için uygulanan kuvvetler germe ve sıkıştırma kuvvetleridir. Yaylara uygulanan kuvvetler ortadan kalktığında yaylar eski haline yani denge durumuna geri dönerler. Günlük hayatta kullanılan yayların esneklik özelliği farklıdır. Farklı kalınlıkta ve uzunluktaki yaylar farklı esneklik özelliğine sahiptir. (Amortisörlerdeki yaylar kalın ve sert, kalemdeki yay ince ve yumuşaktır). Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

F → Yaya uygulanan germe veya sıkıştırma kuvveti k → Yayın yapıldığı maddeye bağlı olan yay sabiti x → Yaydaki gerilme (uzama) veya sıkışma miktarı • k yay sabiti ile yayın esnekliği ve hassaslığı doğru orantılıdır. • Yaydaki gerilme (uzama) veya sıkışma miktarı, yaya uygulanan germe veya çekme kuvveti ile doğru orantılıdır. SembolBirim (SI) Birim (CGS) Kuvvet FNewton (N) DynYay Sabiti kN / mdyn / cmGerilme veya Sıkışma Miktarı xmcm F = k . x Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Yayların Oluşturduğu Kuvvetler : Bir yaya germe veya sıkıştırma kuvveti uygulandığında etki – tepki prensibine göre yayda uygulanan kuvvete zıt yönde ve eşit büyüklükte itme ve çekme kuvveti uygular. Yayları sıkıştırmak veya germek için uygulanan kuvvet arttırıldığında yayda oluşan itme veya çekme kuvveti ile yayların sıkışma veya gerilme miktarları da artar. Bu nedenle yayları sıkıştırmak veya germek için uygulanan kuvvet ile sıkışma veya gerilme miktarı doğru orantılıdır. (Yayın sıkıştırılması veya gerilmesi için uygulanan kuvvetler ortadan kalktığında yayların eski hallerine dönme hızları artar). Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Germe ve İtme Kuvveti : Yayları germek için kuvvet uygulandığında etki – tepki prensibine göre gerilen yay esneklik özelliğinden dolayı eski haline geri dönebilmek için itme kuvveti uygular. Yayları germek için uygulanan kuvvet arttırıldığında yayda oluşan itme kuvveti de artar. 1. Durumda: • G ağırlığındaki cisim yayın ucuna asıldığında yay x kadar uzar ve çekme kuvveti (geri çağırıcı kuvvet) F olur. 2. Durumda: • 2G ağırlığındaki cisim yayın ucuna asıldığında yay 2x kadar uzar ve çekme kuvveti (geri çağırıcı kuvvet) 2F olur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Sıkıştırma ve Çekme Kuvveti : Yayları sıkıştırmak için kuvvet uygulandığında etki – tepki prensibine göre sıkışan yay esneklik özelliğinden dolayı eski haline geri dönebilmek için çekme kuvveti uygular. Yayları sıkıştırmak için uygulanan kuvvet arttırıldığında yayda oluşan çekme kuvveti de artar. 1. Durumda: • Yaya F kadar sıkıştırma kuvveti uygulandığında x kadar sıkışır ve itme kuvveti F ı olur. 2. Durumda: • Yaya 2F kadar sıkıştırma kuvveti uygulandığında 2x kadar sıkışır ve itme kuvveti 2Fı olur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Kuvvetin ( veya Ağırlığın) Ölçülmesi (Dinamometre ve Özellikleri) : Dünya’nın, üzerinde bulunan cisimlere uyguladığı kütle çekim kuvvetine yer çekimi kuvveti denir. Dünya’nın, üzerinde bulunan bir cisme uyguladığı yer çekimi kuvvetinin büyüklüğüne ağırlık denir. Ağırlık ile gösterilir. Ağırlıkta bir kuvvettir. Kuvveti (ağırlığı) ölçmek için kullanılan araçlara dinamometre (yaylı el kantarı) denir. Dinamometreler cisimlerin esneklik özelliğinden faydalanılarak yapılmıştır. Dinamometreler, kuvvetin esnek cisimler üzerindeki şekil değiştirme etkisi kullanılarak yapılmıştır. Dinamometredeki esnek cismin (yayın) uygulanan kuvvet sayesinde uzaması (şekil değiştirmesi) ile kuvvet ölçülebilir. Esnek cisim ne kadar fazla şekil değiştiriyorsa (yay ne kadar uzuyorsa) cisme uygulanan kuvvette o kadar büyük olur. Dinamometrelerin ölçebileceği kuvvetlerin büyüklükleri farklı olabilir. Her dinamometre ancak belirli büyüklükteki kuvvetleri ölçebilir. Dinamometrenin ölçebileceğinden daha büyük kuvvet ölçülürse dinamometredeki yayın esnekliği kaybolur ve dinamometre bozulur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Dinamometrelerde kullanılan yayın inceliği veya kalınlığı (yay sabiti), dinamometrenin ölçebileceği ağırlık miktarını değiştirir. Bu nedenle dinamometre hangi amaçla kullanılacaksa, o amaca uygun şekilde tasarlanır ve dinamometrede de o amaca uygun kalınlıkta ve sertlikte yay kullanılır. • Kütlesi büyük olan cisimlerin ağırlıklarını ölçmek için yapılan dinamometrelerde kalın ve sert (yay sabiti büyük olan) yaylar kullanılır. • Kütlesi küçük olan cisimlerin ağırlıklarını ölçmek için yapılan dinamometrelerde ince ve yumuşak (yay sabiti küçük olan) yaylar kullanılır. Bu dinamometreler daha hassas ölçüm yapabilir. Dinamometreler cisimlerin ağırlığını ölçer. Fakat günlük hayatta kullanılan dinamometreler, kütle ölçmek için derecelendirilmişlerdir. (Dinamometre ağırlıkla birlikte yaklaşık olarak bir cismin kütlesini de ölçer). Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Biraz terimlere bakalım: Bir cismin değişmeyen madde miktarına …….denir. Birimi gram (g) veya kilogram (kg ) dir . Kütle miktarı her yerde aynıdır değişmez. Bir cisme etki eden çekim kuvvetine ……… denir. Birimi ……… ( N ) veya dyne ( dyn ) dir . Cismin bulunduğu yere göre değişir. Ağırlık bir kuvvettir. Ağırlık ile ……… doğru orantılıdır Kütlesi 1 kg olan cismin ağırlığı ….. N dur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Biraz terimlere bakalım: Bir cismin değişmeyen madde miktarına kütle denir. Birimi gram (g) veya kilogram (kg ) dir . Kütle miktarı her yerde aynıdır değişmez. Bir cisme etki eden çekim kuvvetine ……… denir. Birimi ……… ( N ) veya dyne ( dyn ) dir . Cismin bulunduğu yere göre değişir. Ağırlık bir kuvvettir. Ağırlık ile ……… doğru orantılıdır Kütlesi 1 kg olan cismin ağırlığı ….. N dur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Biraz terimlere bakalım: Bir cismin değişmeyen madde miktarına kütle denir. Birimi gram (g) veya kilogram (kg ) dir . Kütle miktarı her yerde aynıdır değişmez. Bir cisme etki eden çekim kuvvetine ağırlık denir. Birimi ……… ( N ) veya dyne ( dyn ) dir . Cismin bulunduğu yere göre değişir. Ağırlık bir kuvvettir. Ağırlık ile ……… doğru orantılıdır Kütlesi 1 kg olan cismin ağırlığı ….. N dur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Biraz terimlere bakalım: Bir cismin değişmeyen madde miktarına kütle denir. Birimi gram (g) veya kilogram (kg ) dir . Kütle miktarı her yerde aynıdır değişmez. Bir cisme etki eden çekim kuvvetine ağırlık denir. Birimi Newton ( N ) veya dyne ( dyn ) dir . Cismin bulunduğu yere göre değişir. Ağırlık bir kuvvettir. Ağırlık ile ……… doğru orantılıdır Kütlesi 1 kg olan cismin ağırlığı …..N dur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Biraz terimlere bakalım: Bir cismin değişmeyen madde miktarına kütle denir. Birimi gram (g) veya kilogram (kg ) dir . Kütle miktarı her yerde aynıdır değişmez. Bir cisme etki eden çekim kuvvetine ağırlık denir. Birimi Newton ( N ) veya dyne ( dyn ) dir . Cismin bulunduğu yere göre değişir. Ağırlık bir kuvvettir. Ağırlık ile kütle doğru orantılıdır Kütlesi 1 kg olan cismin ağırlığı …..N dur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Biraz terimlere bakalım: Bir cismin değişmeyen madde miktarına kütle denir. Birimi gram (g) veya kilogram (kg ) dir . Kütle miktarı her yerde aynıdır değişmez. Bir cisme etki eden çekim kuvvetine ağırlık denir. Birimi Newton ( N ) veya dyne ( dyn ) dir . Cismin bulunduğu yere göre değişir. Ağırlık bir kuvvettir. Ağırlık ile kütle doğru orantılıdır Kütlesi 1 kg olan cismin ağırlığı 10 N dur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Ahmet, toplu iğneleri mıknatısa doğru yaklaştırdığında mıknatısın toplu iğneleri kendisine doğru çektiğini gömüştür. Bu denemede aşağıdaki kuvvetlerden hangisinden söz edilebilir? A. İtme kuvveti B. Temas gerektiren kuvvet C. Temas gerektirmeyen kuvvet D. Çekme hareketi Doğru cevabı işaretleyin: Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

( ) Kuvvet, hareket halindeki bir cismin hızını değiştirebilir Doğru Yanlış Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Ağırlık : Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetinin büyüklüğüne ağırlık denir. Ağırlık ile gösterilir ve vektörel büyüklüktür. Ağırlık daima yerin merkezine (aşağı) doğru gösterilir. Ağırlık ayırt edici özellik değildir. Bir cismin ağırlığı cismin bulunduğu yere göre değişir. Cisim yerin merkezine yaklaştıkça (g arttığı içi) ağırlık artar, cisim yerin merkezinden uzaklaştıkça (g azaldığı için) ağırlık azalır. Dünya, kutuplardan basık olduğu için Dünya’nın kutuplardaki yarıçapı, ekvatordaki yarıçapından küçüktür. Bu nedenle bir cismin kutuplardaki ağırlığı, ekvatordaki ağırlığından daha büyük olur. (Yerin merkezine daha fazla yaklaşıldığı için). Bir cismin Dünya’daki ağırlığı, Ay’daki ağırlığının yaklaşık 6 katıdır. Bir cismin ağırlığının değişmesini yer çekim ivmesi sağlar. Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetinin ölçüsüne yer çekim ivmesi denir. Yer çekim ivmesi ile gösterilir ve yer çekim ivmesi vektörel büyüklüktür. Yer çekim ivmesi yerin merkezine yaklaşıldıkça artar, yerin merkezinden uzaklaşıldıkça da azalır. Ağırlık dinamometre veya yaylı el kantarı ile ölçülür. Ağırlık = Kütle . Yer Çekim İvmesi Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

İş ve Enerji: 

İş ve Enerji İş nedir? İş kelimesi hakkında siz ne düşünüyorsunuz? Hangi durumlarda iş yapılmış olur? Buzdolabına kuvvet uygulayarak onun yerini değiştirdiğimizde bir iş yapmış oluruz. Ancak aynı dolaba kuvvet uyguladığımız hâlde onun yerini değiştiremiyorsak yorulduğumuz hâlde bir iş yapmış sayılmayız. Buna göre yandaki resimlerden hangisinde bir iş yapıldığını söyleyebiliriz? İş yapmış olabilmemiz için uyguladığımız kuvvetin yönü ile cismin aynı yönde yer değiştirmiş olması lazımdır. Buna göre kapı hareket ederken iş yapmış oluruz. 2. durumda kapı kuvvet sonucu yer değiştirme olmayınca iş yapmış olmayız Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Yapılan işin büyüklüğü, cisme uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve cismin yer değiştirme mesafesine bağlıdır . İnşaat ustası, aşağıda görülen birinci resimde yerden aldığı bir tuğlayı; ikinci resimde ise iki tuğlayı duvarın üstüne koymaktadır. Tuğlalar her iki resimde de aynı yüksekliğe konulmaktadır. iki tuğla, bir tuğladan iki kat daha ağırdır. Dolayısıyla iki tuğlayı kaldırmak için uygulanan kuvvet, bir tuğlaya kaldırmak için uygulanan kuvvetin iki katıdır. Bu sebeple yapılan iş de iki kat fazladır. Kuvvet biriminin Newton ( Nivton ), yol biriminin de metre olduğunu ve Newton’un kısaca “N” ile metrenin de “m “ ile gösterildiğini biliyoruz. işin birimi ise N.m dir . N.m ye özel olarak joule (jul) denir. Bir N’luk bir kuvvet, bir cismi, 1 m’lik bir yolda ve kuvvet yönünde hareket ettirirse 1 J’lük iş yapmış olur. 2 N’luk bir kuvvet, bir cismi, 3 metre hareket ettirirse 6 J iş yapmış olur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Kuvvet, yer değiştirme ve iş arasındaki ilişkiyi anlayabildik mi ? Kitapları alıp rafa yerleştiren erkek öğrencinin fen anlamında bir iş yapmış olduğunu söyleyebiliriz. Oysaki kız  öğrenci kitapları omzuna koyarak başka bir noktaya taşıdığında yer çekimi kuvvetine karşı bir iş yapmış olmaz. Çünkü taşıma sırasında kitaplara uygulanan kuvvetin yönü düşey, gerçekleşen hareketin yönü ise yataydır . Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Demek ki iş yapılabilmesi için cisme uygulanan kuvvetin hareketle aynı doğrultuda olması gerekir. Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz ki cisme, hareket doğrultusuna, dik olarak etki eden kuvvet, bilimsel anlamda bir iş yapmış olmaz. Buna göre yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesiyle iş yapılmış olur mu ? Cevabımız “Evet” ise bu işin hangi kuvvet tarafından yapıldığını söyleyelim? Yandaki fotoğraflarda da görüldüğü gibi yerden aldığımız bir kitabı, kitaplığımızın ikinci rafına mı yoksa daha yüksekteki dördüncü rafına mı yerleştirdiğimizde daha çok iş yapmış oluruz? Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Önemli Not:: 

Önemli Not: * İş kuvvet ile cismin yer değiştirme doğrultusunun aynı olması durumunda kuvvet ile cismin yer değiştirme mesafesi çarpımına eşittir. *İş net kuvvet ve alınan yol ile doğru orantılıdır. *Yağmur damlalarına etki eden yerçekimi da iş yapmış olur. * İşin birimi ise N.m dir . N.m ye özel olarak joule (jul) denir. *Cisim Uygulanan kuvvet ile aynı yönde yer değiştirmiyorsa yer değiştirme 0 alınır dolayısı ile iş yapılmamış olup iş 0 dır. * Bir kitap raftan aşağı doğru düşerken iş yapmış olur. Kitabı hareket ettiren kuvvet olan yerçekimi ile aynı yönlü hareket eder. *Enerji iş yapabilme yeteneğidir. E ile gösterilir. Enerji birimi işin birimi ile aynıdır , yani joule dir . * Halterini kaldıran haltercide iş yapış olur. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Enerji Nedir?: 

Enerji Nedir? Günlük konuşmalarımızda “enerji” kavramını sıkça kullanırız. “Enerjimiz yetersiz.” “Enerji fiyatları gittikçe artıyor.” “Enerji tasarrufu yapmalıyız.” vb. sözlerin hiç de yabancısı değiliz. Enerji denilince aklımıza ilk gelen “elektrik, ışık, benzin, doğal gaz, kömür, ateş, Güneş, pil belki de baraj ve rüzgâr”dır. Enerji, evrenin sahip olduğu en büyük zenginliktir. Bir iş yapabilmek için enerjiye ihtiyaç duyarız.Şehirlerimiz enerji sayesinde aydınlanır, trenler, arabalar, uçaklar ve roketler enerji sayesinde hareket eder. Evlerimizi ısıtmak, yemek pişirmek, radyoda müzik dinlemek, televizyonda görüntü oluşturmak için de enerji gereklidir. Bunların yanı sıra tarlaları süren traktörler ve fabrikalardaki makineler de enerji sayesinde iş görür . Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Güneş’ten gelen enerji gün boyunca etrafımızı aydınlatır ve ısıtırken bitkilerin büyümesini sağlar. Hayvanlar, ihtiyaç duydukları enerjiyi yedikleri besinlerde depolanmış olan enerjiden sağlar. Kısacası enerji olmadan hayat da olmaz. Bütün bu açıklamalardan sonra “enerji” deyince ne anlıyorsunuz? Bilim insanları enerjiyi “iş yapabilme yeteneği” olarak tanımlarlar. Enerji bir madde değil, bir cisme ait özelliktir.Örneğin, benzinin sahip olduğu enerji doğrudan kullanılmaz. Ancak motorda yandığında enerjiye dönüşür. Peki, hangi enerji türlerini biliyoruz? Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Kinetik Enerji: 

Kinetik Enerji Bir varlığın kinetik enerjiye sahip olduğunu anlamak çok kolaydır. Eğer bir varlık, hareket ediyorsa kinetik enerjiye sahip demektir.Örneğin, hareket hâlinde olan bir kamyon, koşan bir köpek, hareketli dönme dolap, akan bir nehir ve rüzgâr kinetik enerjiye sahiptir. Peki, “Bir varlığın süratinin artması, o varlığın kinetik enerjisini de artırır.” diyebilir miyiz? Bir varlığın sürati artıkça kinetik enerjisinin de arttığını biliyoruz. Peki, bir kamyon ile bir otomobil aynı süratle hareket ettiklerinde kinetik enerjileri aynı mıdır? Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz m V Ek = ½ mV ² m:Kütle (kg) V:Hız (m/s) E k : Kinetik Enerji ( Joule )

PowerPoint Presentation: 

Önemli Not: *Bir cismin sürati arttıkça kinetik enerjisi de artar. *Kinetik enerji cismin kütlesine ve süratine bağlıdır. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Aynı süratle hareket eden varlıklardan kütlesi büyük olanın kinetik enerjisi, kütlesi küçük olandan fazladır. Aşağıdaki resimde görülen ve aynı süratle hareket eden kamyonun kütlesi otomobilden daha büyüktür. Öyleyse bu kamyonun kinetik enerjisi de aynı süratle hareket eden otomobile göre daha fazladır diyebilir miyiz? Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Potansiyel Enerji: 

Potansiyel Enerji Enerji, sadece hareketli varlıklarda mı söz konusudur? Bazı maddeler hareketli olmadıkları hâlde iş yapabilme yeteneğine sahiptir. Acaba bu maddeler iş yaparken hangi tür enerjiyi kullanır? Cisimlerin, konumlarından dolayı sahip oldukları bir çeşit enerji vardır. Bu enerjiye potansiyel enerji adı verilir. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz h E p = m.g .h m:Kütle (kg) g:Yerçekimi İvmesi (m/s ² ) h:Yükseklik (metre)

PowerPoint Presentation: 

Aşağıdaki resmi dikkatle inceleyelim. iki işçi, bir piyanoyu makara yardımıyla üçüncü kata çıkarıyorlar. işçiler, yedikleri gıdalardan sağladıkları enerji sayesinde bu piyanoyu kaldırabilirler . Yukarı kaldırıldığında piyanoda bir çeşit enerji depolanmış olur . Depolanan bu enerji çekim potansiyel enerjisi olarak adlandırılır. İşçilerden biri makaranın ipini elinden bırakırsa diğer işçinin uyguladığı çekme kuvveti piyanoyu yukarıda tutmak için yeterli olmayabilir . Bu durumda piyano düşerek çekim potansiyel enerjisini kaybeder . Düşen piyano işçiyi yukarı çekerek bir iş yapmış olur . Acaba, çekim potansiyel enerjisini etkileyen değişkenler nelerdir? Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Cisimlerin potansiyel enerjileri sadece onları yükseğe çıkardığımızda mı artar? Kurmalı bir oyuncağın da potansiyel enerjiye sahip olabileceğini biliyor muydunuz? Bir cismi yukarı kaldırdığımızda cisme etkiyen yer çekimi kuvvetini (ağırlığı) yenmek için cisme kuvvet uygulamış ve bir iş yapmış oluruz. Yaptığımız bu iş kaldırdığımız cisimde çekim potansiyel enerjisi olarak depolanır. Bir cismin ağırlığı ve yerden yüksekliği arttıkça çekim potansiyel enerjisi de artar. Bu yüzden basketbol topunu daha yüksekten bıraktığımızda kum üzerinde daha derin bir iz bırakır. Kinetik ve potansiyel enerjinin birbirine dönüşebildiğini biliyor musunuz? Bir ipin ucuna cisim bağlayarak oluşturduğumuz basit bir sarkaçta bu durumu rahatlıkla gözlemleyebiliriz . Önemli not: *Potansiyel enerji hem ağırlık hem de yükseklikle doğru orantılıdır. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Yukarıdaki fotoğrafta da görüldüğü gibi bazı kurmalı oyuncakların içinde bir yay bulunur. Bu yay kurularak oyuncağın hareket etme yeteneği kazanması sağlanır. Yani yayda potansiyel enerji depolanır. Yay boşalırken oyuncak hareket eder. Böylece yaydaki potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşmüş olur. Yayların (ya da daha genel olarak esnek cisimlerin) enerji depolama özelliğinden birçok alanda yararlanıldığını fark ettiniz mi? Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Önemli Not: *Esneklik potansiyel enerjisi sıkıştırma veya gerilme miktarına ve maddenin esneklik özelliğine bağlıdır. *Her yayın esneklik potansiyel enerjisi farklıdır. Bu enerji yayın esnekliği , sertliği , yapıldığı maddenin cinsine ve yayın helozon sayısına bağlıdır. *Esnekliğini kaybeden bir yay eski haline dönemez. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Yüksek atlama yapan bir sporcuyu düşünelim. Bu sporcu sırık ile koşarken kinetik enerji söz konusudur. Yüksek atlama sırasında sırık esner ve sporcunun kinetik enerjisi sırıkta, esneklik potansiyel enerjisine dönüşür. Sırık ile yükselen sporcu potansiyel enerji kazanır. Mindere düşerken ise bu sporcunun potansiyel enerjisi azalırken kinetik enerjisi artar. Kinetik enerji ile mindere çarpan sporcu minderin şeklini değiştirir hatta minderin bir miktar ısınmasını da sağlar. ilk aşamadan son aşamaya varıncaya kadar sporcunun sahip olduğu enerji türü değişmiş fakat toplam enerji miktarı aynı kalmıştır. Buna enerjinin korunumu denir. Enerjinin korunumuna göre enerji bir türden başka bir türe dönüşebilir ancak hiçbir zaman artmaz veya azalmaz. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Enerji Türleri ve Dönüşümleri: 

İş yapabilmek için mutlaka enerjiye ihtiyaç vardır. Yapılacak işlem ile enerji işe dönüşecektir. Kuvvet uygulanarak iş yapıldığında cisim enerji kazanmaktadır. Bu nedenle enerji ile işin birimleri aynıdır yani jouledir . Enerjinin farklı türleri vardır. Hareket enerjisi, ısı enerjisi, ışık enerjisi gibi. Ve enerjiler birbirine dönüşebilmektedir. Bir lastiği çektiğimizde iş yapmış oluruz. Yapılan iş lastiğin içinde enerji olarak depolanır. Lastiğe bir cisim tutturup bıraktığımızda cisim hareket eder. Böylece lastiğin içinde depolanan enerji hareket enerjisine dönüşür. Enerji Türleri ve Dönüşümleri Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Enerjinin yok olmadan başka enerjilere dönüşmesi insan hayatında çok farklı amaçlara hizmet eder. Bu dönüşümler olmasaydı insanoğlu şu anda yapabildiği birçok şeyi yapamazdı. Örneğin, aydınlatma amacıyla kullandığımız ampul, aslında elektrik enerjisini ışık enerjisine dönüştürmektedir. Peki, ışık elde etmek için anahtarın düğmesine bastığımızda ampul sadece ışık mı üretmektedir? Elektrik enerjisi, farklı araç-gereçlerin yardımıyla diğer enerji türlerine dönüştürülebilir. Örneğin, serinlemek amacıyla kullandığımız vantilatörde hareket, radyoda ise ses enerjisine dönüştürülmektedir. Akü ve pillerde depolanan kimyasal enerji, kullanım aşamasında elektrik enerjisine dönüşür. Kömürde depolanan kimyasal enerji de yanma sırasında ısı enerjisine dönüşmektedir . Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz Öncelikle enerji enerji dönüşümlerine bakalım: Yerden belirli bir yükseklikte bulunan bir cisim serbest bırakıldığında yere doğru düşecektir. Bu cisim düşerken hızlanır ve potansiyel enerjisi azalmaya kinetik enerjisi artmaya başlar. Yani cismin potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür . Bir cisim yukarı çıkarken de tam tersi durum geçerlidir. Peki sizce yandaki şekilde hangi enerji hangisine dönüşmüştür? Enerji Dönüşümleri

PowerPoint Presentation: 

Yerden yukarı doğru fırlatılan bir cisim ilk atıldığında daha hızlı hareket edecek, yukarı çıktıkça hızı azalacaktır. Burada da ilk başta kinetik enerji fazla olmasına rağmen bu enerji potansiyel enerjiye dönüşür. Bu cismin hızı bir noktada durur ve bu esnada potansiyel enerjisi maksimum noktaya ulaşır. Cisim yerçekiminin etkisi ile tekrar yeryüzüne doğru hareket eder ve potansiyel enerji kinetik enerjiye dönüşür. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Cisim hareket ettiğinde enerjiler birbirine dönüşebilmektedir. Bu enerji dönüşümler esnasında toplam enerji miktarı sabit kalmaktadır. Bu ilkeye enerjinin korunumu ilkesi denilmektedir . Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Cisim hareket ederken ortamdaki sürtünme önemsiz ise ısı şeklinde enerji kaybı olmaz. Fakat kinetik enerji artarken potansiyel enerji azalır, potansiyel enerji artarken kinetik enerji artar. Bu iki enerjinin toplamı ise sürtünmesiz ortamda hiçbir zaman değişmez . Yukarıdaki şekilde bir ipin ucuna asılı olan bir cisim salanıma bırakılmıştır. A noktasından harekete başladığı düşünüldüğünde cisim bu noktada potansiyel enerjisinin maksimum olduğu durumdadır. B noktasına gediğinde ise potansiyel enerji minimum, kinetik enerji maksimum düzeydedir. Tekrar C noktasına geldiğinde ise potansiyel enerji maksimum düzeye çıkmıştır. Bu hareketler esnasında toplam enerji sabit kalmaktadır. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Enerji Çeşitleri Ve Enerjilerden Yararlanma: 

Enerji Çeşitleri Ve Enerjilerden Yararlanma Besinlerden enerji sağlanması : Canlılığın devamı, büyüme, gelişme, çoğalma, hareket için besin gereklidir. İnsanın iş yapabilmesi için enerjiye ihtiyacı vardır. Bu enerjiyi besin maddelerinden alırız. İş yapabilme yeteneğine ‘enerji’ denir . Herkesin alması gereken enerji yaptığı işe göre değişir Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Rüzgar Enerjisinden Yararlanma Yel değirmenlerini döndürür. Elektrik enerjisi sağlar Yelkenlileri hareket ettirir. Su Enerjisinden Yararlanma Su un değirmenlerinde, Hidroelektrik santrallerde elektrik üretiminde, Nehirlerde nakliye işinde , Gel-git olayından yararlanıp elektrik üretiminde yararlanılır. Yakıt harcamaz, ekonomiktir, çevreyi kirletmez. Katı, Sıvı,Gaz Yakacaklardan yararlanma Bütün maddelerde yanabilen esas madde karbondur . Katı Yakacaklardan yararlanma Doğal katı yakacaklar: Odun, Linyit, Taşkömürü , Antrasit, Tezek ... Suni katı yakacaklar: Odunkömürü, Kok kömürü, Briket Sıvı Yakıtlar: Petrolün damıtılması ile elde edilir. Benzin, Mazot, Gazyağı, Fuel - oil Gaz Yakacaklar : Havagazı, Doğalgaz, Petrol gazları, Biyogaz… Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Güneş enerjisinden yararlanma: Güneş ısı ve ışık enerjisi kaynağıdır. Dünyadaki diğer enerjilerin ana kaynağıdır. Yeşil bitkilerin fotosentez yoluyla besin yapmaları, büyümeleri güneş sayesinde olur. Yeryüzü sularının buharlaşıp havaya karışmasını , havadaki su buharının soğuk bir tabakaya rastlayıp yağmur, dolu, kar şekline dönüşmesini sağlar Güneş Enerjisi , ı sınmada kullanılır. Akdeniz ve Ege bölgelerinde birçok binada güneş kolektörleri ile sıcak su elde etmek için kullanılır. Güneş pilleri yapılır. Bu piller saatlerde, hesap makinelerinde kullanılır. Yenilenebilir Enerji, kullanıldığında tükenme yen ve yeniden oluşan enerjiye ‘yenilenebilir enerji’ denir. Yenilenebilir enerji kaynakları ; Güneş enerjisi, Hidroelektrik enerjisi, Rüzgar enerjisi, Dalga enerjisi , Jeotermal enerji, Biyoenerji Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Sürtünme Kuvveti: 

Sürtünme Kuvveti Sıranızın üzerine bir madenî para koyunuz ve ona parmağınızla bir itme kuvveti uygulayınız. Para, uyguladığınız itme kuvvetine bağlı olarak belli bir mesafe boyunca hareket edecek ve bir süre sonra yavaşlayarak duracaktır. Sizce , parayı hangi kuvvet durdurmuştur ? Parayı aynı kuvvetle buz üzerinde itseydiniz para yine aynı noktada mı dururdu ? Hareket eden bir cisim kuvvetler etkisiyle yavaşlar ya da durabilir. Cisimlerin hareketini azaltan bu kuvvetlerden biri, cisimleri her zaman Dünya’nın merkezine çeken yer çekimi, diğeri de sürtünme kuvvetidir. Sürtünme kuvveti birbirine temas eden iki maddenin harekete karşı gösterdiği dirençten doğan kuvvettir . Bir bisiklet kullandığımızı düşünelim. Bu bisikleti durdurmak istediğimizde yandaki şekilde görüldüğü gibi direksiyon kolundaki bir çeşit kaldıraç olan fren kolunu sıkarız . Bunun sonucunda tekerlek her iki yandaki fren lastiklerine sürtünür. Bisiklet önce yavaşlar, sonra da durur . Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Arabalarda da yavaşlamak ya da durmak için bisikletlerde olduğu gibi sürtünmeden yararlanılır. Tekerlek, bisikletlerde fren lastiğine, arabalarda ise fren balatasına sürtünerek sürtünme kuvveti denilen bir kuvvetin oluşmasına sebep olur. Bundan 200 bin yıl önce insanoğlu doğayı anlamakla kalmamış onu kontrol etmeye başlamıştır. Tahtaları ve çakmak taşlarını birbirine sürterek ateş yakmış, buzun  kayganlığından yararlanarak kızaklarla seyahat etmişlerdi. Günümüzden 4000 yıl kadar önce ise cisimleri yağlamayı akıl ederek sürtünmeyi azaltmaya çalışmışlardı . Peki, sürtünme kuvveti, hareketi her zaman engeller mi? Yandaki fotoğrafta görülen atlet, koşuya daha hızlı başlayabilmek için bir hızlanma bloğu kullanıyor. Yürüdüğümüzde ya da koştuğumuzda ayaklarımızla yer  arasında bir sürtünme kuvveti oluşur. Oluşan bu sürtünme kuvveti bizim ileri doğru hareket etmemizi sağlar. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Önemli Not: 

Önemli Not *Meteorlar atmosfere içinde hareket ederken atmosfer ile aralarındaki sürtünme nedeni ile ısı enerjisi oluşur. Bu ısı meteorun yanmasına ve küçülmesine sebep olur. *Sürtünme makine parçalarında ısı ve enerji kaybına yol açarken , vida ile bir cismi sabitlemek için ise gereklidir. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Hiç buzda yürüdünüz mü ya da eliniz yağlıyken bir kavanoz kapağını açmaya çalıştınız mı? Günlük hayatımızdaki birçok hareketin sürtünme kuvveti sayesinde gerçekleştiğini fark ettiniz mi? Günlük işlerimizde birçok makine kullanırız. Bu makineler iş yaparken enerji harcar. Örneğin, otomobil benzinle, buzdolabı elektrik enerjisiyle çalışır. Fakat bir makine, kullandığı enerjinin hepsini işe çevirmez, bir kısmını boşa harcar. Sizce, makinelerdeki enerji kaybının sebepleri nelerdir? Avuç içlerinizi birbirine hızla sürttüğünüzde hissettiğiniz sıcaklık, bu sorunun cevabıyla ilgilidir. Sürtünen her şey ısı enerjisi üretir. Bunun yanında aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi ses ve ışık enerjilerine de dönüşebilir. Dönüşen bu enerjiler sürtünme kuvvetinin büyüklüğüne göre az veya çok hissedilir. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Salıncak potansiyel enerjinin kinetik enerjiye, kinetik enerjinin de potansiyel enerjiye karşılıklı olarak dönüşmesi sayesinde sallanır. Ancak bu durum sonsuza kadar devam etmez. Daha önce enerjinin yok olmayacağını öğrenmiştik. Peki, öyleyse; • Salıncak bir müddet sonra neden durur? • Hareketin devam etmesi için salıncağı neden itmek zorunda kalırız? • Belli bir yükseklikten bıraktığımız lastik top, yerden zıpladıktan sonra neden her seferinde aynı yüksekliğe çıkmaz? Birbirine sürtünen bütün cisimler enerji kaybeder. Yani enerjilerinin bir kısmını kullanamayacakları biçime dönüştürür. Sizce cisimlerin genellikle kullanamadığı bu enerji nedir? Sürtünme ne kadar küçük olursa enerji kaybı da o kadar az olur diyebilir miyiz? Yandaki resimde görüldüğü gibi düz yolda hareket ederken motoru duran bir otomobil, sürtünme yüzünden önce giderek yavaşlayacak, bir süre sonra da duracaktır. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Çünkü otomobilin kinetik enerjisi, sürtünme sonucunda ısı enerjisine dönüşmüştür. Bir enerji, kullanıldığında bir ya da daha fazla biçime dönüşebilir. Bu dönüşümde başlangıçtaki toplam enerji miktarı ile dönüşümden sonraki toplam enerji miktarı birbirine daima eşittir.Bununla birlikte, enerji bir biçimden başka bir biçime dönüşürken bu enerjinin bir kısmı da sürtünme nedeniyle ısı, ışık ve ses enerjilerine dönüşür. Belli bir yükseklikten bırakılan lastik top, yere çarptıktan sonra her defasında aynı yüksekliğe sıçramaz. Çünkü top her düşüş ve sıçrayışta hem yer hem de hava ile sürtünmekte ve enerji kaybetmektedir. Bir başka deyişle yerin ve havanın sürtünme kuvveti topun hızını kesmektedir. Yapılan hassas ölçümler topun, havanın ve yerin sürtünme kuvveti sebebiyle ısındığını göstermiştir. Topun her defasında aynı yüksekliğe sıçramamasının sebebi  enerjinin azalması değil, enerji dönüşümüdür. Su da cisimlerin hareketini zorlaştırıcı bir sürtünme kuvvetine sebep olur. Bunu azaltmak için gemilerin ön kısımları “V” şeklinde tasarlanır. Hayatımızın her alanında karşımıza çıkan “sürtünme” işlerimizi kimi zaman kolaylaştırırken kimi zaman da zorlaştırmaktadır. Ayağımız ile yer arasındaki sürtünme sayesinde rahatça yürüyebilmekte, ağaçlara tırmanabilmekte ve engebeleri aşabilmekteyiz. Ulaşım araçlarıyla güvenli bir şekilde yolculuk yapmamız da sürtünme sayesinde gerçekleşmektedir. Tekerleklerin yolu kavraması, frene basıldığında arabanın durması da sürtünmenin faydaları arasındadır. Çevremizi dikkatle incelersek her yerde sürtünmenin etkisini görebiliriz. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Sürtünmenin yukarıda sıraladığımız faydalarının yanı sıra işlerimizi zorlaştıran ve enerji kaybına yol açan olumsuz yönleri de vardır. Yukarıda da açıkladığımız gibi, tekerleklerin yolu kavraması ve balatalar sayesinde arabaların durdurulabilmesi sürtünmenin faydalarındandır. Ancak bu durum maddi kayıplara yol açmaktadır. Çünkü tekerlekler ve bunları durdurmaya yarayan balatalar sürtünme sebebiyle zamanla aşınır. Asfaltların, makine parçalarının, elbiselerimizin ve koltuk döşemelerinin aşınması sürtünmenin diğer olumsuzlukları olarak sıralanabilir. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Basit Makineler: 

Basit Makineler Günlük hayatta işimizi kolaylaştıran aletlere basit makineler denir. Bu basit makineler kuvvetin doğrultusunu, yönünü ve değerini değiştirerek günlük hayatta iş yapmamızı kolaylaştırır Kuvvet, yol, hız veya zamandan kazanç sağlamak için kullanırız. Fakat hepsinden ayni miktarda kazanç sağlanmaz.Birinden kazanç varsa, diğerlerinden aynı oranda kayıp vardır. Mesela kuvvetten kazanç sağlanmışsa yoldan, zamandan ve hızdan kayıp vardır. Basit makineler de iş veya enerjiden kesinlikle kazanç sağlanamaz. Sadece iş kolaylığı sağlar. Kuvvet kazancı, yükün kuvvete oranı olarak ifade edilir Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

1-Kaldıraçlar: 

1-Kaldıraçlar Bir destek noktası etrafında dönebilen sağlam yapılı çubuktan oluşan düzeneğe kaldıraç denir. Kaldıraçta, kuvvetin destek noktasına olan uzaklığına kuvvet kolu , yükün destek noktasına olan uzaklığına da yük kolu denir. Bir kaldıraçta kuvvetten kazanmak için kuvvet kolunun, yük kolundan büyük olması gerekir böylelikle cisimler ağırlığından daha küçük kuvvetlerle dengede tutulabilirler. a. Çift taraflı kaldıraçlar: Destek noktası ortada kuvvet ve yükün farklı uçlarda olduğu kaldıraç tipidir. Örnek olarak; tahterevalli, makas, eşit kollu terazi, keser, pense, kriko, karga burnu, yan keski, kerpeten. Kuvvet x Kuvvet kolu = Yük x Yük kolu Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

b. Tek taraflı kaldıraçlar: Destek noktasının bir uçta olduğu kaldıraç tipidir. 1)      Yükün; kuvvet ile destek arasında olduğu kaldıraçlar F.x = P.y Örnek: el arabası, ceviz kıracağı, kürek 2)      Kuvvet; yük ile destek arasında olan kaldıraçlar : Örnek: cımbız, maşa, tel zımba Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

2. MAKARALAR: 

2. MAKARALAR Makaralar da iş yaparken bir takım kolaylıklar sağlayan basit makinelerdendir. Günlük yaşamda en fazla gördüğümüz şekliyle inşaatlarda harç, tuğla ve diğer yapı malzemelerini taşımak için kullanılmaktadır. a.      Sabit Makara Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

b.      Hareketli Makara Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

c.       Palangalar: Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

3- Eğik Düzlem: 

3- Eğik Düzlem Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

4-VİDA: 

4-VİDA Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz Not: Girme miktarı(h) N ile a’ya bağlıdır. F, P veya r ye bağlı değildir.

5-ÇIKRIK: 

5-ÇIKRIK Kuyu düzeneği, et kıyma makinesi, el matkabı, araba direksiyonu , kapı anahtarı gibi araçlar çıkrığa örnektir. Silindirler çakışık, dönme sayısı ve yönü aynıdır. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

6-DİŞLİ ÇARKLAR: 

6-DİŞLİ ÇARKLAR Hareketin hızını yönünü ve yerini değiştirmek için kullanılan düzeneklerdir. Dişlilerde çap ile diş sayısı doğru orantılıdır. a.       Çakışık Eksenli: dönme yönü ve sayısı aynıdır. b.      Farklı Eksenli : Dönme yönleri ve sayıları farklıdır Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

7-KASNAKLAR: 

7- KASNAKLAR Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

Kuvvet ve Hareketle İlgili Bir Video: 

Kuvvet ve Hareketle İlgili Bir Video Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz Daha çok videoyu blog’umda bulabilirsiniz: http://marmara-sumeyracndn.blogspot.com/

Konuyla İlgili Biraz Soru Çözelim: 

Konuyla İlgili Biraz Soru Çözelim Yağ dökülmüş bir zeminde insanların yürümekte zorlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A. Sürtünmenin çok olması B. Sürtünmenin az olması C. Zeminin pis olması D. Yağ lekesinin elbiseden zor çıkması Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Seçeneklerde verilenlerden hangisinde farklı kuvvet türü uygulanmaktadır? A. Yağmur damlalarının yere düşmesi B. Terzinin mıknatısla toplu iğneleri yerden toplaması C. Ağaçtaki elmaların yere düşmesi D. Futbol topunun yere düşmesi Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Cisim yüzeyi ile …………………. arasında meydana gelen sürtünmeye hava direnci denir. Yukarıdaki boşluk doldurmalı soruda boşluk için aşağıdaki kelimelerden doğru cevabı seçiniz. *çekilebilir * hava * zıt * gerektirmez * direnci * mıknatıs * yer çekimi * yağlanır * manyetik Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır ? A. Göldeki kayığın hareket etmesine su direnci etki eder. B. Paraşütle atlayan birinin yere çakılmasında hava direnci etkilidir. C. Bisikletin frenine basılınca durmasında temas gerektirmeyen kuvvet etkilidir. D. Kaygan zeminde cismin daha hızlı hareket etmesinde temas gerektiren kuvvet etkilidir. Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Soru için doğru cevabı işaretleyiniz. ( ) Kuvvet, hareket halindeki bir cismin hızını değiştirebilir. Doğru Yanlış Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz

PowerPoint Presentation: 

Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz 2 4 6 8

PowerPoint Presentation: 

Tebrikler Buradan konu seçmeye dönebilirsiniz