Κεφάλαιο 6 - Ελαστικότητα

κεφάλαιο 6 ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 1 κεφάλαιο 6 ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΖΗΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΖΗΤΗΣΗΣ: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 2 ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΖΗΤΗΣΗΣ Είναι το μέτρο του βαθμού αντίδρασης της ζητούμενης ποσότητας ενός αγαθού στις μεταβολές της τιμής του και ορίζεται ως ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της ζητούμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής.

Slide 3: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 3 ΕΖ = Ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας Ποσοστιαία μεταβολή της τιμής Π . Μ. Ζ. Ποσότητας = Μεταβολή ζητούμενης ποσότητας Χ 100 Αρχική Ποσότητα = Δ Q Χ 100 Q Ποσ . μεταβολή τιμής = Μεταβολή της τιμής Χ 100 = Αρχική Τιμή = Δ P Χ 100 P Δ Q EZ = Q → EZ = Δ Q . P Δ P Δ P . Q P

Slide 4: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 4 Το πρόσημο της ΕΖ είναι ΠΑΝΤΟΤΕ ΑΡΝΗΤΙΚΟ, γιατί είναι αντίστροφη η σχέση που συνδέει την τιμή με τη ζητούμενη ποσότητα. Παίρνουμε πάντοτε απόλυτες μεταβολές: ΘΕΤΙΚΕΣ

ΒΑΘΜΟΣ ΕΛΑΣΤIΚΟΤΗΤΑΣ ΖΗΤΗΣΗΣ: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 5 ΒΑΘΜΟΣ ΕΛΑΣΤ I ΚΟΤΗΤΑΣ ΖΗΤΗΣΗΣ α) Ελαστικότητα Ζήτησης μεγαλύτερη της μονάδας. (ΕΖ > 1) ΕΛΑΣΤΙΚΗ ΖΗΤΗΣΗ Σε μια μεταβολή της τιμής κατά 20 % η ζητούμενη ποσότητα μεταβάλλεται κατά μεγαλύτερο ποσοστό π.χ. 40 %. ↑ Τιμής 20% → ↓ Ζητ. Ποσότητας 40% ΕΖ = ↓ % Δ Q = 40% = 2 > 1 ↑ %Δ P 20%

Slide 6: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 6 Αγαθά που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι: Είδη Πολυτελείας ή με πολλά και στενά υποκατάστατα π.χ. ακριβά κοσμήματα, ακριβά αυτοκίνητα, κότερα κλπ. Η καμπύλη ζήτησης έχει μικρή κλίση ως προς τον άξονα των ποσοτήτων. Μια μικρή αύξηση της τιμής από Ρ1 σε Ρ2 προκαλεί μεγάλη μείωση στη ζητούμενη ποσότητα από Q1 σε Q2 .

Ελαστικότητα Ζήτησης μεγαλύτερη της μονάδας ( ΕΖ > 1) : 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 7 Ελαστικότητα Ζήτησης μεγαλύτερη της μονάδας ( ΕΖ > 1)

Ελαστικότητα Ζήτησης μεγαλύτερη της μονάδας ( ΕΖ > 1): 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 8 Ελαστικότητα Ζήτησης μεγαλύτερη της μονάδας ( ΕΖ > 1) Ρ Q D D 10 8 80 120

Slide 9: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 9 β) Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδος. (ΕΖ < 1) ΑΝΕΛΑΣΤΙΚΗ ΖΗΤΗΣΗ Σε μια μεταβολή της τιμής κατά ένα ποσοστό π.χ. 20% η ζητούμενη ποσότητα μεταβάλλεται κατά μικρότερο ποσοστό π.χ. 5% . ↑ Τιμής 20% → ↓ Ζητ. Ποσότητας 5% ΕΖ = ↓ Δ Q = 5 % = 0,25 < 1 ↑ Δ P 20%

Slide 10: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 10 Αγαθά που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι: Είδη Πρώτης Ανάγκης ή αγαθά χωρίς στενά υποκατάστατα π.χ. τρόφιμα, ρούχα, παπούτσια κλπ. Η καμπύλη ζήτησης έχει μεγάλη κλίση ως προς τον άξονα των ποσοτήτων. Μια μεγάλη αύξηση της τιμής από Ρ1 σε Ρ2 προκαλεί μικρή μείωση στη ζητούμενη ποσότητα από Q1 σε Q2 .

Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας ( ΕΖ< 1): 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 11 Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας ( ΕΖ< 1)

Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας ( ΕΖ< 1): 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 12 Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας ( ΕΖ< 1) Ρ Q D D 10 8 80 88

Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας ( ΕΖ< 1): 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 13 Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας ( ΕΖ< 1)

Slide 14: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 14 γ) Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με τη μονάδα. (ΕΖ = 1) ΜΟΝΑΔΙΑΙΑ ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε μια μεταβολή της τιμής κατά ένα ποσοστό π.χ. 10% η ζητούμενη ποσότητα μεταβάλλεται κατά ίδιο ποσοστό π.χ. 10 % . ↑ Τιμής 10% → ↓ Ζητ. Ποσότητας 10% ΕΖ = ↓ % Δ Q = 10 % = 1 ↑ % Δ P 10%

Slide 15: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 15 Αγαθά που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι: Θεάματα . Η καμπύλη ζήτησης έχει κανονική κλίση , δηλ. αν προεκταθεί, σχηματίζει μαζί με τους άξονες ισοσκελές τρίγωνο . Όταν η τιμή αυξηθεί από Ρ1 σε Ρ2, η ζητούμενη ποσότητα θα μειωθεί από Q1 σε Q2 , δηλαδή με το ίδιο ποσοστό.

Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με τη μονάδα. (ΕΖ = 1) : 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 16 Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με τη μονάδα. (ΕΖ = 1) 10% 10% P Q D D

Slide 17: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 17 δ) Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με το μηδέν. (ΕΖ = 0) ΠΛΗΡΩΣ ΑΝΕΛΑΣΤΙΚΗ Σε μια μεταβολή της τιμής η ζητούμενη ποσότητα παραμένει η ίδια (σταθερή) ↑ Τιμής 10% → Ζητ. Ποσότητας ίδια. ΕΖ = Δ Q = 0 % = 0 ↑ Δ P 10%

Slide 18: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 18 Αγαθά που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι : όσα δεν έχουν στενά υποκατάστατα , δηλ. φάρμακα για ανίατες ασθένειες, αλάτι, νερό, εργαλεία άσκησης επαγγέλματος κλπ. Η καμπύλη ζήτησης είναι κάθετη στον άξονα των ποσοτήτων. Σημαίνει ότι ζητείται ποσότητα Q1 ανεξάρτητα αν η τιμή είναι Ρ1 ή Ρ2 ή οποιαδήποτε άλλη.

Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με το μηδέν. (ΕΖ = 0) : 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 19 Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με το μηδέν. (ΕΖ = 0) P Q D D

Slide 20: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 20 ε) Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με το άπειρο. (ΕΖ = ∞ ) ΠΛΗΡΩΣ ΕΛΑΣΤΙΚΗ Υπάρχει μία μόνο τιμή και ζητούν οι καταναλωτές να αγοράσουν οποιαδήποτε ποσότητα διατίθεται στην αγορά σ’ αυτήν την τιμή. ΕΖ = ↓ Δ Q = 10 % = ∞ Δ P 0

Slide 21: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 21 Αγαθά που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι: ζιβανία, χαρούπια, λάδι, σταφίδα. Η καμπύλη ζήτησης είναι παράλληλη προς τον άξονα των ποσοτήτων . Σημαίνει ότι στη δεδομένη τιμή Ρ1 ζητούνται ποσότητες Q1 , Q2 ή οποιαδήποτε άλλη ποσότητα.

E z = ∞: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 22 E z = ∞ P Q P1 D D

Προσδιοριστικοί παράγοντες της ελαστικότητας ζήτησης: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 23 Προσδιοριστικοί παράγοντες της ελαστικότητας ζήτησης 1) Η ύπαρξη υποκατάστατων αγαθών . Όσο περισσότερα και στενότερα υποκατάστατα αγαθά υπάρχουν για ένα αγαθό, τόσο μεγαλύτερη είναι η ελαστικότητα ζήτησής του (ΕΖ > 1). Π.χ. εάν ↑ η τιμή των μήλων τότε θα ↓ η ζητούμενη ποσότητά τους και οι καταναλωτές θα στραφούν προς τα αχλάδια (υποκατάστατο). Το ίδιο συμβαίνει και αντίστροφα. Δε θα συμβεί αυτό στα αγαθά που δεν έχουν στενά υποκατάστατα, όπως το νερό, οι λάμπες κλπ.

Slide 24: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 24 2) Η φύση της ανάγκης που ικανοποιεί το αγαθό. Τα αγαθά που ικανοποιούν Βασικές Ανάγκες όπως τρόφιμα, ένδυση, υπόδηση κλπ. έχουν μικρή ελαστικότητα (μικρή αντίδραση στις αυξήσεις των τιμών), γιατί είναι απολύτως απαραίτητα (ΕΖ < 1) Αντίθετα τα Αγαθά Πολυτελείας όπως κοσμήματα, γούνες, καλλυντικά κλπ. έχουν μεγάλη ελαστικότητα, (ΕΖ > 1), γιατί είναι έντονη η αντίδραση των καταναλωτών στις αυξομειώσεις των τιμών.

Slide 25: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 25 3) Το ποσοστό του εισοδήματος που δαπανάται για το αγαθό . Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό του εισοδήματος που δαπανάται από τον καταναλωτή για την αγορά ενός αγαθού, τόσο μεγαλύτερη είναι η ελαστικότητα ζήτησης του αγαθού. Για αγαθά μεγάλης αξίας π.χ. αυτοκίνητα £ 15,000 αυξηθεί κατά 10% = £ 1,500. Σ’ ένα μισθό £ 8,000 αυτή η αύξηση είναι 18,75 % ( μεγάλη ). (Θα επηρεάσει τις οικονομικές δυνατότητες του καταναλωτή). Για αγαθά μικρής αξίας π.χ. εφημερίδες αξίας £ 0,40 αυξηθεί κατά 25% = £ 0,10. Στον ίδιο μισθό αυτή η μεταβολή είναι αμελητέα . (Δε θα επηρεάσει τις οικονομικές δυνατότητες του καταναλωτή).

Slide 26: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 26 4) Ο παράγοντας χρόνος. Βραχυχρόνια η ζήτηση είναι ανελαστική, ενώ μακροχρόνια είναι ελαστική. Οφείλεται στο ότι η αρχική αντίδραση των καταναλωτών σε μια αύξηση της τιμής είναι μικρή, γιατί υπάρχει η δύναμη της συνήθειας, γιατί δε γνωρίζουν την ύπαρξη υποκατάστατων ή γιατί θεωρούν ότι η αύξηση της τιμής είναι προσωρινή. Με την πάροδο του χρόνου οι καταναλωτές καταλαβαίνουν τη μονιμότητα αυτής της μεταβολής, πληροφορούνται για τα υποκατάστατα που υπάρχουν και σιγά – σιγά αλλάζουν συνήθειες.

Ελαστικότητα ζήτησης και συνολική δαπάνη για το αγαθό: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 27 Ελαστικότητα ζήτησης και συνολική δαπάνη για το αγαθό Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών για ένα αγαθό είναι το συνολικό έσοδο των εταιρειών από το αγαθό αυτό και ισούται με την τιμή επί την ποσότητα. Δηλαδή: ΣΕ ή ΣΔ = Ρ . Q ΣΕ = Συνολικό Έσοδο ΣΔ = Συνολική Δαπάνη Ρ = Τιμή του αγαθού Q = Αγοραζόμενη ποσότητα Ελαστικότητα Αύξηση τιμής Μείωση Τιμής Σχέση ΕΖ < 1 Ψωμί Αύξηση Δαπάνης Μείωση Δαπάνης Ευθεία ΕΖ > 1 καλλυντικά Μείωση Δαπάνης Αύξηση Δαπάνης Αντίστρ. ΕΖ = 1 θεάματα Ίδια δαπάνη Ίδια Δαπάνη Ίδια

Slide 28: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 28 1. Προϊόντα ελαστικής ζήτησης. ΕΖ > 1 Ρ χ Q = ΣΔ Αρχικά : 4 χ 20 = 80 Μετά : 6 χ 12 = 72 → ↑ Ρ → ↓ ΣΔ (Αντίστροφη)

Slide 29: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 29 2, Προϊόντα ανελαστικής ζήτησης. ΕΖ < 1 Ρ χ Q = ΣΔ Αρχικά : 4 χ 20 = 80 Μετά : 6 χ 19 = 114 → ↑ Ρ → ↑ ΣΔ (Ευθεία)

Πρακτικές εφαρμογές της ελαστικότητας ζήτησης: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 30 Πρακτικές εφαρμογές της ελαστικότητας ζήτησης Η ελαστικότητα ζήτησης είναι σημαντική τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για το κράτος, γιατί έχει σχέση με το συνολικό έσοδο. α) Άσκηση πολιτικής τιμών εκ μέρους των επιχειρήσεων . Σε περίπτωση ανελαστικής ζήτησης (ΕΖ < 1) συμφέρει στις επιχειρήσεις η αύξηση των τιμών, γιατί η ποσοστιαία μείωση που θα επέλθει στη ζητούμενη ποσότητα θα είναι μικρότερη από την ποσοστιαία αύξηση στην τιμή, με αποτέλεσμα τα συνολικά έσοδα (Ρ χ Q ) να αυξηθούν. Σε ελαστική ζήτηση (ΕΖ > 1) οι επιχειρήσεις θα πρέπει να μειώσουν τις τιμές των προϊόντων τους, για να μπορέσουν να αυξήσουν τα συνολικά τους έσοδα. Επιχειρήσεις που πωλούν αγαθά ελαστικής ζήτησης(αυτοκίνητα, έπιπλα κλπ), εύκολα παραχωρούν εκπτώσεις στο κοινό.

Slide 31: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 31 β) Άσκηση πολιτικής μισθών και ημερομισθίων εκ μέρους των επιχειρήσεων . Σε ανελαστική ζήτηση (ΕΖ < 1) πιο εύκολα δίνουν αυξήσεις , γιατί μια αύξηση των μισθών, δηλ. του κόστους, μπορεί να εξουδετερωθεί εύκολα με μια μικρή και ανώδυνη αύξηση της τιμής. (Η ποσοστιαία ↓ ζητούμενης ποσότητας θα είναι μικρότερη από την ποσοστιαία ↑ της τιμής και επομένως το συνολικό έσοδο θα αυξηθεί ) . Σε ελαστική ζήτηση (ΕΖ > 1) δύσκολα παραχωρούν αυξήσεις στους υπαλλήλους, γιατί θα αυξηθεί το κόστος, θα αυξηθεί η τιμή πώλησης και θα μειωθεί δραστικά η ζητούμενη ποσότητα των προϊόντων, καθώς και τα έσοδα, επειδή η ποσοστιαία μείωση στη ζητούμενη ποσότητα θα είναι μεγαλύτερη από την ποσοστιαία αύξηση της τιμής. Αυξήσεις δίνονται μετά από συνδικαλιστικούς αγώνες, διαπραγματεύσεις και απεργίες από τους υπαλλήλους.

Slide 32: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 32 γ) Άσκηση φορολογικής πολιτικής εκ μέρους του κράτους. Σε ανελαστική ζήτηση (ΕΖ < 1) (αγαθά πρώτης ανάγκης) το κράτος βάζει φόρους κατανάλωσης και εισπράττει αρκετά , γιατί η αντίδραση των καταναλωτών στις αυξήσεις των τιμών είναι μικρή. Εάν στόχος του κράτους είναι η επιβολή ενός καθαρά Ταμιευτικού δασμού, τότε αυτός επιβάλλεται πάνω σε αγαθά ανελαστικής ζήτησης. Σε ελαστική ζήτηση (ΕΖ > 1) (αγαθά πολυτελείας) το κράτος βάζει φόρους κατανάλωσης , όμως δεν εισπράττει αρκετά , γιατί η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται αισθητά μετά την αύξηση της τιμής. Στο κράτος συμφέρει να βάζει φόρους στα αγαθά πρώτης ανάγκης, όμως δεν είναι δίκαιο, γιατί είναι αγαθά ευρείας κατανάλωσης και με την φορολογία πλήττεται περισσότερο ο μεγαλύτερος πληθυσμός που είναι και ο φτωχότερος.

Προσδιοριστικοί παράγοντες της ελαστικότητας προσφοράς: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 33 Προσδιοριστικοί παράγοντες της ελαστικότητας προσφοράς 1) Ο παράγοντας Χρόνος . Όσο περισσότερος χρόνος χρειάζεται για την παραγωγή ενός αγαθού, τόσο μικρότερη είναι η ελαστικότητα προσφοράς, γιατί δύσκολα ανταποκρίνεται η προσφορά σε μια αύξηση της τιμής του αγαθού. Αν η παραγωγή είναι απλή , η ελαστικότητα προσφοράς είναι μεγάλη , γιατί οι επιχειρήσεις εύκολα και γρήγορα αυξάνουν την παραγωγή τους και τη διαθέτουν για να εκμεταλλευτούν την αύξηση της τιμής. - Βραχυχρόνια. Μακροχρόνια ΕΠ > 1 γιατί οι επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόσουν την παραγωγή τους με την αύξηση του τεχνολογικού εξοπλισμού, την εφαρμογή νέων μεθόδων παραγωγής κλπ.

Slide 34: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 34 2) Κινητικότητα των συντελεστών παραγωγής. Όσο μεγαλύτερη είναι η κινητικότητα των συντελεστών της παραγωγής, δηλαδή η μετατόπιση συντελεστών από ένα τομέα σε άλλο τομέα ή από ένα μέρος σε άλλο μέρος, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα αύξησης της παραγωγής και της προσφοράς και συνεπώς η ελαστικότητα προσφοράς είναι μεγαλύτερη (ΕΠ > 1). 3) Προσαρμοστικότητα των συντελεστών παραγωγής . Όσο πιο εύκολα προσαρμόζεται η τεχνολογία παραγωγής, τόσο μεγαλύτερες είναι οι δυνατότητες μεταβολής της παραγόμενης ποσότητας στις μεταβολές της τιμής του προϊόντος. Αυτό συνεπάγεται (ΕΠ > 1).

Slide 35: 

ΠΙΓΓΟΥΡΑΣ 10-11 35 4) Το μέγεθος της μεταβολής της τιμής . Είναι ο σημαντικότερος παράγοντας επηρεασμού των αποφάσεων των επιχειρήσεων. Όταν η μεταβολή της τιμής του αγαθού (ΔΡ) είναι μεγάλη, η ελαστικότητα προσφοράς είναι μεγάλη (ΕΡ > 1) και αντίστροφα, όταν η ΔΡ είναι μικρή τότε και η ΕΠ θα είναι μικρότερη της μονάδας (ΕΠ < 1).