SOT VE MO ( rickettsia )

BEÄNH SOÁT VE MOØ: 

TS. Nguyeãn Duy Phong Boä moân Nhieãm – ÑHYD Tp.HCM BEÄNH SOÁT VE MOØ

Muïc tieâu hoïc taäp:: 

Muïc tieâu hoïc taäp: Sau khi hoïc xong baøi naøy, hoïc vieân coù theå: 1. Neâu ñöôïc ñaëc ñieåm dòch teã cuûa beänh soát ve moø. 2. Moâ taû ñöôïc bieåu hieän laâm saøng cuûa beänh. 3. Lyù giaûi ñöôïc caùc keát quaû xeùt nghieäm chaån ñoaùn. 4. Neâu ñöôïc nguyeân taéc ñieàu trò beänh soát ve moø. 5. Trình baøy ñöôïc caùc bieän phaùp phoøng choáng beänh.

DAØN BAØI: 

DAØN BAØI 1. Ñaïi cöông 2. Taùc nhaân gaây beänh 3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa beänh soát ve moø 4. Cô cheá sinh beänh 5. Ñaëc ñieåm giaûi phaãu beänh 6. Beänh caûnh laâm saøng 7. Chaån ñoaùn vaø chaån ñoaùn phaân bieät 8. Nguyeân taéc ñieàu trò 9. Phoøng ngöøa beänh soát ve moø

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 4

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 5 OÁc nuùi Baø Ñen Ố c nuùi chæ röûa saïch ñaát caùt, khoâng caàn ngaâm xaû chaát thaûi vaø naáu ngay ñeå giöõ laïi vò thuoác do oác aên laù caây thuoác (Vong nuùi= an thaàn; Naøng hai= kích thích cô ; Maõ tieàn taêng tröông löïc cô). oác nuùi cho aên côm döøa khoâ naïo nhuyeãn, ñem luoäc chaám muoái tieâu chanh,.. (Taïp chí du lòch) Ố c coù voû thaáp nhöng tieát dieän roäng ñeå baùm chaët. OÁc chæ kieám aên trong muøa möa: laù vong nuùi, laù naøng hai, maõ tieàn…  tích tröõ nhieàu chaát dinh döôõng ñeå chòu ñöïng qua muøa khoâ.

1. Ñaïi cöông: : 

1. Ñaïi cöông: + Soát phaùt ban caáp tính keøm theo vieâm haïch do Rickettsia orientalis (R. tsutsugamushi) + Soát ve moø = soát moø; soát do aáu truøng moø; beänh soát trieàn soâng Nhaät baûn; beänh soát phaùt ban röøng ruù; soát phaùt ban nhieät ñôùi. Tieáng Anh: Tstsugamushi diseases; Scrub typhus; japanese fever; japanese river fever; tropical typhus; chigger-borne rickettsiosis. Tieáng Phaùp: fievre tsutsugamushi; typhus des broussailles; typhus oriental; fievre fluviale du japon.

2. Taùc nhaân gaây beänh(1):: 

2. Taùc nhaân gaây beänh(1): + Rickettsia orientalis ( R.tsutsugamushi ) phaân laäp laàn ñaàu taïi Nhaät (1891). + Heä thoáng men khoâng hoaøn chænh  soáng kyù sinh trong tb  chæ nuoâi caáy ñöôïc trong tb. + Hình daïng tuyø thuoäc vaøo ñk kyù sinh vaø giai ñoaïn phaùt trieån: hình caàu, hình que ngaén, hình sôïi (xeáp rieâng reõ, töøng ñoâi hoaëc thaønh ñaùm). + Nhuoäm Giemsa: maøu tím xanh, hai ñaàu ñaäm, ôû giöõa nhaït maøu (gioáng vi truøng dòch haïch nhöng nhoû hôn, keùm baét maøu khi nhuoäm gram).

2. Taùc nhaân gaây beänh(2):: 

2. Taùc nhaân gaây beänh(2): + Söùc ñeà khaùng yeáu: bò tieâu dieät nhanh döôùi taùc duïng cuûa thuoác saùt truøng thoâng thöôøng, nhieät ñoä cao vaø khoâ. + Trong phaân khoâ cuûa con ve moø (coân truøng trung gian truyeàn beänh: coù 6 chaân ñoát) R.orientalis coù theå toàn taïi trong nhieàu thaùng. Thöïc baøo R. tsutsugamushi do TB laù thaønh phuùc maïc chuoät

2. Taùc nhaân gaây beänh(3): : 

2. Taùc nhaân gaây beänh(3): 2. Khoâng ñaëc hieäu: polysaccarit gioáng khaùng nguyeân OX K cuûa tröïc khuaån ñöôøng ruoät Proteus vulgaris  öùng duïng trong phaûn öùng huyeát thanh chaån ñoaùn . + Caáu truùc khaùng nguyeân: hai loaïi 1. Ñaëc hieäu: nhieàu typ khaùc nhau tuyø töøng vuøng, khoâng coù mieãn dòch cheùo  khoù khaên trong chaån ñoaùn vaø ñieàu cheá vaccin.

3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø(1):: 

3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø(1): 3.1- Phaân boá : beänh löu haønh taïi vuøng khí haäu noùng vaø aåm thích hôïp cho ve moø sinh soáng (nhieät ñoä 25-30 ° C; ñoä aåm 80-85% vaø nhieàu möa): Aán Ñoä, Ñoâng nam AÙ, caùc nöôùc Thaùi Bình Döông… - Taïi Vieät Nam, mieàn Baéc: thaùng 5- thaùng 10; Mieàn Nam: quanh naêm, nhieàu nhaát vaøo muøa möa (thaùng 6 – 9). Ngöôøi laø kyù chuû tình côø, do lui tôùi oå dòch thieân nhieân: khai hoang, laøm raãy, boä ñoäi, TNXP…

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 11 Phaân boá beänh soát ve moø treân theá giôùi

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 12 Phaân boá beänh soát ve moø taïi Ñoâng Nam AÙ

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 13 OÅ dòch trong thieân nhieân: ve moø soáng ôû caùc buïi caây, buïi coû aåm… phía treân laø voøm caây cao hoaëc trong hang ñaù. Ngöôøi maéc beänh khi ñi qua nhöõng nôi naøy.

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 14 Coân truøng Trung gian truyeàn beänh rickettsioses Genre Rickettsia Genre Orientia Scrub typhus Groupe typhus poux Typhus murin Typhus épidémique Fièvres boutonneuses Groupe boutonneux Tiques puces

3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø (2):: 

3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø (2): 3.2- Hai nguoàn beänh : + loaøi gaäm nhaám (chuoät) , thoû, chim, gia suùc (choù, heo, gaø…) mang R.orientalis. + Con ve moø (Trombicula hay Leptotrombidium) : truyeàn maàm beänh sang theá heä con sau 3 ñôøi. 3.3- Vaät trung gian truyeàn beänh : AÁu truøng ve moø (T. akamushi, T. deliense, T. schiffneri).

3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø (3):: 

ve moø ñeû tröùng + Caùch thöùc laây truyeàn: 3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø (3):

+ Caùch thöùc laây truyeàn: : 

+ Caùch thöùc laây truyeàn: ° Qua da - do veát caén, chích cuûa aáu truøng ve moø - R.orientalis vaøo maùu. ° Qua nieâm maïc maét hoaëc do xaây xaùt da coù tieáp xuùc vôùi beänh phaåm trong phoøng thí nghieäm. - Khoâng laây tröïc tieáp töø ngöôøi sang ngöôøi. 3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø (4):

+ Ngöôøi coù söùc caûm nhieãm cao Mieãn dòch sau beänh. Ngöôøi ñòa phöông thöôøng ít maéc beänh hoaëc theå nheï. Ngöôøi ôû vuøng khaùc ñeán deã maéc beänh theå naëng. : 

+ Ngöôøi coù söùc caûm nhieãm cao  Mieãn dòch sau beänh. Ngöôøi ñòa phöông thöôøng ít maéc beänh hoaëc theå nheï. Ngöôøi ôû vuøng khaùc ñeán deã maéc beänh theå naëng. 3.4- Söùc caûm nhieãm vaø mieãn dòch : + Dòch phaùt leû teû, raûi raùc trong töøng khu vöïc 3. Ñaëc ñieåm dòch teã cuûa soát ve moø (5):

4. Cô cheá sinh beänh:: 

4. Cô cheá sinh beänh: + Ricketsia sinh saûn trong tb noäi bì maïch maùu nhoû  vieâm maïch maùu vaø laøm cho tb noäi bì bò tröông phình roài huyû hoaïi  thuyeân taét maïch maùu, vôõ vaø hoaïi töû. + Töø veát loeùt da R.orientalis xaâm nhaäp vaøo heä baïch huyeát gaây vieâm haïch taïi choå  vieâm haïch toaøn thaân, haïch söng vaø ñau. + Vieâm maïch maùu laøm thay ñoåi tính thaám, thoaùt huyeát töông  coâ ñaëc maùu vaø haï huyeát aùp.. + ÔÛ naõo: noát typhus do tb lympho, BC ña nhaân vaø ñaïi thöïc baøo keát taäp taïi caùc maïch maùu cuûa chaát xaùm. Toån thöông töông töï ôû tim vaø caùc cô quan khaùc.

6. Beänh caûnh laâm saøng (1):: 

6. Beänh caûnh laâm saøng (1): 6.1- Thôøi kyø uû beänh : 1-2 tuaàn(coù theå 3 tuaàn) - Veát chích cuûa aáu truøng ve moø: saån ñoû, giöõa coù moïng nöôùc  vôõ  veát loeùt noåi gôø treân maët da coù vieàn ñoû vaø dòch xuaát tieát. - Vieâm haïch gaàn nôi veát loeùt (ôû beïn, naùch xuaát hieän ngay sau khi bò chích). Haïch cöùng, ñau,  = 1-2 cm khoâng noùng, khoâng ñoû. 6.2- Thôøi kyø khôûi phaùt : (trong voøng 1 ngaøy keå töø khi bò chích) - Soát ñoät ngoät, coù theå keøm ôùn laïnh, reùt run. - tr/ch nhieãm ñoäc: nhöùc ñaàu, choùng maët, maët öûng ñoû, maét xung huyeát, moâi khoâ, löôõi dô, maïch nhieät phaân ly .

6. Beänh caûnh laâm saøng (2):: 

6. Beänh caûnh laâm saøng (2): Vò trí veát loeùt thöôøng gaëp treân cô theå

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 22 Vò trí veát loeùt thöôøng gaëp treân cô theå Ôû Vai Ôû baép chaân

6. Beänh caûnh laâm saøng (3):: 

6. Beänh caûnh laâm saøng (3):

6.3- Thôøi kyø toaøn phaùt: 4 hoäi chöùng chính 6.3.1- Hoäi chöùng nhieãm truøng, nhieãm ñoäc: soát, nhöùc ñaàu, choùng maët, meät moõi, ñau cô, tieâu chaûy. 6.3.2- HC loeùt - haïch - ban: daáu hieäu chaån ñoaùn + Loeùt: choã da non, aåm (naùch, beïn, haäu moân, haùng, thaét löng…), thöôøng chæ coù 1 veát loeùt . Hình troøn (baàu duïc)  = 1-20 mm. Vaåy ñen, bong ra ñeå laïi veát loõm, ñoû töôi, khoâng tieát dòch, khoâng ñau, khoâng ngöùa. + Vieâm haïch gaàn nôi veát loeùt keøm soát (sau soát 2-3 ngaøy)  vieâm haïch toaøn thaân: 

6.3- Thôøi kyø toaøn phaùt : 4 hoäi chöùng chính 6.3.1- Hoäi chöùng nhieãm truøng, nhieãm ñoäc : soát, nhöùc ñaàu, choùng maët, meät moõi, ñau cô, tieâu chaûy. 6.3.2- HC loeùt - haïch - ban : daáu hieäu chaån ñoaùn + Loeùt: choã da non, aåm (naùch, beïn, haäu moân, haùng, thaét löng…), thöôøng chæ coù 1 veát loeùt . Hình troøn (baàu duïc)  = 1-20 mm. Vaåy ñen, bong ra ñeå laïi veát loõm, ñoû töôi, khoâng tieát dòch, khoâng ñau, khoâng ngöùa. + Vieâm haïch gaàn nôi veát loeùt keøm soát (sau soát 2-3 ngaøy)  vieâm haïch toaøn thaân 6. Beänh caûnh laâm saøng (4):

+ 70% BN phaùt ban, ngaøy 6-9 cuûa beänh. Ban daùt saån, coù theå ñeán 1cm (löng ngöïc buïng, töù chi) tröø loøng baøn tay, baøn chaân, ít khi ôû maët. Ban töø vaøi giôø ñeán 1 tuaàn.: 

+ 70% BN phaùt ban , ngaøy 6-9 cuûa beänh. Ban daùt saån, coù theå ñeán 1cm (löng ngöïc buïng, töù chi) tröø loøng baøn tay, baøn chaân, ít khi ôû maët. Ban töø vaøi giôø ñeán 1 tuaàn. 6.3.3- HC tim maïch : daõn maïch  da öûng ñoû, xung huyeát keát maïc maét, ñoâi khi xuaát huyeát döôùi da, chaûy maùu cam, ho ra maùu. + Bieåu hieän vieâm cô tim: tieáng tim môø, ngoaïi taâm thu, haï HA. 6.3.4- Caùc trieäu chöùng hoâ haáp : vieâm pheá quaûn, vieâm phoåi khoâng ñieån hình. 6. Beänh caûnh laâm saøng (5):

6. Beänh caûnh laâm saøng (5): : 

6. Beänh caûnh laâm saøng (5): Dieãn tieán veát aáu truøng ve moø caén chích Ngaøy 3 Ngaøy 5 Ngaøy 7 Ngaøy 10 Ngaøy 12 Ngaøy 15 Saån ñoû, giöõa coù moïng nöôùc  moïng nöôùc vôõ  veát loeùt noåi gôø treân maët da coù vieàn ñoû vaø dòch xuaát tieát  vaåy ñen  veát loõm, ñoû töôi, khoâng tieát dòch .

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 27 Nhieàu veát aáu truøng ve moø caén chích

6.4- Thôøi kyø hoài phuïc: (sau 2-3 tuaàn) Beänh hoài phuïc chaäm, duøng KS thích hôïp seõ caét soát nhanh. + Tyû leä taùi phaùt cao, thöôøng xuaát hieän sau khi heát soát 5-14 ngaøy (do KS chæ kìm khuaån, Rickettsia vaãn toàn taïi trong caùc haïch).: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 28 6.4- Thôøi kyø hoài phuïc : (sau 2-3 tuaàn) Beänh hoài phuïc chaäm , duøng KS thích hôïp seõ caét soát nhanh. + Tyû leä taùi phaùt cao, thöôøng xuaát hieän sau khi heát soát 5-14 ngaøy (do KS chæ kìm khuaån, Rickettsia vaãn toàn taïi trong caùc haïch). 6. Beänh caûnh laâm saøng (6): ۩ Bieán chöùng : Tim maïch (vieâm cô tim, truî tim maïch, soác nhieãm truøng); Hoâ haáp (vieâm phoåi); Vieâm MN. Tyû leä töû vong tuyø töøng vuøng (Taïi VN # 1%; Nhaät baûn # 20-60%) + Theå beänh khaùc: Khoâng bieåu hieän LS (XN chaån ñoaùn (+) ), theå nheï ( khoâng ñieån hình ), theå naëng ( coù bieán chöùng tim maïch, hoâ haáp…  Töû vong ) .

7. Chaån ñoaùn vaø chaån ñoaùn phaân bieät:: 

7. Chaån ñoaùn vaø chaån ñoaùn phaân bieät: 7.1- Chaån ñoaùn : yeáu toá dòch teã, LS vaø KQXN. 7.1.1- Dòch teã: lui tôùi vuøng dòch beänh löu haønh, muøa dòch. 7.1.2- Laâm saøng: Soát, veát loeùt, haïch, ban.

7.1.3- Keát quaû xeùt nghieäm:: 

7.1.3- Keát quaû xeùt nghieäm: + Phaân laäp : maùu BN ñang soát, tieâm vaøo phuùc maïc chuoät. Chuoät cheát sau 13-16 ngaøy  soi R.orientalis töø dòch oå buïng, moâ gan, laùch, phuùc maïc chuoät. + Que thöû : Dip -stick test + PCR: P/ÖÙ khuyeách ñaïi chuoãi caáu truùc di truyeàn cuûa R.tsutsugasmushi + DNT: BC ñôn nhaân taêng ít. + BC maùu thaáp vaøo tuaàn ñaàu vaø cao - cuoái ñôït soát. BC aùi toan bieán maát ôû giai ñoaïn ñaàu vaø xuaát hieän khi heát soát. Vaân toác laéng maùu bình thöôøng . + Huyeát thanh  : P/ÖÙ Weil-Felix (laàn sau cao gaáp 4 laàn), P/ÖÙ keát hôïp boå theå, P/ÖÙ khaùng theå huyønh quang.

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 31 BEÄNH Gioáng Khaùc Nhieãm Leptospira soát ñoät ngoät , da öûng ñoû , ñau cô , dòch vaøo muøa möa . soát < 10 ngaøy , khoâng veát loeùt , suy thaän , huyeát thanh chaån ñoaùn . Thöông haøn soát keùo daøi , maïch nhieät phaân ly , tieâu chaûy Khôûi phaùt töø töø , ban ít , khoâng veát loeùt , khoâng ñau cô , Widal (+). Soát Dengue soát cao ñoät ngoät , nhöùc ñaàu , ñau cô , da xung huyeát , haïch , ban soát 6-7 ngaøy , khoâng veát loeùt , test nhanh . Soát reùt lui tôùi vuøng röøng nuùi , soát keùo daøi côn reùt run&soát , pheát maùu KSTSR (+). Soát phaùt ban chuoät soát cao , nhöùc ñaàu , ñau cô khôùp , ban daùt saån vaøo ngaøy 4-5 cuûa beänh do R. mooseri , haïch ít , ban ôû loøng baøn tay , Weil-Felix (+) vôùi OX19 vaø (-) vôùi OXk 7.2- Chaån ñoaùn phaân bieät :

8. Nguyeân taéc ñieàu trò:: 

8. Nguyeân taéc ñieàu trò: + Khaùng sinh: • Chloram- 50 mg/kg/ ngaøy (chia 4 laàn uoáng)x 5-7 ngaøy ( Tröôøng hôïp naëng TM ) hoaëc: • Tetra- 25-40 mg/kg/ ngaøy chia 4 laàn uoáng x 5-7ngaøy • Doxycycline 200-400 mg / ngaøy x 5-7 ngaøy • Ciprofloxacine 750mg x 2 / ngaøy uoáng trong 5 ngaøy • Phoái hôïp: tröôøng hôïp naëng ( Doxy- 200mg + Chloram- 50mg/kg )/ngaøy x 5-7 ngaøy. KS chæ öùc cheá taêng tröôûng cuûa Rickettsia + Ñieàu trò naâng ñôõ : chaêm soùc ñieàu döôõng, dinh döôõng, nöôùc ñieän giaûi.

9. Phoøng ngöøa beänh soát ve moø:: 

9. Phoøng ngöøa beänh soát ve moø: 9.1- Dieät oå dòch trong töï nhieân: Phaùt quang, dieät coân truøng, dieät chuoät. 9.2- Traùnh aáu truøng ve moø chích ñoát. 9.3- Phoøng ngöøa ñaëc hieäu: + Vaccin coù hieäu quaû cao nhöng tuyø chuûng Rickettsia  khoâng saün coù treân thò tröôøng. + Chloramphenicol 50mg/kg hoaëc Teùtracycline 25mg/kg uoáng moät laàn moãi 5 ngaøy x 7 laàn (caùch nhau 5 ngaøy).

PowerPoint Presentation: 

NGUYEN DUY PHONG BM Nhiem 34 Xin Caùm ôn !