Σύστημα παρακολούθησης της ποιότητας υδάτων του ποταμού Καλαμά

Views:
 
     
 

Presentation Description

Οι πηγές ρύπανσης του υδατικού συστήματος του Καλαμά, όπως αυτό φαίνεται στο σκαρίφημα, έχουν καταγραφεί σε ικανοποιητικό βαθμό, υπάρχει ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας των επιφανειακών υδάτων, προκειμένου να είμαστε σε θέση να δούμε το πραγματικό φορτίων ρύπων που, τελικά, φτάνει στο ποτάμι. Παρ’ ότι κάτι τέτοιο έχει επιχειρηθεί στο παρελθόν, κρίνεται αναγκαία η εκπόνηση ενός σχεδίου παρακολούθησης του Καλαμά που θα βελτιστοποιεί τις θέσεις δειγματοληψίας, βάσει των δεδομένων που υπάρχουν για τις πιέσεις και των μετρήσεων που έχουν ήδη γίνει, θα καθιερώνει, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, την απαραίτητη περιοδικότητα των παραγόμενων δεδομένων και θα έχει τη δυνατότητα να ανανεώνεται βάσει των αναγκών.

Comments

Presentation Transcript

slide 1:

Σύστημα παρακολούθησης της ποιότητας υδάτων του ποταμού Καλαμά Στάθης Αβραμιώτης Χημικός Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Οι πηγές ρύπανσης του υδατικού συστήματος του Καλαμά όπως αυτό φαίνεται στο σκαρίφημα έχουν καταγραφεί σε ικανοποιητικό βαθμό υπάρχει ανάγκη για συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας των επιφανειακών υδάτων προκειμένου να είμαστε σε θέση να δούμε το πραγματικό φορτίων ρύπων που τελικά φτάνει στο ποτάμι. Παρ’ ότι κάτι τέτοιο έχει επιχειρηθεί στο παρελθόν κρίνεται αναγκαία η εκπόνηση ενός σχεδίου παρακολούθησης του Καλαμά που θα βελτιστοποιεί τις θέσεις δειγματοληψίας βάσει των δεδομένων που υπάρχουν για τις πιέσεις και των μετρήσεων που έχουν ήδη γίνει θα καθιερώνει με τη βοήθεια της τεχνολογίας την απαραίτητη περιοδικότητα των παραγόμενων δεδομένων και θα έχει τη δυνατότητα να ανανεώνεται βάσει των αναγκών.

slide 2:

Νοέμβριος 1988 Η ρύπανση του Καλαμά και οι αντιδράσεις που έχει προκαλέσει είναι μια υπόθεση με ιστορία. Οι κινητοποιήσεις για το ζήτημα που έλαβαν χώρα το 1988 υπήρξαν οι περιβαλλοντικές κινητοποιήσεις με τη μεγαλύτερη δημοσιότητα που έγιναν ποτέ στην Ελλάδα σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία. Οι σαράντα πέντε ημέρες απεργιών οι αποκλεισμοί οι συγκεντρώσεις και η κατάληψη δημόσιων κτιρίων ανάγκασαν την τότε κυβέρνηση να ξεκινήσει διάλογο με τους διαδηλωτές. Τριάντα χρόνια μετά ο Καλαμάς συνεχίζει να επιβαρύνεται σε μεγάλο βαθμό από τις ανθρώπινες δραστηριότητες που παρατηρούνται στη λεκάνη απορροής του και οι οποίες συνεχώς μεταβάλλονται ανάλογα με τις τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις

slide 3:

Εμπλεκόμενοι Δήμοι: •Πωγωνίου •Ζίτσας •Ιωαννίνων •Σουλίου •Ηγουμενίτσας •Φιλιατών Ο Καλαμάς λοιπόν πηγάζει από το όρος Δούσκο στο Δήμο Πωγωνίου διατρέχει το Δήμο Ζίτσας αποτελεί το φυσικό σύνορο του Δήμου Φιλιατών με τους Δήμους Σουλίου και Ηγουμενίτσας και εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος. Στον ποταμό Καλαμά οδηγούνται επίσης μέσω της σήραγγας Λαψίστας οι απορροές της κλειστής λεκάνης Ιωαννίνων. Η σήραγγα Λαψίστας εκβάλλει στο ρέμα της Κληματιάς που συμβάλλει στον Καλαμά κοντά στο Σουλόπουλο.

slide 4:

Σημειακές πηγές ρύπανσης Διαπιστώνεται από στοιχεία της Ε.Γ.Υ . ότι οι σημειακές πηγές ρύπανσης συμβάλουν στην επιβάρυνση των υδάτων του ποταμού Καλαμά σε αρκετά μεγαλύτερο βαθμό από τις διάχυτες πηγές ρύπανσης. Ι οι σημειακές σχετίζονται με απορροές ρυπαντικών φορτίων κυρίως από τα αστικά υγρά απόβλητα από οικισμούς που εξυπηρετούνται από δίκτυα αποχέτευσης ή/και κεντρικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων την εσταυλισμένη κτηνοτροφία τη βιομηχανία - «προφανής η αυξημένη πίεση στα σώματα της λεκάνης απορροής Καλαμά Τάφρος Λαψίστας Λίμνη Παμβώτιδα Καλαμάς» επισημαίνει το κείμενο του 1 ου Σχεδίου Διαχείρισης. ΙΙ οι μη σημειακές ή διάχυτες σχετίζονται με απορροές ρυπαντικών φορτίων κυρίως θρεπτικών από την αγροτική δραστηριότητα την κτηνοτροφία και τα αστικά υγρά απόβλητα από οικισμούς που δεν εξυπηρετούνται από δίκτυα αποχέτευσης και κεντρικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων – «οι περιοχές που επηρεάζονται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις διάχυτες πηγές ρύπανσης εντοπίζονται στη Λεκάνη του Καλαμά - Άσπρο ρέμα τεχνητό τμήμα εκβολής Καλαμά Λίμνη Παμβώτιδα και Τάφρος Λαψίστα» κατά το κείμενο του 1 ου Σχεδίου.

slide 5:

Οι σημειακές πηγές ρύπανσης συμβάλλουν στην επιβάρυνση των υδάτων του Καλαμά σε αρκετά μεγαλύτερο βαθμό παράγοντας 25 φορές περισσότερο οργανικό φορτίο 4 φορές περισσότερο άζωτο και 5 φορές περισσότερο φωσφόρο. Επομένως κρίναμε σκόπιμο να προσδιοριστεί η χωρική κατανομή των σημειακών πηγών ρύπανσης την οποία και βλέπουμε στο χάρτη. Έντονη πτηνο- κτηνοτροφική δραστηριότητα εντοπίζεται στη ΛΑΠ Καλαμά όπου χωροθετούνται περίπου τετρακόσιες μονάδες. Στην περιοχή εντοπίζεται και πλήθος μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας περίπου 50. Συγκεκριμένα στη Λεκάνη Ιωαννίνων βρίσκουμε κυρίως πτηνοτροφίες αυγοπαραγωγής και κρεοπαραγωγής μονάδες παραγωγής ζωοτροφών και εκμεταλλεύσεις αιγοπροβάτων. Επίσης στην τάφρο της Λαψίστας εκβάλλουν ο Βιολογικός Καθαρισμός Ιωαννίνων οι πτηνοτροφίες Νιτσιάκος και Πίνδος τα πρώην δημοτικά σφαγεία της Πίνδου και η γαλακτοβιομηχανία Δωδώνη καθώς και πλήθος μικρότερων κτηνοτροφείων και πτηνοτροφείων.

slide 6:

Έρευνα Πανεπιστημίου Ιωαννίνων2015-2017 • Εργαστήριο Υγιεινής Επιδημιολογίας Τμήμα Ιατρικής • Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Τμήμα Χημείας Παρακάτω παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας που διενεργήθηκε από το Εργαστήριο Υγιεινής Επιδημιολογίας του Τμήματος Ιατρικής και το Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας του Τμήματος Χημείας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων σε συνεργασία με το Δήμο Ζίτσας που αφορούν τις συγκεντρώσεις κολοβακτηριδίων E. Coli εντερόκοκκων NH3 NO3 και PO4 σε 10 σημεία του υδατικού συστήματος Καλαμά. Οι τιμές που παρουσιάζονται στους χάρτες αποτελούν μέσο όρο των 5 μετρήσεων που πραγματοποιήθηκαν.

slide 7:

Μέγιστο επιτρεπτό όριο: 1000 cfu E. Coli/100mL Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης Όπως φαίνεται στο Χάρτη που βλέπουμε όλα τα δείγματα στην τάφρο Λαψίστας υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια συγκέντρωσης των 100cfu / 100mL για τα κολοβακτηρίδια E. Coli με το δείγμα στην είσοδο των καταβοθρών Ροδοτοπίου υπερβαίνει τα όρια κατά 40 φορές. Εκτός αυτών κάποιες από τις δειγματοληψίες στο Νεκροταφείο Βροσύνας παρουσιάζουν υπέρβαση ενώ το δείγμα στο Μύλο Δεσποτικού προσεγγίζει τα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια.

slide 8:

Μέγιστο επιτρεπτό όριο: 400 cfu Εντερόκοκκων / 100mL Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης Ομοίως για τους εντερόκοκκους όλα τα δείγματα στην τάφρο Λαψίστας υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια συγκέντρωσης ενώ το δείγμα στην είσοδο των καταβοθρών Ροδοτοπίου υπερβαίνει τα όρια κατά 20 φορές. Εκτός αυτών κάποιες από τις δειγματοληψίες στο Μύλο Δεσποτικού και στο Θεογέφυρο παρουσιάζουν υπέρβαση

slide 9:

Μέγιστο επιτρεπτό όριο: 05 mg NH3/L Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης Όσον αφορά τα ΝΗ3 όλα τα δείγματα στην τάφρο Λαψίστας υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια συγκέντρωσης ενώ το δείγμα στην είσοδο των καταβοθρών Ροδοτοπίου υπερβαίνει τα όρια κατά 5 φορές. Σημαντική συγκέντρωση αμμωνίας παρουσιάζεται και στο δείγμα της Γέφυρας Σουλόπουλου χωρίς να προσεγγίζει βέβαια τα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια.

slide 10:

Μέγιστο επιτρεπτό όριο: 07 mg PO4/L Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης είναι εμφανές πως όλα τα δείγματα στην τάφρο Λαψίστας υπερβαίνουν τα επιτρεπόμενα όρια συγκέντρωσης ΡΟ4 ενώ το δείγμα στην είσοδο των καταβοθρών Ροδοτοπίου υπερβαίνει τα όρια κατά 4 φορές. Εκτός αυτών το δείγμα στο Μύλο Δεσποτικού υπερβαίνει τα όρια μία από τις δειγματοληψίες στη Γέφυρα Σουλόπουλου παρουσιάζει υπέρβαση ενώ το δείγμα στις Πηγές Καλαμά προσεγγίζει τα ανώτερα επιτρεπόμενα όρια.

slide 11:

Μέγιστο επιτρεπτό όριο: 50 mg NO3/L Ευρωπαϊκή Οδηγία για τα ύδατα κολύμβησης όλα τα δείγματα στην τάφρο Λαψίστας καθώς και το δείγμα στις Πηγές Καλαμά παρουσιάζουν σημαντική συγκέντρωση ΝΟ 3 χωρίς να προσεγγίζουν βέβαια τα ανώτατα επιτρεπόμενα όρια.

slide 12:

Σχεδιασμός συστήματος παρακολούθησης Ενδείξεις όχι συμπεράσματα. Με μια πρώτη ματιά δεν σχηματίζουν όλα τα αποτελέσματα αλληλουχία. Στην παρούσα εργασία γίνεται μια προσπάθεια μέσα από τις προαναφερθείσες έρευνες να προσδιοριστούν τα κρίσιμα σημεία ελέγχου πάνω στο ρου του Καλαμά η απαιτούμενη συχνότητα δειγματοληψιών καθώς και η απαραίτητη τεχνολογική υποδομή για τη δημιουργία χρονοσειρών μετρήσεων και το κόστος της.

slide 13:

Χωροθέτηση σημείων παρακολούθησης: •στο στόμιο των κύριων παραποτάμων •σε ποτάμια τμήματα που δέχονται αστικά βιομηχανικά και αγροτικά απόβλητα Oι υπολογιστικές μεθοδολογίες που εστιάζουν στον υπολογισμό της συχνότητας δειγματοληψίας εποχικά και χωρικά μπορούν να βοηθήσουν στη βελτιστοποίηση του σχεδιασμού παρακολούθησης αποφεύγοντας σημαντική απώλεια πληροφοριών. Για παράδειγμα στην παρακολούθηση ποταμών είναι γενικά αποδεκτό ότι τα δειγματοληπτικά σημεία πρέπει να χωροθετούνται στο στόμιο των κύριων παραποτάμων. Παρόλα αυτά τα ποτάμια τμήματα που βρίσκονται ανάμεσα σε συμβολές παραποτάμων μπορεί να δέχονται μια σειρά επιδράσεων συμπεριλαμβανομένων αστικών βιομηχανικών και αγροτικών αποβλήτων.

slide 14:

Προτεινόμενα σημεία παρακολούθησης υδατικού συστήματος Καλαμά Οι Πηγές Καλαμά αποτελούν κατάλληλο σημείο δειγματοληψίας ως τέτοιες αλλά και λόγω των αυξημένων τιμών ρύπανσης που παρατηρήθηκαν προηγουμένως και των ανάντη σημειακών πηγών ρύπανσης. Κατάντη των Πηγών και ανάντη του Θεογέφυρου βρίσκουμε καλλιεργούμενες εκτάσεις εντατικής γεωργίας. Η Έξοδος Βιολογικού Καθαρισμού Ιωαννίνων το ΤΟΕΒ Λαψίστας και η είσοδος καταβοθρών στο Ροδοτόπι παρουσιάζουν αυξημένες τιμές ρύπανσης και βρίσκονται κατάντη σημαντικών σημειακών πηγών ρύπανσης. Ο Μύλος Παλιουρή η Γέφυρα Σουλόπουλου και η Μίξη Λαγκάβιτσας στη Ραβενή βρίσκονται πάνω στα στόμια του ρέματος Κληματιάς και των παραποτάμων Σμόλιτσα και Λαγκάβιτσας αντίστοιχα. Ο Μύλος Δεσποτικού βρίσκεται ακριβώς μετά τη συμβολή της κύριας ροής του ποταμού με το ρέμα Κληματιάς και τον παραπόταμο Σμόλιτσα ενώ παρουσιάζει αυξημένες τιμές ρύπανσης.

slide 15:

Προτεινόμενα σημεία παρακολούθησης υδατικού συστήματος Καλαμά Το σημείο δειγματοληψίας Νεκροταφείο Βροσύνας αντικαθίσταται από τα σημεία Στόμιο Κούτση και Γέφυρα Βροσύνας ούτως ώστε να μετρήσει ξεχωριστά τη ρύπανση που μπορεί να προέρχεται από του παραπόταμους Κούτση και Ζαλογγίτικο αντίστοιχα. Προστίθενται το σημείο Θυρόφραγμα Λίμνης πριν τον Έξοδο Βιολογικού Καθαρισμού Ιωαννίνων προκειμένου να εξετάσουμε τα ύδατα που προέρχονται από την Λίμνη Παμβώτιδα και λόγω της διαφοράς των φυσικοχημικών παραμέτρων που μετρήθηκαν για τον Θυρόφραγμα Λίμνης και την Έξοδο Βιολογικού Καθαρισμού. Επίσης προστίθεται το σημείο Φράγμα Ράγιου για να εξετάσουμε την ποιότητα των υδάτων που λίγο αργότερα εκβάλουν στο Ιόνιο αλλά και τις πιθανές πιέσεις από τον παραπόταμο Καλπακιώτικο.

slide 16:

Δίκτυο σταθμών παρακολούθησης υδατικού συστήματος Καλαμά Προυπολογισμός: 83.000€

slide 17:

Πολιτικές συνεργασίας για την απορρύπανση Ανάλογες προσπάθειες με την παρούσα έχουν γίνει και προηγουμένως χωρίς ωστόσο κάποια να καταφέρει να λειτουργήσει με συνέχεια και να καθιερώσει ένα σύστημα παρακολούθησης που να δίνει τις απαραίτητες χρονοσειρές προκειμένου να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα για τη ρύπανση κατά μήκος του ποταμού.

slide 18:

•Επανενεργοποίηση του Σύνδεσμου Παρακαλάμιων Δήμων •Συμμετοχή σε αυτόν: ❖ του Δήμου Ιωαννιτών ❖ του Φορέα Διαχείρισης ❖ του «Καθαρού Καλαμά» Χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο και την Περιφέρεια Ηπείρου Από τις πιο ελπιδοφόρες λόγω νομικής μορφής δομής σκοπού και τακτικής χρηματοδότησης υπήρξε ο Σύνδεσμος Παρακαλάμιων Δήμων Προστασίας Αξιοποίησης Καλαμά ο οποίος δεν είναι πλέον ενεργός. Προτείνεται λοιπόν η επανενεργοποίησή του με πρωτοβουλία του Δήμου Φιλιατών και η προσθήκη στα μέλη του και του Δήμου Ιωαννιτών μιας και η Παμβώτιδα ανήκει πλέον στη ΛΑΠ Καλαμά ενώ ο Βιολογικός Καθαρισμός Ιωαννίνων απορρίπτει τα προϊόντα του στην τάφρο Λαψίστας. Στο Σύνδεσμο πρέπει να συμμετέχουν ως τακτικά μέλη χωρίς υποχρέωση χρηματοδότησής του και εκπρόσωποι του Φορέα Διαχείρισης καθώς και του "Καθαρού Καλαμά". Όσο αφορά τη χρηματοδότηση του συστήματος παρακολούθησης εκτός των τακτικών εισφορών των δήμων-μελών του Συνδέσμου προτείνεται η διεκδίκηση κονδυλίων από το Πράσινο Ταμείο του Υπουργείου Περιβάλλοντος. Προτείνεται επίσης η συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου στη βάση του μέτρου «Έλεγχοι τήρησης των ορίων διάθεσης από βιομηχανικές μεταποιητικές και κτηνο- πτηνοτροφικές μονάδες εντός λεκάνης απορροής του Υδατικού Συστήματος τουλάχιστον 2 φορές τον χρόνο» που αφορά τη λίμνη Παμβώτιδα και την τάφρο Λαψίστα και χρηματοδοτείται στα πλαίσια της 1ης Αναθεώρησης του Σχεδίου Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Ηπείρου.

slide 19:

Συμμετοχή εκπροσώπων των άμεσα ενδιαφερόμενων •Ενσωματώνει τη ρητή και σιωπηρή γνώση •Προσθέτει νομιμοποίηση και υπευθυνότητα •Π.χ. αγροτικοί περιβαλλοντικοί ιατρικοί ορειβατικοί και κυνηγετικοί σύλλογοι •Μεταφορά παρατηρήσεων και πιθανών τοπικών καταγγελιών Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται στην επιστημονική κοινότητα μια συζήτηση που αφορά τη συμμετοχή εκπροσώπων των άμεσα ενδιαφερόμενων στη λήψη αποφάσεων για ζητήματα που τους αφορούν όπως είναι η αντιμετώπιση της ρύπανσης ενός ποταμού της περιοχής τους. Οι συμμετοχικές διαδικασίες που ενσωματώνουν τη ρητή και σιωπηρή γνώση μπορούν να προσθέσουν νομιμοποίηση και υπευθυνότητα σε περιπτώσεις όπου η επιστήμη βρίσκεται ανάμεσα σε αμφιλεγόμενες πολιτικές κοινωνικές περιβαλλοντικές και οικονομικές αξίες. Παραδείγματα τέτοιων ομάδων «ενδιαφερόμενων» θα μπορούσαν να είναι ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Σαγιάδας η Ένωση Αγροτών Ιωαννίνων ο Σύλλογος Εργαζομένων Γενικού Νοσοκομείου – Κέντρου Υγείας Φιλιατών ο Κυνηγετικός Σύλλογος Φιλιατών "Άρτεμις" κ.α. Η δεξαμενή αυτή θα πρέπει να παράξει ένα σώμα που θα συνεδριάζει αυτόνομα για να ανταλλάσσει πληροφορίες και επιστημονική γνώση. Ακόμη θα πρέπει να παράξει ομάδες εργασίας ανά Δήμο που θα συνεδριάζουν από κοινού με τους εκπροσώπους του Δήμου στο Σύνδεσμο ούτως ώστε να μεταφέρουν παρατηρήσεις και πιθανές τοπικές καταγγελίες και να ελέγχουν αμεσότερα το έργο του Συνδέσμου. Βάσει των καταγγελιών αυτών αλλά και των τακτικών μετρήσεων που αναφέραμε προηγουμένως το συνεργαζόμενο εργαστήριο οφείλει να πραγματοποιεί τις αντίστοιχες δειγματοληψίες στις ανάντη σημειακές και διάχυτες πηγές ρύπανσης προκειμένου να ταυτοποιηθούν και να αντιμετωπιστούν οι πρακτικές που επιβαρύνουν το υδατικό σύστημα που μελετάμε.

slide 20:

Ευχαριστώ για την προσοχή σας

authorStream Live Help