ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗς αφιερωμα ΜΟΡΦΗ PDF

Views:
 
Category: Entertainment
     
 

Presentation Description

Iωάννης Mακρυγιάννης αφιερωμα

Comments

Presentation Transcript

slide 1:

2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 2-31 AΦIEPΩMA Xρνλγι Iωάννη Mακρυ- γιάννη. O αυτδημιύργητς αγωνι- στής. O Mακρυγιάννης πρσέερε με ανιδιτέλεια ακμη και τ αίμα τυ στην υπηρεσία της πατρίδας. Tυ Θάνυ Bερέμη Aυθεντικτητα ωής και λγυ. O Mακρυγιάννης δεν έγραψε παρά σα έησε στ ί τυ και ι περι- γραές τυ είναι η ίδια η πράη. Tυ K. Tριανταυλλίδη Eπαινς στν Mακρυγιάννη. Oι Γ. Σεέρης O. Eλύτης Γ. Θετκάς και I. Kακριδής απτείυν ρ τιμής σ’ έναν αρακτηριστικ και πλυδιά- στατ Eλληνα. Eικνγραία τυ Aγώνα. O στασμς και ι δηγίες τυ Mα- κρυγιάννη απεδθησαν θαυμαστά «διά ειρς» Παναγιώτη Zωγρά- υ. Tης Mαρίνας Λαμπράκη–Πλάκα Πιστς της Eλλάδας και της Oρθδίας. Στην πλυκύμαντη ωή τυ Mακρυγιάννης υπερα- σπίστηκε ανυπώρητα την πατρί- δα και τη θρησκεία. Tυ I.M. Xατηώτη Iστρική μαρτυρία και Mα- κρυγιάννης. H έμμεση ή άμεση ερ- μηνεία των κειμένων τυ στρατη- γύ απτελεί σημεί έρευνας τυ αναγνώστη. Tυ Λυκά Kύσυλα Πέντε αυτγραα κείμενα. Συ- στατικές επιστλές – πιστπιητικά τυ Mακρυγιάννη πρς συμπλεμι- στές τυ άγνωστες μέρι σήμερα. Tυ Παναγιώτη Φ. Xριστπυλυ H διεθνής πρλή τυ Mακρυ- γιάννη. Tα «Aπμνημνεύματα» και τα «Oράματα και Θάματα» γί- ννται πλέν γνωστά σ’ λν τν κσμ μέσω τυ Internet. Tυ N. Kυριαίδη H θυσία για την αρετή. O Mα- κρυγιάννης διερμηνεύει την παρά- δσή μας συνυασμένη με την πα- τρίδα και τη θρησκεία. Tυ Kώστα E. Tσιρπυλυ H έκπληη τυ ιστρικύ T κείμεν τυ Mακρυγιάννη στάθηκε μια αναπάντεη απκάλυψη για την ιστρία τυ Aγώνα. Tυ N.Δ. Tριανταυλλπυλυ Eώυλλ: Πρσωπγραία τυ Mακρυ- γιάννη. Eλαιγραία τυ Picarelli 1914. O πίνακας παρυσιάει μιτητες με τ αντί- στι αρακτικ έργ τυ Krazeisen 1828 απ τ πί ωγράς έλαε πιθανν με- ρικά στιεία. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»: EΛEYΘEPIA TPAΪOY Σύμυλς Eκδσεως: KPITΩN XPYΣOXOΪΔHΣ Iωάννης Mακρυγιάννης 200 ρνια απ τη γέννησή τυ ΣTIΣ ΠAPAMONEΣ τυ 1821 ι Eλληνες γνωρίυν μία μνν αλή- θεια. Πρέπει να ελευθερωθύν και έυν αθύτατα ιώσει τι αγώ- νας τυς είναι τσ δίκαις ώστε και Θες αναντίρρητα τυς πα- ραστέκεται. Aλλωστε θα πλεμή- συν επειδή η διαύλαη της θρη- σκείας έρεται στην ίδια μίρα με την ελευθερία της πατρίδας. O Mακρυγιάννης απτελεί αρα- κτηριστικ παράδειγμα της ακρά- δαντης αυτής πίστης λκληρυ τυ Eθνυς. Πιστεύει σε λα με πά- θς λέγεται. Tα πάντα γίννται πρσωπική τυ υπθεση. H σκλα- ωμένη πατρίδα παντδύναμς θες ι πρστάτες άγιι ι ηρωι- κί αραίι πργνι τα κατατρεγ- μένα αδέλια τυ. Oλι είναι ικεί- ι με λυς συνδιαλέγεται. Oταν αρίει πλεμς η ίδια τυ η ωή καθίσταται θέμα δευτε- ρεύν. Γνωρίει «τι είμαστε λίγι και αδύναμι» μα Θες μεγάλς και δίκαις και ι Eλληνες λας πε- ριύσις «αυτί στλισαν την αν- θρωπτη μ’ αρετή» έτσι δεν μπ- ρεί παρά να νικήσυν. Δεν μπ- ρύσε να διανηθεί την ήττα ήταν έω απ τ λγισμ και τη ύση τυ. Γνωρίει τι μετέει στη συ- νέεια μιας υλής. Oι αναρές τυ στν Λεωνίδα τ Σωκράτη τ Θεμιστκλή τν Aριστείδη αυτ καταδεικνύυν εί- ναι ι δικί τυ άνθρωπι και τ δι- κ τυς αίμα κυλάει ατι μέσα τυ. Aυτά σκέπτεται και ταν –με- τά την Aνεαρτησία– υπερασπίε- ται τ’ αραία μνημεία τ κάθε ά- γαλμα. Kρίνει τη διαύλαή τυς ρές είναι η κληρνμιά τυ Γέ- νυς. Mας ανήκυν και απτελύν μέρς της ελευθερίας πυ κατα- κτήσαμε. Tα ρνια τυ πλέμυ θα περά- συν Mακρυγιάννης με τ σώμα γεμάτ απ τα τραύματα των μα- ών θα μπρύσε ν’ απητήσει λί- γη ανάπαυση. Aλλά πλεμιστής ασυκτιά. Θεωρεί τώρα σημαντι- κ να καταγράψει τις μνήμες τυ. Yπάρει ένα πρλημα δεν έμα- θε γράμματα. Kαι μαθαίνει γράμ- ματα O στρατιώτης αήνει τ σπαθί και παίρνει την πένα. Θα υπστηριθύν διαρετικές γλωσσλγικές απψεις για τα «Aπμνημνεύματά» τυ. Oμως υπάρει σ’ αυτά μια μαγεία. O ας της μάης τα άσανα και ι καη- μί τα σάλματα και ι αδυναμίες η απκτιά μια εασμένη αγν- τητα αλλά η μεγαλσύνη να υπερ- τερεί της μικρτητας. O Mακρυ- γιάννης κι κάθε Eλληνας πυ η θεά τύη τ έρνει να περιλαμά- ννται στυς καταλγυς των πα- ρντων κατά τις μεγάλες στιγμές τυ Eλληνισμύ – πως τ ’21 – εί- ναι απ μνς τυ ένα έπς ελλη- νικ. Aργτερα ταν ίσως ένιωσε πως τα σα γράμματα έμαθε δεν ή- ταν αρκετά για να εκραστεί κά- λεσε τη ωγραική ν’ απεικνίσει τ λγ τυ. O Mακρυγιάννης υπστηρίει τ ήθς την αρετή τ δίκαι την α- ιπρέπεια και συγρνως είναι παρρμητικς αγανακτισμένς ενθυσιώδης πικραμένς συνε- ώς παραπνύμενς συνά αντι- ατικς. Eνας Eλληνας Θα σπεύ- σει στ πλευρ τυ Kαπδίστρια και μετά θα διαωνήσει μαί τυ έ- ντνα. Θα υπδεθεί θερμά τν Oθωνα και στη συνέεια θα στρα- εί εναντίν τυ. H Eπανάσταση τυ ’21 συνά θα σκιαστεί απ τα αιώνια ελαττώμα- τα της υλής. Kντά στυς άθλυς υπήραν ι αθλιτητες της εμύ- λιας διαμάης στν ηρωισμ η ι- διτέλεια στην αυταπάρνηση καιρσκπισμς και Mακρυγιάν- νης συμμετείε ενεργά στην π- ρεία τυ Aγώνα. Στα εύσημα και τις παραλείψεις. Ωστσ ανήκει σ’ εκείνυς πυ ταν τ σάλπισμα της Πατρίδας α- κύστηκε έσπευσε στα μετερίια απ τυς πρώτυς πλέμησε με σθένς και περιρνησε τ θάνα- τ. Διαρνική ελληνική ιστρία. Πις θ’ αρνηθεί την πρσρά των Mακρυγιάννηδων και ωρίς αυτύς πώς θα ’μαστε σήμερα Στη δική τυ περίπτωση ανα- γκαία είναι και μια ακμη επισή- μανση. Aγωνίστηκε να μην είμαστε ραγιάδες κι ταν πλέν είαμε ε- λευθερωθεί. T 1834 τ απδει- κνύει. T 1821 και η γενιά τυ Mακρυ- γιάννη πυ τ δημιύργησε απ- τελεί μια περίδ αλκής τυ Eλλη- νισμύ ένα δρμ της αρετής. Πη- γή καθαρτήρια πυ στυς δύσκ- λυς καιρύς μας σε ηθά να κρατηθείς ρθις. O Iωάννης Mακρυγιάννης 1797-1864. υλγραία τυ A. Tάσσυ Συλλγή Λ. Mαγγιώρυ – Tάσσυ. Eπιμέλεια αιερώματς: K·ΣTHΣ BATIKI·THΣ

slide 2:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 3 Συνέεια στην 5η σελίδα Xρνλγι Iωάννη Mακρυγιάννη 1797. Γέννηση τυ Γιάννη Mακρυ- γιάννη στ μικρ ικισμ Aρίτι κντά στ Λιδρίκι της Δωρίδας. T πραγματικ τυ επώνυμ ήταν Tρια- νταυλλδημήτρης αλλά απ τυς συμπλεμιστές τυ έλαε τ παρω- νύμι Mακρυγιάννης λγω τυ υψη- λύ αναστήματς τυ. Nωρίς μένει ρανς ταν πατέρας τυ - νεύεται σε συμπλκή με Tυρκαλα- νύς τυ Aλή Πασά. Mε τη μητέρα τυ Bασιλική καταεύγει στη Λια- δειά. 1811. Eγκαθίσταται στην Aρτα και εργάεται ως επιστάτης στν συμπα- τριώτη τυ Aθανάσι Λιδωρίκη έμπι- στ τυ Aλή Πασά. Σύντμα ασλεί- ται με τ εμπρι και στις παραμ- νές της Eπανάστασης έει ήδη απ- κτήσει ικανή περιυσία. 1820. Mυείται στη Φιλική Eταιρεία. Συλλαμάνεται απ τυς Tύρκυς και ασανίεται επί 75 ημέρες. 1821. Σηματίει μάδα 18 ανδρών απ την Aρτα και ενώνεται με τ ε- παναστατικ σώμα υπ την αρηγία τυ Γώγυ Mπακλα. Συμμετέει σε λες τις επιειρήσεις της Hπείρυ και την πλιρκία της Aρτας. Tραυ- ματίεται στη μάη τυ Πέτα. 1822. Συνεργάεται με τν Oδυσ- σέα Aνδρύτσ στην απελευθέρωση των Aθηνών. 1823. Oρίεται «πλιτάρης» των Aθηνών. Διαωνία τυ με τν Γκύ- ρα ρύραρ της Aκρπλης. Aναωρεί για τη Pύμελη με τν Nικηταρά και μαί νικύν στη μάη της Bελίτσας. Φθάνει στην Πελπν- νησ με τ στράτευμα των Pυμε- λιωτών και συμμετέει στην εμύλια ρήη με τ μέρς των κυερνητικών. 1824. Πράγεται σε ιλίαρ και αργτερα σε στρατηγ. Kαταστέλλει την ανταρσία στ Nαύπλι. 1825. Aναλαμάνει διικητής της Aρκαδίας. Πλεμά στ Nικαστρ και στυς Mύλυς τυ Aργυς πυ τραυματίεται σαρά. Φθάνει στην Aθήνα και μάεται ηρωικά κατά την πλιρκία της πλεως απ τν Kιυ- ταή. Παντρεύεται την κρη τυ Γ. Σκυέ Aικατερίνη. Mετααίνει στην Yδρα πρκειμένυ να ενισύσει την άμυνα τυ νησιύ. 1826. Παραίτησή τυ απ τ αθμ τυ στρατηγύ η πία δεν γίνεται δεκτή. Aναλαμάνει και πάλι πλι- τάρης στην Aθήνα πυ πλεμά υ- π τις διαταγές τυ Kαραϊσκάκη και τραυματίεται τρεις ρές. 1827. Διαωνεί με τν Kαραϊσκάκη σν αρά την τακτική των επιει- ρήσεων. Eπικεαλής της εμπρσθ- υλακής στην καταστρική μάη τυ Aνάλατυ. 1828. Διρίεται απ τν Kαπδί- στρια Γενικς Aρηγς της Eκτελε- στικής Δυνάμεως της Πελπννή- συ. 1829. Aρίει τη συγγραή των Aπμνημνευμάτων τυ στ Aργς τα πία θα λκληρώσει τ 1850. 1830. Aπμακρύνεται απ τη θέση τυ έπειτα απ διαταγή τυ Kαπ- δίστρια στν πί καταλγιε O στρατηγς Iωάννης Mακρυγιάννης σε μεγάλη ηλικία. Eλαιγραία τυ Σ. Πρσαλέντη. Eθνικ Iστρικ Mυ- σεί. H σύυγς τυ στρατηγύ Mακρυγιάννη Aικατερίνη τ γένς Γ. Σκυέ. Eλαιγραία τυ Σ. Πρσαλέντη. Eθνι- κ Iστρικ Mυσεί. Λεπτμέρεια απ τ έργ τυ Παναγιώτη Zωγράυ «Kωνσταντινύπλις. H άλωσις αυτής» κατά «σκέψιν» Mακρυγιάννη. Διακρίνεται στην εικνα Pή- γας Φεραίς με τρεις Eλληνες μήρυς τυ Συλτάνυ. Tέμπερα σε ύλ 038X0543 μ. 1836 Eθνικ Iστρικ Mυσεί. σάλματα στην άσκηση της πλιτι- κής τυ. 1831. Mετά τη δλνία τυ κυ- ερνήτη συμμετέει στν εμύλι πλεμ με τ μέρς των «συνταγμα- τικών». 1832. E΄ Eθνσυνέλευση στ Nαύ- πλι και εκλγή τυ Oθωνα ως ασι- λιά της ώρας πράη πυ Mακρυ- γιάννης θεωρεί σωτήρια για την Eλλάδα. 1833. Yπδέεται με ενθυσιασμ την άιη τυ Oθωνα στ Nαύπλι μως σύντμα αρίει να απγη- τεύεται απ τις ενέργειες της Aντι- ασιλείας και απσύρεται στην Aθή- να πυ ασλείται με τ κτίσιμ τυ σπιτιύ τυ και την πλυμελή ικ- γένειά τυ. Aπέκτησε συνλικά δέκα αγρια και δύ κρίτσια. 1834. Eκλέγεται Δημτικς Σύμ- υλς της Aθήνας. Συνδεύει τν Oθωνα κατά την περιδεία τυ στη Στερεά Eλλάδα. 1835. Διαμάη με τν Aρμαν- σμπεργκ. Mε πρτρπή τυ τ Δημ- τικ Συμύλι εκδίδει ψήισμα για τη ρήγηση Συντάγματς. T Συμ- ύλι παύεται. 1836. Πρσκαλεί τν Παναγιώτη Zωγρά να ωγραίσει με την κα- θδήγησή τυ τις μάες τυ Aγώνα. 1839. Σε γεύμα πυ παραθέτει στ σπίτι τυ παρυσιάει τυς 24 πίνα- κες πυ ιλτένησε Π. Zωγράς με τη ήθεια των δύ τυ γιων. 1840. Oργανώνει κίνημα εναντίν τυ Oθωνα για την παρή Συντάγ- ματς. 1843. Πρωτστατεί στην Eπανά- σταση της 3ης Σεπτεμρίυ. Πληρε- ύσις των Aθηνών στην Eθνική

slide 3:

4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 O Mακρυγιάννης τ 1827 κατά τ σέδι τυ λ- αγύ Krazeisen στ πί ίσως ασίσθηκε –τ 1914– ωγράς Picazelli πρκειμένυ να ιλ- τενήσει τη γνωστή ελαιγραία τυ στρατηγύ. Xαρακτικ Eθνικ Iστρικ Mυσεί. O Oθων A΄ 1815–1867 πρώτς ασιλιάς της Eλλά- δας απ τ 1832 έως τ 1862 ταν εκθρνίστηκε μετά την επανάσταση πυ εκδηλώθηκε εναντίν τυ και την κατάργηση της μναρίας. Eλαιγρα- ία Eθνικ Iστρικ Mυσεί. O κμης Aρμανσμπεργκ 1787–1853 η ισυρτε- ρη υσιγνωμία κατά την περίδ της Aντιασι- λείας. Συγκέντρωσε εναντίν τυ τ μένς λων σεδν των Eλλήνων και τελικά απελύθη απ τν ίδι τν Oθωνα τ 1837. T Σύνταγμα πυ υπεγράη την 18η Mαρτίυ 1844 ως απτέλεσμα της Eπαναστάσεως της 3ης Σεπτεμ- ρίυ 1843 και έθετε τέλς στ καθεστώς της απλυτης μναρίας. T Aργς τα πρώτα ρνια μετά την Eπανάσταση. Στ άθς η Aκρπλη Λάρισα της πλεως. Eδώ ε- γκαταστάθηκε τ 1828 Mακρυγιάννης ως γενικς αρηγς της εκτελεστικής δυνάμεως Πελπννή- συ και έναν ρν αργτερα άρισε να γράει τα απμνημνεύματά τυ. Λιθγραία τυ H. Belle. H ασίλισσα Aμαλία 1818–1875 σύυγς τυ Oθωνα. Σύντμα άρισε να αναμιγνύεται στα π- λιτικά πράγματα της ώρας και η αρική δημτι- κτητά της μειώθηκε ταν κατηγρήθηκε για τη μεγάλη επίδραση πυ ασκύσε στ σύυγ της. Xαρακτηριστική της ατμσαιρας πυ δημιύργη- σε είναι η αππειρα δλνίας εναντίν της τ 1861. Λιθγραία Eθνικ Iστρικ Mυσεί. T καριίλι και η πιστλα τυ Mακρυγιάννη. Eθνικ Iστρικ Mυσεί.

slide 4:

Συνέεια απ την 3η σελίδα KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 5 Aπψη της Aθήνας τυ 1833 απ τν Iλισ. Yδατγραία 25X35 εκ. τυ J.M.II Wittmer. Moυσεί Bύρυ – Eυταία – της Πλεως των Aθηνών. Συνέλευση για την κατάρτιση τυ νέυ Συντάγματς. 1844. Ψηίεται τ Σύνταγμα. Aντιδικία με τν Δ. Kαλλέργη με α- ρμή τ ρλ τυς στην Eπανάστα- ση. Πεθαίνει Θεδωρς Kλκ- τρώνης. 1845. Διαωνεί με τν πρωθυ- πυργ Iωάννη Kωλέττη. Aππειρα δλνίας τυ. Iδιωτεύει. 1851. Στην Aθήνα κυκλρύν έ- ντνες ήμες τι πρετιμάει κίνη- μα κατά τυ Oθωνα. 1852. Kατηγρείται για συνωμσία εναντίν τυ Oθωνα. Tίθεται υπ πε- ριρισμ στην ικίαν τυ και στη συ- νέεια πρυλακίεται. 1853. Στις 18 Mαρτίυ τ Δικαστή- ρι με πρεδρ τν Kίτσ Tαέλλα τν καταδικάει σε θάνατ. Mε δια- ταγή τυ Oθωνα η πινή μετατρέπε- ται σε ισια και αργτερα σε κά- θειρη δέκα ετών. 1854. Aπυλακίεται στις 2 Σε- πτεμρίυ ύστερα απ μεσλάηση τυ Kαλλέργη. 1857. Eπισκέπτεται τα Eπτάνησα. 1859. Eπισκέπτεται τη Zάκυνθ. 1862. Στις πανηγυρικές εκδηλώ- σεις για την έωση τυ Oθωνα Mα- κρυγιάννης μεταέρεται θριαμευ- τικά στυς ώμυς των διαδηλωτών. Tυ απνέμεται τίτλς τυ υπ- στρατήγυ. 1864. Πράγεται σε αντιστράτηγ και εκλέγεται πληρεύσις Aττικής στην Eθνική Συνέλευση. Eπτά ημέ- ρες αργτερα στις 27 Aπριλίυ α- ήνει την τελευταία τυ πνή απ υ- περλική εάντληση. K.B. O συνταγματάρης Δημήτρις Kαλλέργης υπάλλει στν Oθωνα τα αιτήματα των επαναστατών την 3η Σεπτεμρί- υ 1843 πρκειμένυ να παραωρήσει Σύνταγμα. Συλλγή Λάμπρυ Eυταία.

slide 5:

6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 O αυτδημιύργητς αγωνιστής O Mακρυγιάννης πρσέερε με ανιδιτέλεια ακμη και τ αίμα τυ στην υπηρεσία της πατρίδς T ελληνικ στρατπεδ στην Kαστέλλα τν Iανυάρι τυ 1827. Στν πρμαώνα διακρίνεται πρώτς αριστράτηγς Γεώργις Kαραϊσκ άκης και με την κά- πα Mακρυγιάννης. Eλαιγραία τυ Θ. Bρυάκη 1855 Eθνική Πινακθήκη – Mυσεί A. Σύτυ. Tυ Θάνυ Bερέμη Kαθηγητή Πλιτικής Iστρίας Παν/μίυ Aθηνών Πρέδρυ Eλληνικύ Iδρύματς Eυρωπαϊκής και Eωτερικής Πλιτικής O MAKPYΓIANNHΣ ανήκει στην κα- τηγρία εκείνη των πλαρηγών πυ αναδείτηκαν μέσα απ την υπηρε- σία τυς πρς τ κράτς. Xωρίς την ιδιτητά τυ αυτή είναι αμίλ αν θα ήταν σε θέση να διακριθεί με τυς ρυς πυ είε θεσπίσει η ισυ- ρή καθεστηκυία τάη των παλαιών αρματλών. Eτσι περισστερ απ άλλυς σύγρνύς τυ λγτέ- νης – αγωνιστής υπήρε δημιύρ- γημα της Eπανάστασης και γι’ αυτ λγς τυ είναι αντιπρσωπευτικς της επής πυ τν ανέδειε. Oταν απαριθμεί τις υπηρεσίες τυ πρς την πατρίδα και διαμαρτύρεται για την κρατική περιρνηση είναι ανερ τι θεωρεί πατρίδα και κρά- τς σαν δύ μη μύσιες ψεις τυ ίδιυ νμίσματς η πρώτη τίμια και άυλη τ δεύτερ άδικ και ευσια- στικ. O ίδις πιστεύει τι πρσέε- ρε ανιδιτελώς τ αίμα τυ στην πα- τρίδα αλλά διεκδικύσε την αντα- μιή τυ απ τ κράτς. Kλέτες – Aρματλί Θα πρέπει μως να εηγήσυμε - τι τ ένπλ έθνς πυ δίνει τ πα- ρν στα πρώτα κυρίως ρνια τυ Aγώνα δεν ταυτίεται πάνττε με τυς επαγγελματίες ενπλυς. Oι κλέτες – αρματλί αναλαμάνυν σταδιακά τ κύρι άρς της πλεμι- κής πρσπάθειας κατά των Oθωμα- νών αλλά διαδραματίυν και απ- ασιστικ ρλ στις εμύλιες συ- γκρύσεις. Oι αγρτες δεν γνώριαν τα άρματα παρά μν σε σπάνιες ε- παναστατικές εκρήεις ή σαν τ μέ- σ κινωνικής ανδυ στν κσμ των ενπλων ι πίι απτελύσαν πρτυπ για τυς καταπιεσμένυς τυ κάμπυ. Aνάμεσα στυς παλιύς και εύπ- ρυς αρματλύς και μια νέα τάη ε- νπλων πυ επετάτηκαν μέσα απ τν Aγώνα υπήραν διααθμίσεις δύναμης ικαντητας και επιρρής. Oι νέι επαγγελματίες πρσκλλή- θηκαν με τα «μπυλύκια» τυς στην υπηρεσία μεγάλων αρματλών και αργτερα αναήτησαν καλύτερη τύη στην υπηρεσία τυ κράτυς. H επιλγή ανάμεσα στ θωμανικ σύ- στημα και τ νεκπ ελληνικ κρά- τς έγινε τ μεγάλ και διαρκές δί- λημμα των ενπλων της αστικής Pύμελης και μάλιστα σων διακιν- δύνευαν σημαντικά κεκτημένα συμ- έρντα. Eτσι ι συνθήκες για την άνδ τυ αυτδημιύργητυ Mακρυγιάν- νη δεν ήταν πτέ ευνϊκτερες απ τι κατά την παραμνή της επανα- στατικής έκρηης. O αυτιγρα- ύμενς περιγράει τη νεανική τυ λατάρα για τη ωή των αρματ- λύ πυ θα τν λύτρωνε απ τις τα- πεινώσεις πυ υίσταντ ι αδύνα- μι. Oμως η ιδιτητα αυτή δεν υ- πήρε εύκλη κατάκτηση. O Mακρυ- γιάννης έτασε στν πρρισμ τυ διά της δύ τυ εμπρίυ και της τκγλυίας. Oταν συγκέντρωσε τ απαραίτητ κεάλαι πραγματπί- ησε την επένδυση στα άρματα και στ νειρ τυ. H τπική ευσία Oι μεγάλι πλαρηγί με την τ- πική ευσία πως Γρίας Pά- γκς Kντγιάννης Στρνάρης κ.ά. επέλεγαν με πρσή τ πεδί των πλεμικών αναμετρήσεων ώ- στε να μην απέει πλύ απ τ αρ- ματλίκι και τη άση της δύναμής τυς. Oι μικρί πως Mακρυγιάν- νης και τα παλικάρια τυ ασίνται στα μισθσιτηρέσια πυ τυς εα- σάλιε εργδτης τυς και γι’ αυτ ήταν διαθέσιμι σε πλλά θέα- τρα επιειρήσεων – απ τη Pύμελη έως τ Mριά. Δύ σταθμί στην πλεμική στα- διδρμία τυ Mακρυγιάννη είναι ενδεικτικί της σέσης τυ με τ ελ- ληνικ κράτς. Tν Iύνι τυ 1824 Iωάννης Kωλέττης με Pυμελιώτες υπ τν Πανύτσ Nταρά και τν Mακρυγιάννη έδιωαν τυς M- ραΐτες απ τ Nαύπλι και κατέλα- αν τ κέντρ της διίκησης – και μήλ της εμύλιας έριδς. Στ τέ- λς Iυνίυ 1825 Δημήτρις Yψη- λάντης με τν Mακρυγιάννη και 250 πλεμιστές υπερασπίστηκαν τυς Mύλυς της Λέρνης και εμπδισαν την επίθεση τυ Iμπραήμ εναντίν τυ Aργυς και τυ Nαυπλίυ. Θεσμί και κράτς O Mακρυγιάννης έμεινε στην κρα- τική δύλεψη και μετά τν ερμ τυ Kαπδίστρια. O κυερνήτης τν έκανε αρηγ της «Eκτελεστικής δύναμης» της Πελπννήσυ με 800 άνδρες κάτω απ τις διαταγές τυ μια θέση με δευτερεύυσα ση- μασία στν ήδη δαμασμέν Mριά. T θωνικ κράτς τν παραμερίει σταδιακά τπθετώντας τν σε θέ- σεις ωρίς σημασία. O παραμερισμς τυ επιτείνει την πικρία τυ ενατίν τυ κράτυς και πρκαλεί την επι- κριτική τυ γραίδα. Aρισε την συγγραή των «Aπμνημνευμά- των» τν Φερυάρι τυ 1829 ως διρισμένς απ τν Kαπδίστρια «Γενικς Aρηγς της Eκτελεστικής δύναμης» και συμπλήρωσε τ έργ Συνέεια στην 8η σελίδα

slide 6:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 7 O Δημήτρις Kαλλέργης 1803-1867. Mαί με τν Mακρυγιάννη ηγή- θηκε της επαναστάσεως της 3ης Σεπτεμρίυ 1843 Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Tμήματα ελληνικύ πεικύ απτελύμενα απ Mανιάτες και Pυμελιώτες Eθνικ Iστρικ Mυσεί. O Thomas Gordon ένθερμς ιλέλλην. Πρσέερε σημαντικές υπηρεσίες στην Eπα- νάσταση. Eκτς απ την πρσωπική στρατιωτική δράση τυ δώρισε κατά την πλιρ- κία της Tρίπλης 600 τυέκια και τρία ιδλα. T 1827 συγκέντρωσε 2.500 άν- δρες στ λ της Kαστέλλας με σκπ την εκπρθηση της Aκρπλης. Λιθγραία τυ Krazeisen 1828 Eθνικ Iστρικ Mυσεί.

slide 7:

έως τ 1850 με λίγες κατπινές πρ- σθήκες – τν πρλγ και τν επίλ- γ. Πρκειται συνεπώς για μαρτυρία πυ δεν είναι σύγρνη με τα γεγ- ντα τυ αγώνα και απηεί τη δυσα- ρέσκεια τυ κρατικύ λειτυργύ πυ αισθάνεται τι αδικήθηκε απ τ μετεπαναστατικ κράτς. H ειστ- ριση των γεγντων υίσταται τις παραμρώσεις ενς πρσωπικύ πρίσματς. O Mακρυγιάννης δεν α- ρίεται στυς αντιπάλυς τυ. Στηλι- τεύντας τν αιτερ απ τυς πε- λπννήσιυς στρατηγύς επιεαι- ώνει τ εμυλιακ κλίμα πυ επικρά- τησε στα ρνια της παλιγγενεσίας. Eγινε ακμα απλγητής μιας αυ- θρμητης αντίστασης πρς τ ανα- δυμεν σύστημα της απρσωπης κρατικής γραεικρατίας και εκρα- στής μιας πρωτγνης ατμικτητας πυ επιτρέπει στυς σημερινύς α- ναγνώστες τυ να δραπετεύσυν νερά σε έναν κσμ αμένης αθω- τητας. 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Συνέεια απ την 6η σελίδα Σκηνή μάης έργ άγνωστυ ωγράυ. Yδατγραία Mυσεί Bύρυ – Eυταία – της Πλεως των Aθηνών. O Aθανάσις Διάκς. Eλαιγραία τυ Kή Δεσύλα Mυσεί Mπενάκη. O Iμπραήμ πασάς. Eπικεαλής αιγυπτιακών στρατευμάτων απείλησε σαρά την επιτυία τυ αγώνα τυ ’21 ταν απιάσθηκε τ ειμώνα τυ 1824- 1825 στην Πελπννησ Eθνικ Iστρικ Mυσεί.

slide 8:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 9 Aυθεντικτητα ωής και λγυ O Mακρυγιάννης δεν έγραψε παρά σα έησε στ ί τυ και ι περιγραές τυ είναι η ίδια η πράη Σκηνή μάης. Yδατγραία τυ Alexandre– Gabriel Decamps. Mυσεί Bύρυ – Eυταία – της Πλεως των Aθηνών. Tυ Kώστα Tριανταυλλίδη Φιλλγυ ΓIA TON Γιάννη Mακρυγιάννη τ Pυμελιώτη πρμα της ελευθε- ρίας και της αρετής έυν γράψει πλλί και πλλά. Aπ ττε πυ Bλαγιάννης – άλλς εκείνς «κα- πιτάνς» των νεελληνικών Γραμ- μάτων αυτς– ανακάλυψε τα θρυλι- κά τυ πια «Aπμνημνεύματα» δεν παύυμε να τν μελετύμε και να μετρύμε με τα μέτρα τυ την αυθε- ντικτητα και την ακεραιτητα τυ ανθρώπυ. Πύ να είλει άραγε την καταπληκτική τυ νετητα Πι- στεύω πως Mακρυγιάννης μαί με τη δύναμη τυ πηγαίυ ταλέντυ τυ ταλέντυ πυ θέτει σε δκιμα- σία τα κριτήρια των θεωρητικών της λγτενίας είλει τη διαρκή τυ επικαιρτητα σε μια θαυμαστή εν- τητα. O λγς και η ωή Tα «Aπμνημνεύματα» –«γράψι- μ απελέκητ» τα αρακτηρίει ί- δις– εειλίυν απ λαταριστή ωή. Λίγι συγγραείς συ δίνυν τσ σ Mακρυγιάννης την ε- ντύπωση τι λγς είναι τ ισδύ- ναμ της πράης. Eδώ διαισθάνεσαι τι πίσω απ κάθε λέη κρύεται μια θερμή εμπειρία ωής τι η κάθε ράση είναι καρπς ενς ιώματς πυ ρήκε κι αυτ απλά και αίαστα την ριστική τυ έκραση. Nα ένα α- πσπασμα για τη μάη στην Aκρπ- λη: «Σηκώνμαι άανα εκεί πυ ήμυν γερμένς κλλησα εις τη ντάπια. Mε ντυέκισαν ι Tύρκι τυς ντυέ- κισα κι εγώ εις τν σωρ. Mυ δίνυν έ- να ντυέκι και με πληγώνυν εις τν λαιμν. Tτε κάνω τ πδάρι μυ να κατεώ απ τη ντάπια· έπεσα. O τπς ήταν στενς. Oι άνθρωπι τακίστηκαν απ την ω ντάπια. Πατύσαν απάνω μυ και διάαιναν και στενς τπς μ’ αάνισαν. Eλεπαν και τα αίματα έλπιαν τ’ είμαι σκτωμένς ... Tτε σηκώνμαι μισντραλισμένς και α- στώ καμμιά δεκαριά έω με τ μααίρι· δεν τυς άηνα να μπύνε μέσα. Kαι τράησα την πρτα πύαμεν ανιτή και πιάσαμεν τν πλεμν με τις πιστ- λες ... αναλαώνμαι κι εγώ πίσυ εις τ κεάλι πλύ κακά. Mπήκε τυ ε- σιύ τ μπάλωμα εις τα κκκαλα εις την πέτα τυ μυαλύ. Eπεσα κάτυ πε- θαμένς ... Tτε ι καημένι Eλληνες με λυπήθηκαν πλύ. Πλέμησαν γεν- ναίως διώαν τυς Tύρκυς απ τη ντάπια μας και τυς έαλαν λυς εις τις καμάρες. Kαι ντυέκισαν εις τ κά- στρ...» A΄ 288–9. Διαάντας τύτες τις επικές γραμμές δεν έρεις αλήθεια αν συγγραέας γράει ή μάεται δεν διακρίνεις πύ τελειώνει η πράη και πύ αρίει λγς –τέτια είναι η διαπλκή. Γι’ αυτ και Bλαγιάν- νης σημειώνει στα θαυμάσια πρλε- γμενα: «O Mακρυγιάννης γράει τρπν τινά διά της σπάθης και υί διά της γραίδς». Eνας αυθεντικς... O Mακρυγιάννης είναι πέρα ώς πέρα ένας «αληθινς» –ένας αυθε- ντικς– άνθρωπς. Γι’ αυτ και «Mακρυγιάννης» τυ Γιώργυ Aγγελπυλυ αλκγραία με καλέμι. Συλ- λγή Iνικής Tράπεας. Συνέεια στην 10η σελίδα

slide 9:

Συνέεια απ την 9η σελίδα 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Aπψη της Λιαδειάς στην πία κατέυγε η μητέρα τυ Mακρυγιάννη με τν μικρ γι της μετά τ ν τυ συύγυ της απ Tυρκα λανύς. Xαλκ- γραία τυ W. Walker 1804 Moυσεί Mπενάκη. Iωάννης Kωλέττης 1773–1847. Πρώτς εκλεγμένς πρωθυπυργς 1844–1847 και αρηγς τυ θεωρύμε- νυ «γαλλικύ» κμματς. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Iωάννης Γκύρας 1791–1826. Σημαντικς στρατιωτικς η- γέτης της Eπανάστασης. Διακρίθηκε σε πλλές μάες και σπυδαία υπήρε η συμλή τυ στη μάη των ασιλικών. Eλαιγραία τυ Γ. Pϊλύ Eθνικ Iστρικ Mυσεί. λγς τυ είναι σύστις με τα πράγματα «εμπράγματς». Kι - ντας αυθεντικς είναι και ακέραις ι λειψς και κμματιασμένς. Στ ενιαί της πράης και τυ λγυ εί- ναι λς τυτέστι και με κρμί και με ψυή και με «λγ» και με αί- σθημα και με ρνιμάδα και με «τρέλα» – πες ένας λώντανς άνθρωπς. Kι εκείνς λγς για την καταγω- γή και τη γέννησή τυ τι «συνεσταλ- μένς» και παραπνεμένς πυ εί- ναι: «H πατρίς της γεννήσεώς μυ είναι απ τ Λιδρίκι ωρι τυ Λιδρικιύ νμαμενν Aρίτη· τρεις ώρες είναι απ τ Λιδρίκι μακρυά τ άλλ τ ω- ρι πέντε καλύια ... Πλυαμελίτες ι γναίγι μυ και τωί· και ταν ή- μυνε ακμα εις την κιλιά της μητρς μυ μίαν ημέρα πήγε διά ύλα εις τν λγκν. Φρτώνντας τα ύλα στ νώ- μ της ρτωμένη εις τν δρμν εις την ερημιά την έπιασαν ι πνι και γέννησε εμένα μνη της η καημένη και απσταμένη. Eκιντύνευσε και αυτήνη ττε και εγώ. ελεώνεψε μνης της και συγυρίστη ρτώθη λίγα ύλα και έ- αλε και ρτα απάνυ εις τα ύλα και

slide 10:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 11 απ πάνυ εμένα και πήγε εις τ ω- ριν» A΄ 109–110. Kαι πιητής –αυτς άνθρωπς της έντνης δράσης. Πσ πιητική ψυή ήταν M. αίνεται κι απ’ τη ρντίδα τυ να τιάει τις ωγρα- ιές τυ αγώνα –κι ι με την ψυρή ακαδημαϊκή τεντρπία τυ ρά- γκυ ωγράυ πυ κάλεσε στην αρή «τν πλέρωσα κι έυγε» αλλά με την «αθώα» και λυρική τέ- νη τυ Παναγιώτη Zωγράυ. Tύ- τε ι ωγραιές νυς Mακρυγιάννη – ειρ Παναγιώτη Zωγράυ είναι απ’ τυς πιητικτερυς σλια- σμύς τυ Eικσιένα. Kι εδώ – ανεπιτήδευτα «παιδαγω- γικς»: «Eστρωσα ένα μέρς τυ περι- λιύ μυ με πετραδάκια της θάλασ- σας άσπρα και μαύρα ... Παρακάτυ είναι μια αλαίνα υαίνει τ’ αλαάκι της· ταν έωμεν μνια έτι μας υ- αίνει κι εμάς η πατρίδα μας». B΄ 109. O ενιαίς λγς O Mακρυγιάννης –πως λι ι με- γάλι πιητές– δεν λέπει τν ιστ- ρικ ρν «ευθύγραμμ»· τν θεω- ρει «κυκλικ» – κι λα τα παρελθ- ντα τα παρντα και τα μέλλντα τα συναιρεί σ’ ένα δυναμικ και λώ- νταν παρν: «Πάμε Nαπλέων να ι- δύμεν τυς παληύς τυς Eλληνες εις τ μέρς πύ κατικύνε να ρύμε τν γέρ Σωκράτη τν Πλάτωνα τν Θεμιστκλή τν λεέντη Λεωνίδα και να τυς ειπύμεν τις αρπιές είδησες τι αναστήθηκαν ι απγνί τυς - πύ ήταν αμένι και σησμένι απ τν κατάλγν της ανθρωπτης». Διά- λγς Tσάρυ Aλεάνδρυ και Nα- πλέντς στν Aδη – B΄ 53. αναεί ας πύμε τ μύθ της Γργνας και τυ Mεγαλέαντρυ: — Zει ασιλιάς Aλέαντρς — Zει και ασιλεύει. Kι ακμη έει την ίδια διαρνική συνείδηση με τν ταπειν αγιγρά- της Tυρκκρατίας πυ στυς νάρθηκες και τις Tράπεες των μ- ναστηριών των Γιαννίνων και τυ Aγίυ Oρυς «ιστρύσε» τυς αρ- αίυς ιλσυς με τα ωτστέ- ανα των αγίων. Eει την ίδια «μαγική» ραση με τν αλαρΐσκιωτ μαΐστρα Θει- λ πυ στα παραμυθένια τυ έργα τα καμωμένα με λυρικά και ευτυι- σμένα ρώματα μπέρδευε ανίδε- ς πρσωπα και πράγματα κι έανε τν Oδυσσέα Aντρύτσ να πλεμά- ει πλάι στ Mεγαλέαντρ και τη Mπυμπυλίνα να εκινάει με τα κα- ράια τυ Aγαμέμννα. Mε τν Mα- κρυγιάννη τυς αγιγράυς τ Θειλ και τυς λαϊκύς μαστ- ρυς ιστρικς ρνς γίνεται «μύθς». O Mακρυγιάννης είε μιαν ενρα- τική σύλληψη τυ κσμυ. Γι’ αυτ και στα έσατα τυ ίυ ταν ήρθε πια η ώρα των εππτειών τν άγγι- εν αισθηττερα τ τερ της σαλ- τητας – διά Πίστιν έαια και διά Πατρίδα. Kαι η ωή τυ θεληπτη και θείωτη επεκτάθηκε σε κύ- κλυς «ραμάτων και θαμάτων» π- λύ ευρύτερυς απ τη τωή καθη- μερινή μας εμπειρικτητα... Aπ τ «εγώ» στ «εμείς» Kαι μια άλλη –ι η τελευταία– σύλληψη τυ ενιαίυ: «Tύτην την πατρίδα την έμεν λι μαί και σί και αμαθείς και στρατιωτικί και ι πλέ- ν μικρτερι άνθρωπι· σι αγωνι- στήκαμεν αναλγως καθείς έμεν να ήσωμεν εδώ. T λιπν δυλέψα- μεν λι μαί να την υλάμεν κι λι μαί· και να μην λέγη ύτε δυνατς “ε- γώ” ύτε αδύνατς. έρετε πτε να λέγη καθείς “εγώ” Oταν αγωνιστή μνς τυ και κιάση ή αλάση να λέγη “εγώ”· ταν μως αγωνίωνται πλλί και κιάνυν ττε να λένε “εμείς”. Eί- μαστε εις τ “εμείς” και ι εις τ “εγώ”. Kαι εις τ εής να μάθωμεν γνώση αν θέλωμεν να κιάσωμεν ωριν να ή- σωμεν λι μαί» B΄ 217. Διακσια ρνια απ τη γέννηση τυ Mακρυγιάννη –και μπρεί κανείς να συλλάει αδρτερα και ευκρινέ- στερα τα γνωρίσματα της ωής και τυ έργυ. Γιατί μέσα απ τη σιωπή τυ ύπνυ τυ αναδύεται πληρέστε- ρ και ευθυτενέστερ τ πνευματι- κ και ηθικ τυ ανάστημα Σημείωση: Oι παραπμπές γίννται στην έκδση: «Στρατηγύ Mακρυγιάννη Aπμνημ- νεύματα». Kείμενν Eισαγωγή Σημειώ- σεις Γιάννη Bλαγιάννη. Tμι 2 με επι- μέλεια Λίνυ Πλίτη. Eκδσις Bιλιπω- λείυ E.Γ. Bαγινάκη Aθήναι 1947. O θάνατς τυ Mάρκυ Mπτσαρη. Mελανγραία τυ Aθ. Iατρίδη δεκαετία τυ 1830. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Aπψη της Πάργας π. 1820. Yδατγραία σε αρτί 325 X 53 εκ. τυ J. Cartwrigt. Mυσεί Mπενάκη.

slide 11:

12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Eπαινς στν Mακρυγιάννη Tέσσερις ωτεινές μρές τυ πνεύματς Γιώργς Σεέρης Oδυσσέας Eλύτης Γιώργς Θετκάς και Iωάννης Kακριδής απτίυν ρ τιμής σε έναν αρακτηριστικ και πλυδιάστατ Eλληνα H «μρωμένη ψυή» Tυ Γιώργυ Σεέρη THN παλιά συνικία τυ Mακρυγιάν- νη την έρυν λι ι Aθηναίι. Tη δράση τυ αγωνιστή τυ ’21 τυ πρωτεργάτη της 3ης Σεπτεμρίυ και τυ κατάδικυ των στρατδικεί- ων τυ Oθωνα την έρυν σι με- λέτησαν τα ρνικά της Eπανάστα- σης και της αυαρκρατίας. Eίναι - μως λιγστί εκείνι πυ πρσεαν πως Mακρυγιάννης μας άησε ένα πλύ σημαντικ ιλί –την ιστρία της ωής τυ– ίσως επειδή ήταν έ- νας αγράμματς. Tν Mακρυγιάννη των Aπμνημ- νευμάτων τν αγάπησαν πραγματικά μερικί νέι πυ άρισαν να δημσι- εύυν ύστερα απ τη μικρασιατική καταστρή. Δε νμίω πως θα γε- λαστώ πλύ αν πρσθέσω πως η ω- νή τυ μπαίνει δειλά και ψιθυριστά στην ελληνική ωή ανάμεσα στα 1925 και στα 1935. Kι αυτ δεν μπ- ρύσε να ανεί στ πλατύ κιν. Oι νέι πυ μεγάλωσαν στν περασμέ- ν παγκσμι πλεμ και ήταν ακ- μη στην ακμή της ηλικίας τυς ταν άρισε η σημερινή κρίση δεν πρ- τασαν ύτε τ έργ τυς να ωριμά- συν ύτε να απκαταστήσυν τη δι- κή τυς ιεραρία πνευματικών αιών πως θα τ ήθελαν. Kαι μως είναι γνωστ σε συς ενδιαέρθηκαν να παρακλυθήσυν απ κντά τα ελ- ληνικά ρεύματα στα μεσπλεμικά εκείνα ρνια πως με τη μικρασιατι- κή καταστρή αρίει στν τπ μας μια περίδς ιδελγικών ισ- λγισμών και μετατρπών πυ μπ- ρεί να παραληθεί με την περίδ της αναμρωσης πυ ακλύθησε τν πλεμ τυ ’97. Tις πρσπάθειες αυτές τις σκέπασε ή τις ετιμάει - ύτερες σημερινς αγώνας. Γι’ αυ- τ και Mακρυγιάννης πυ ρήκε μια ρά τν δρμ της καρδιάς των νέων θα πρέπει να περιμένει να καθαρίσει πάλι υρανς για να πά- ρει τη θέση πυ τυ αίει. Aισθάνμαι –και πιστεύω πως τ αισθανσαστε και σεις– τι με τέτι- ες συνθήκες μυ είναι δύσκλ μέ- σα στ διάστημα μιας σύντμης μι- λίας να σας πείσω για τη σημασία τυ ιλίυ τυ Mακρυγιάννη ή τυ- λάιστν να σας δείω τ μνπάτι πυ ακλύθησα για να νιώσω ένα τσ αγνημέν έργ. Eίμαι με κά- πιν τρπ πρώτς μάρτυρας πυ ακύτε για μιαν άγνωστη υπθε- ση. Eτσι θα ήθελα να σας παρακαλέ- σω να πρσέετε ωρίς πρκατάλη- ψη τις λίγες περικπές πυ θα σας διαάσω απ τ κείμεν τυ Mακρυ- γιάννη και να μυ δώσετε την καλή σας πραίρεση. Ωστσ υπάρει κάτι πυ μυ αλα- ραίνει την καρδιά τώρα πυ κατα- πιάνμαι να διατυπώσω την ιδέα μυ για αυτή την ιδιτυπη συγγραή. Eσείς πυ είατε τ ενδιαέρν να ’ρθείτε να μ’ ακύσετε μυ δίνετε την ευκαιρία να επληρώσω ένα πα- λι ρές πυ με αραίνει απ ρ- νια. Aπ τα ’26 πυ έπεσαν στα έ- ρια μυ τα Aπμνημνεύματα ώς τα σήμερα δεν πέρασε μήνας ωρίς να αναδιαάσω λίγες σελίδες τυς δεν πέρασε εδμάδα ωρίς να συλ- λγιστώ αυτή την τσ ωντανή έκ- ραση. Mε συντρεψαν σε ταίδια και σε περιπλανήσεις με ώτισαν ή με παρηγρησαν σε αρύμενες και σε πικρές στιγμές. Στν τπ μας - πυ είμαστε τσ σκληρά κάπτε αυτδίδακτι Mακρυγιάννης στά- θηκε πι ταπεινς αλλά και πι σταθερς διδάσκαλς μυ... Tα γράμματα είναι απ τις πι ευ- γενικές ασκήσεις κι απ τυς πι υ- ψηλύς πθυς τυ ανθρώπυ. H παιδεία είναι κυερνήτης τυ ίυ. Kι επειδή ι αρές αυτές είναι αληθι- νές πρέπει να μην ενύμε πως υ- πάρει μια καλή παιδεία – εκείνη πυ ελευθερώνει και ηθά τν άνθρω- π να λκληρωθεί σύμωνα με τν εαυτ τυ· και μια κακή παιδεία – ε- κείνη πυ διαστρέει και απστε- γνώνει και είναι μια ιμηανία πυ παράγει τυς ψευτμρωμένυς και τυς νεπλυτυς της μάθησης πυ έυν την ίδια κίδηλη ευγένεια με τυς νεπλυτυς τυ ρήματς. Aν Mακρυγιάννης μάθαινε γράμμα- τα την επή εκείνη πλύ ύμαι πως θα έπρεπε να απαρνηθεί τν ε- αυτ τυ γιατί την παιδεία την κρα- τύσαν στα έρια τυς ι «τρπαιύ- ι τυ άδειυ λγυ» καθώς είπε πιητής πυ δεν έλειψαν ακμη. Δεν επαινώ τν Mακρυγιάννη γιατί δεν έμαθε γράμματα αλλά δάω τν πανάγαθ Θε πυ δεν τυ έδω- σε τα μέσα να τα μάθει. Γιατί αν είε πάει σε δάσκαλ θα είαμε ίσως πλλές ρές τν γκ των Aπμνη- μνευμάτων σε μια γλώσσα λ κυ- δυνίσματα και κρδακισμύς· θα εί- αμε ίσως περισστερες πληρ- ρίες για τα ιστρικά των ρνων ε- κείνων θα είαμε ίσως ένα Σύτσ της πεγραίας αλλά αυτή την α- στέρευτη πηγή ωής πυ είναι τ ι- λί τυ Mακρυγιάννη δε θα την εί- αμε. Kαι θα ήταν μεγάλ κρίμα. Για- τί έτσι πως μας ανερώνεται Mα- κρυγιάννης λέπυμε λκάθαρα πως αν ήταν αγράμματς δεν ήταν διλυ ένας ρεσίις ακαλλιέργη- τς άραρς. Hταν ακριώς τ ενα- ντίν: ήταν μια απ τις πι μρωμέ- νες ψυές τυ ελληνισμύ. Kαι η μρωση η παιδεία πυ δηλώνει Mακρυγιάννης δεν ήταν κάτι έω- ρ ή απσπασματικά δικ τυ· είναι τ κιν τήμα η ψυική περιυσία μιας υλής παραδμένη για αιώνες και ιλιετίες απ γενιά σε γενιά απ ευαισθησία σε ευαισθησία· κατα- τρεγμένη και πάντα ωντανή αγνη- μένη και πάντα παρύσα – είναι τ κιν τήμα της μεγάλης λαϊκής πα- ράδσης τυ Γένυς. Eίναι η υπ- σταση ακριώς αυτύ τυ πλιτι- σμύ αυτής της διαμρωμένης ε- νέργειας πυ έπλασε τυς ανθρώ- πυς και τ λα πυ απάσισε να ήσει ελεύθερς ή να πεθάνει στα ’21. Γι’ αυτ η λαϊκή μας παράδση είναι τσ σπυδαία. Aπ τις «Δκιμές» πρώτς τμς «Iκαρς» 1974. Mια «ειδική αισθαντικτητα» Tυ Oδυσσέα Eλύτη MIΛΩNTAΣ για ωγραική και μάλι- στα για ελληνική ωγραική σήμε- ρα τρία στιεία ρίσκυμε να κατέ- υν πρωτεύυσα θέση: 1 H απδ- ση με αντιστιίες μρής των κι- νημάτων της νεελληνικής ψυής. 2 H αντιμιμητική ερμηνεία τυ ελληνι- Xαλκγραία τυ Mακρυγιάννη έργ τυ Παναγιώτη Γράαλυ πυ ιλ- τενήθηκε με την ευκαιρία των απκαλυπτηρίων τυ μώνυμυ ανδριάντα τυ Γιάννη Παππά τν Mάρτι τυ 1996.

slide 12:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 13 κύ τπίυ. 3 H παράλληλη με λα τα άλλα δημιυργήματα στν τπ μας συνθετική ιδιτυπία. Kαι τα τρία αυτά στιεία πυ υ- πάρυν συνειδητά και μελετημένα στα έργα τριών ή τεσσάρων απ τυς σύγρνυς ωγράυς μας αυθρμητα αλλά πι έντνα και πι καθαρά στα δημιυργήματα τυ Λέ- σιυ Θειλυ Xατημιαήλ ρί- σκνται κι έναν αιώνα περίπυ πι πίσω με διαρετική έαια κλίμα- κα απδσης στις εικνγραίες πυ έκανε για την επανάσταση τυ ’21 «κατά στασμν και υπαγρευ- σιν» τυ Στρατηγύ Mακρυγιάννη λαϊκς τενίτης Παναγιώτης Zωγρά- ς... H ανυπληψία της καλσύνης και διασυρμς της τιμιτητας στα σκληρά ετύτα ρνια μας κάνει με λένα μεγαλύτερη δίψα παρηγ- ριάς να γυρίυμε κατά τις μρές εκείνες τυ Γένυς πυ είτε με τ λγ είτε με τ σπαθί κατάεραν να κρατήσυν ψηλά την ανθρώπινη α- ιπρέπεια. Mια απ’ αυτές τις μρ- ές ωρίς αμιλία είναι και Στρατηγς Mακρυγιάννης. Aσυμί- αστς σαν αρακτήρας έδειε στην υπεράσπιση της πλιτικής αλή- θειας τυ Aγώνα τ ίδι ήθς πυ είε δείει στα πεδία των μαών. Tα Aπμνημνεύματά τυ επειδή ακρι- ώς εκινύν απ την πρθεση ι να κάνυν ιλλγία μα να πρσέ- ρυν μιαν ακμα υπηρεσία στην πα- τρίδα αρακτηρίνται απ τη λιτ- τητα και τη μεγαλσύνη των γενναί- ων πράεων... Oτι κατά άθς ήτανε μια ιδισυ- γκρασία καλλιτενική παραστρατη- μένη μέσα στις τραιές συνθήκες τυ καιρύ εκείνυ Mακρυγιάν- νης δεν υπάρει αμιλία. T τύ- πημα με τν εθρ η πράσπιση της ελευθερίας τ ημερράδιασμα με τ’ άρματα δεν ήταν γι’ αυτν μια α- πλή έκρηη δύναμης αλλά κι ένα αί- σθημα λεπτ τρυερ πλλές - ρές μελαγλικ ως τα δάκρυα. Oλς καημς της Pωμισύνης πάλ- λει σε μερικά λγια τυ κι αν ρειά- στηκε αλήθεια να περάσει τις νύ- τες και τις μέρες της νιτης τυ στα καραύλια ι νύτες και ι μέ- ρες τυ αυτές δεν πέρασαν έτσι πυ ν’ αήσυν τελικά στη μνήμη τυ μνάα τ ρντημα και τν καπν της μπαρύτης. Oι υσιγνωμίες των δέντρων η μιλία τυ νερύ η μεγάλη σιωπή της νύτας κι ύστερα πάλι τα μάτια των γυναικών και των παιδιών ένας κάμπς λυλυδιασμένς τν Aπρί- λη ένα τραγύδι πυ άνεται στν αέρα η ύση άνθρωπς ενωμένι σιτά πως η υλή με τν ιστρικ ρν αθιά μέσα τυ ητύνε με τη νωπτητα των ρωμάτων και την ά- μεση πρλή των γραμμών να γνω- ρίσυν τ ως... Yπάρει μια απσταση μεγάλη α- νάμεσα στην ενσυνείδητη την πρ- σωπική τένη και την τένη τυ λα- ύ την μαδική. O Παναγιώτης Zω- γράς πως κι Θειλς δεν μπρεί ύτε πρέπει να μελετιύνται συγκριτικά με άλλυς καλλιτένες πυ παρυσιάστηκαν ή πυ θα πα- ρυσιαστύν επηρεασμένι απ τα διδάγματά τυς. H σημασία τυς η καίρια η κεντρική η αναμισήτητη είναι η σημασία της πηγής. Kι απ την άπψη της πηγής ρλς τυ Παναγιώτη Zωγράυ δεν είναι δι- λυ μικρς. Aπλς και ταπεινς αγι- γράς στην πατρίδα τυ ίσως να περνύσε απαρατήρητς και να έ- σηνε μέσα στην ανωνυμία αν μια μέρα δεν τν τραύσε κντά τυ παράενς εκείνς Στρατηγς με τ λανθάνν καλλιτενικ πάθς. Iσως πάλι κι ίδις Mακρυγιάννης να μην έλεπε πραγματπιημένα τα - ράματά τυ έτσι τυλάιστν πως τα είε συλλάει μέσα στη αντασία τυ αν δεν έρισκε μπρστά τυ τν λαϊκ αυτ τενίτη... Στενή αθιά και πρωττυπη στά- θηκε η σύμπραή τυς στη γέννηση των Eικνγραιών τυ Eικσιένα. Oλα τα κείμενα πυ υπάρυν μαρ- τυρύν τι Mακρυγιάννης έδωσε λεπτμερέστατες δηγίες. Oμως αν η πλάστιγγα της τιμής για τη δημι- υργία τυ έργυ πρέπει απ κάπυ να γείρει νμίυμε τι πρέπει σί- γυρα να γείρει απ τη μεριά τυ Παναγιώτη Zωγράυ. Eίδαμε τι πρώτς πυ ρησιμπιήθηκε γι’ αυ- τή τη δυλειά «Φράγκς» πως τν αναέρει Mακρυγιάννης μ- λντι θα έλαε τις ίδιες περίπυ - δηγίες δεν μπρεσε να τάσει σε α- πτελέσματα ικανπιητικά ώσπυ στ τέλς διώτηκε. H κατανηση δηλαδή των εμπνεύσεων τυ Mα- κρυγιάννη άνηκε γρήγρα τι δεν ήτανε τσ ήτημα παιδείας σ ή- τημα ψυλγικύ συνταυτισμύ. Aυτς Σπαρτιάτης πέρα απ τα ρώματα και τις γνώσεις της αγι- γραίας κυαλύσε μέσα τυ κάτι άλλ: μια παράδση τη ωντανή πα- ράδση τυ τπυ τυ. Eίε αγρυ- πνήσει με τυς ίδιυς καημύς είε κιμηθεί με τα ίδια νειρα τραγυ- δήσει με τ ίδι πάθς πυ τραγυ- δύσανε ρνια τώρα λι ι γύρω τυ άνθρωπι. Kαι μέσα σε αυτά μια ρισμένη αντίληψη για τη ύση και τη σέση των πραγμάτων και των αν- θρώπων μια ειδική αισθαντικτητα διαμρώννταν και ταίδευε υπ- συνείδητα ώσπυ να τάσει τη στιγ- μή των πραγματπιήσεων... Aπ μιαν άλλη άπψη μως έρε- ται πραγματικά κντά μας σαν μια μι- κρή κιωτς τυ Γένυς γεμάτη απ τις απλές εκείνες και μεγάλες αρε- τές πυ αύ άντεαν στις θύελλες της Iστρίας δηλώνυν και πάλι την παρυσία τυς στ πλάι μας. Aπ τέ- τιες άσεις εκινώντας η τένη στν τπ μας μπρεί να πάει μακριά. O άνθρωπς πυ υπάρει μέσα στν Eλληνα και Eλληνας πυ υπάρει μέσα στν άνθρωπ δεν είναι πια ς να νηθύν ωριστά. H έκ- ραση πυ δκιμάστηκε για αιώνες σε αυτά τα ώματα σ’ αυτ τ κλίμα σ’ αυτ τ ύς της γης ταυτίεται αρμνικά με την έκραση πυ δκι- μάεται σήμερα πάλι στ ύς τυ δικύς μας αιώνα απ τν υπερεθνι- κ και επαναστατημέν άνθρωπ. Kαμιά επανάσταση άλλωστε ύτε στην τένη ύτε στη ωή δεν έει περισστερες ελπίδες επιτυίας απ εκείνη πυ ρησιμπιεί για ρμητή- ρι της την παράδση. Kαι μιλώντας για τν Παναγιώτη Zωγρά ή τν Στρατηγ Mακρυγιάννη έαια μι- λύμε για την παράδση. Mιλύμε για τα «κινήματα της ψυής» ενς λαύ πυ είμαστε εμείς ι ίδιι για τις δυναττητες δημιυργίας πυ έ- υμε ταπεινί έστω και με ίλια ε- μπδια μπρστά μας μως έτιμι να τα επεράσυμε πως τσες άλ- λες ρές μέσα στην Iστρία. Aπ τα «Aνιτά Xαρτιά» «Iκαρς». H άδλη πεγραία Tυ Γιώργυ Θετκά TA Aπμνημνεύματα αυτά με ά- υν αμέσως σε σκέψεις. Πρώτα – πρώτα συλλγίμαι πως αν αληθι- νά μπρεί να γίνει λγς για άδλη πεγραία καθώς έγινε λγς στις μέρες μας για άδλη πίηση ττε έαια η άδλη πεγραία θα πρέ- πει να είναι κάτι σαν αυτή τη σελίδα πυ παραθέτω. Διατύπωση καθαρή άμεση στερεή. Γεγντα συγκεκρι- μένα ωηρά και απανωτά. Διαδέ- νται τ ένα τ’ άλλ ωρίς λαάνια- σμα μα και ωρίς περιστρές και άσιμ καιρύ. Tίπτα τ περιττ και εάλλυ τίπτα τ θλ τ κυ- μαινμεν ή τ νθευμέν. Kαι ω- O μεγάλς Aγγλς πιητής λρδς Bύρων πυ υπστήριε τν Eλληνικ Aγώνα με ενθυσιασμ και αυταπάρνηση. Eθνικ Iστρικ Mυσεί Eρυθρά σημαία με δύ κυανές ώνες και λευκ σταυρ των Συνταγματικών της Περαώρας. Φέρει την επιγραή ENNΩΣIΣ–ΣYNTAΓMA και σραγίδα με τη μρή της Aθηνάς. Διαστάσεις: 143x183 μ. «Σημαίες Eλευθερίας» έκδ- ση Iστρικής και Eθνλγικής Eταιρείας της Eλλάδς Συνέεια στην 14η σελίδα

slide 13:

στσ μέσα απ’ λη αυτή την απλ- τητα και τη σταθερτητα κάτι τ α- πρσδιριστ μας ελκύει απ την πρώτη στιγμή κάπις αέρας εω- ριστς κάπις παλμς κάτι σαν την κίνηση ενς ωντανύ κρμιύ. Eίναι ρυθμς μιας πρσωπικτη- τας αρκετά ως αίνεται εαιρετι- κής ρυθμς ύς έντνς δυνη- ρς και μως παινιδιάρης. Aπ τ πρώτ κεάλαι νές Pυμελιώτης πυ εκράεται με τ- σ σίγυρ τρπ ει κιλας μπρ- στά μας μια ωή δυνατή και πλύσια. Δρασκελίει τα υνά σεριανίει π- λιτείες εμπρεύεται συνωμτεί κρύει πλα καταδιώκεται συητά με λυς και για λα. Γυρνά την Eλλάδα με τ μέτωπ ψηλά και με λέμμα ερευνητικ για παθιασμέν. Eίναι γεμάτς ιλδία τλμη και ρεη για αγώνες πρακτικς και μα- ί αντασιπληκτς και νειρπαρ- μένς. Aρματα και ρήματα ητύσε απ τν άγι ήερε απ ττε τι ρει- άεται για να γίνει ένα κράτς ωστ- σ τα άρματα τα ήθελε ασημένια. H παρυσία ενς τέτιυ παιδιύ στην Eλλάδα την αυγή τυ 19υ αι- ώνα αρακτήρας τυ τνς της ωνής τυ νμίω πως έυν μια γε- νικτερη ιστρική σημασία. Oλα αυ- τά σημαίνυν τι έτασε επιτέλυς τ πλήρωμα τυ ρνυ απ τ υπ- δυλ γένς σημάτισε μέσα τυ έ- ναν καινύρι ανθρώπιν τύπ πυ έει πρρισμ να ελευθερώσει τη γη και την ψυή της Eλλάδας. Δεν εί- ναι πια ύτε υπταγμένς υπήκς της Oθωμανικής Aυτκρατρίας ύ- τε υγδικς κλέτης πυ κρύει τ πνεύμα της ελευθερίας στις σπη- λιές των ψηλών υνών ανάμεσα στα ρνεα και στα αγρίμια. Eίναι νές πυ θαυμάει τν Oυάσιγκτν. Eίναι ελεύθερς πλίτης μιας πα- τρίδας πυ την νειρεύεται δίκαιη και ευνμύμενη ελεύθερς και συ- νάμα κινωνικς με συνείδηση των δικαιωμάτων τυ και των δικαιωμά- των τυ λαύ τυ με πεπίθηση στν εαυτ τυ με αλύγιστη εθνική και ατμική περηάνεια. Mαί μ’ λα αυτά καλλιτένης απ γεννησιμιύ τυ αλλά και πλεμιστής και πνεύμα ργανωτικ πλιτικ και στρατηγι- κ πυ ανυπμνεί να δκιμάσει τις ικαντητές τυ. Mλις αντηήσει τ τυέκι ρίνεται στην πρώτη γραμ- μή και παίρνει πρωτυλία. Δεν εί- ναι καλά καλά είκσι πέντε ρνώ κι αρίει να κάνει τν αρηγ. O πλε- μς επιταύνει την εέλιή τυ λ- κληρώνει γργά τη υσιγνωμία τυ... Aσαλώς έυμε εδώ μερικά απ τα καλύτερα δείγματα επικύ ύυς στην πεγραία μας. O συγγραέ- ας αυτς πυ είναι άνθρωπς της δράσης απ τυς πι γνήσιυς αλλά και είσυ γνήσις πεγράς θαρρείς πως δρα και γράει με τν ί- δι παλμ. T γράψιμ τυ είναι πρά- η. Kαι μάλιστα πράη αρηγύ πυ μιλά με ευθύνη και επιδιώκει τη ε- αιτητα και την ακρίεια πυ εάλ- λυ δεν παύει πτέ να κιτάει τις γενικές γραμμές των γεγντων πυ συμπιέει τα λεπτμερειακά η- τήματα μέσα σε πυκνύς λακωνι- σμύς και πηγαίνει ίσια στα σπυ- δαία... T έργ παρυσιάεται πως ση- μείωσα παραπάνω σαν αυτιγρα- ία και ρνικ μιας ιστρικής πε- ριδυ συνάμα μως και σαν εμ- λγηση ενς ανθρώπυ πυ αισθά- νεται την ανάγκη να ανίει τν εαυ- τ τυ και να γάλει απ μέσα τυ - λα σα τν αραίνυν τις λατάρες τυ τυς ενθυσιασμύς τυ τις αμιλίες τυ τις πικρίες τυ την αηδία τυ την αγανάκτησή τυ την ακίμητη ανησυία της ψυής τυ – και ακμα σαν μια πλεμική ώς ένα σημεί πλιτική αλλά κυρίως ηθική πυ υπστηρίνται με πάθς ρι- σμένες εμπειρικές αντιλήψεις για τ πώς πρέπει να υν ι άνθρωπι και τα έθνη και πυ καυτηριάνται με εαιρετική δριμύτητα εκείνι πυ με τις πράεις τυς τα λγια τυς ή τα γραμενά τυς πρσάλλυν την ηθική συνείδηση τυ συγγραέα... H ασική παρεήγηση είναι τι έ- ει επικρατήσει στη διανύμενη Eλλάδα η συνήθεια να θεωρείται Mακρυγιάννης σαν ένας απλς και α- νεύθυνς άνθρωπς τυ λαύ παρ- θένς απ κάθε εσωτερικ δύλεμα και κάθε πρσωπικ στασμ σαν ένας αυτματς δημτικς τραγυ- διστής σε πε. Tα Aπμνημνεύμα- τά τυ παρυσιάνται έτσι σαν ένα γρατ έργ αντίστι της «λαϊκής τένης» σπυδαί έαια στ εί- δς τυ αλλά πυ η σπυδαιτητά τυ ρίσκεται ακριώς στην έλλειψη συνείδησης και ευθύνης τυ δημι- υργύ τυ στην απλτητα της ψυ- ής τυ και της σκέψης τυ στν α- ελή αυθρμητισμ τυ. Kαι λαϊκς είναι έαια άνθρωπς υτηγ- μένς με αρά στη λαϊκτητα περισ- στερ απ κάθε άλλν Eλληνα πε- γρά ι μως έτσι πως τν αντάνται. Eνας λαϊκς σαν κάπι- υς ρεμπέτηδες καπετανέυς ασι- λιάδες των ιστρικών δραμάτων τυ Σαιπήρυ. Kατά άση λαϊκς στην έκραση στ γύστ στη θεώρηση τυ κσμυ μως κάμπσα κεάλια ψηλτερς απ τ πλήθς πλύ έ- ντνα ατμικς στ έργ τυ σ και στη ωή τυ και τρικυμισμένς απ ευγενικά πάθη και αγωνίες... O άνθρωπς λιπν μπρεί να μην έρει πλλά γράμματα αλλά νμίω πως είναι η έσατη πλάνη να αντά- εται κανείς γι’ αυτν τ λγ τι πρκειται για ένα αδύλευτ μυαλ. Iσια – ίσια μυ αίνεται τι πρκει- ται για ένα μυαλ απ τη ύση τυ ανήσυ ωηρ και ύ πυ δυ- λεύτηκε γερά απ μια εαιρετική πείρα ωής και απ μια πλύρνη ε- παή με ανθρώπυς σύς και σπυδαίυς με τυς πίυς Στρατηγς συητύσε σαν ίσς πρς ίσυς. H σετική αγραμματσύνη τυ είναι ανερ απ τα γραμενά τυ πως δεν τν εμπδισε να σκε- τεί σ’ λην τη ωή τυ πλύ και με έντν πρσωπικ τρπ. Eίε μως ως απτέλεσμα να τν κρατήσει ανέ- πα απ τ λγιτατισμ της επ- ής τυ και να διατηρήσει στ κεί- μεν τυ τη μεγάλη δρσιά της λαϊ- κής τυ λαλιάς πυ απτελεί ίσως την ισυρτερη γητεία αυτύ τυ έργυ. Mελέτημα τυ Γ. Θετκά πυ δημσιεύθη- κε στη «Nέα Eστία» τ 1941. T πάθς της αρετής Tυ I. Θ. Kακριδή O MAKPYΓIANNHΣ είναι πάνω απ’ - λα παλικάρι· πλεμάει τυς Tύρ- κυς στην αρή στην Hπειρ και στη Pύμελη έπειτα στην Πελπννησ –στ Nαυαρίν και στυς Mύλυς τυ Nαυπλίυ– για ν’ αντιμετωπίσει τν Mπραΐμη στην Aθήνα τέλς κλεισμένς στην Aκρπλη και αρ- γτερα στν Πειραιά με τν Kαραϊ- σκάκη αντίκρυ στν Kιυταή πυ πλιρκεί την Aθήνα. Kαι πώς πλε- μάει μως Aς ακύσυμε την έκθε- ση ενς ένυ αντικειμενικύ παρα- τηρητή πυ παρακλύθησε τη μά- η της Kαστέλας: «Oι Eλληνες πτέ δεν πλέμησαν καλύτερα ύτε πα- ρυσίασαν μεγαλύτερη παλικαριά και κυράγι. Aπ τυς Eλληνες στρατηγύς εώρισε Mακρυγιάν- νης· αυτς και τα παλικάρια τυ πέ- ταν πάνω στυς ετρύς τραγυ- δώντας». Mια ιστρία γεμάτη κιντύνυς και δα· «με δεκακτώ ανθρώπυς πρωτκινήθηκα εις τν Aγώνα· ώς τυς ίλιυς τετρακσιυς μ’ αίωσε Θες να ’ω εις την δηγίαν μυ». O Mακρυγιάννης γαίνει απ τν π- λεμ στρατηγς με την περιυσία τυ θυσιασμένη στν Aγώνα με ι- κγένεια μεγάλη και με κτώ παρά- σημα αυτ θα πει: με πέντε αθιά σημάδια στ κρμί απ λαωματιές –μια στ μέτωπ τρεις στ στήθς και μια στ μηρ– ακμη με δύ κα- τάγματα ένα στ κεάλι και ένα στ έρι τέλς μ’ ένα λι τύρκικ ε- γκυστωμέν στν τράηλ τυ. Kαι δίπλα στ έργ αυτ τ μεγά- λ λγς μεγάλς κι αυτς. O Mα- κρυγιάννης έει τ πάθς της έκ- ρασης. Kάθε τσ μιλεί σε άρ- ντες και σε αιωματικύς στα παλι- κάρια τυ και στν απλ λα με λ- για μεστά γεμάτα πειθώ θέρμη και πίστη για να ενθυσιάσει στη μάη για να συμυλέψει τ σωστ για να καυτηριάσει τ κακ. Kαι ι μν τραγυδάει αλλά και συνθέτει δικά τυ λαϊκά τραγύδια. Στα 1839 θα α- 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Συνέεια απ την 13η σελίδα T κτίρι τυ στρατιωτικύ νσκμείυ έργ τυ αριτέκτνα Bάιλερ κατά τ 1836 στ πί θα ενσωματωθεί πρσεώς τ νέ Mυσεί της Aκρπλεως. Yδατγραία τυ W. von Weiler Eθνικ Iστρικ Mυσεί

slide 14:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 15 H ικία τυ Mακρυγιάννη στ Aργς πυ στρατηγς τυ Aγώνα έγραψε και τ μεγαλύτερ μέρς των Aπμνημνευμά- των τυ. Eυρίσκεται στην δ Γύναρη 15 και σε ώρ ρτισμέ- ν με ιστρικές μνήμες πλατεία A΄ Eθνσυνελεύσεως ικία Δημ. Tσώκρη –1827– εκκλησία τυ Aγ. Iωάννη –1829– και μικρς άλ- σς κάτω απ τ πί είναι θαμμένι άμαι της σαγής τυ Iα- νυαρίυ 1833. H ικία λεηλατήθηκε τ 1832 στν εμύλι π- λεμ πως και εκείνες τυ Γκρντν και άλλων αντικαπδι- στριακών. Aναπαρίσταται έκττε σε σέδια της επής με πρώ- τ τυ Xάνσεν 1833. Xαρακτηρίεται διατηρητέ τ 1982 με π.δ. τυ A. Tρίτση ττε YXOΠ. O ιδικτήτης της πρσεύγει στ Συμύλι της Eπικρατείας και ητά να κρίνει επί της υσίας. T Σ.τ.E. απρρίπτει την πρσυγή με απαση–σταθμ στη νμ- λγία 298/1984 και απαίνεται τι καλώς έγινε αρακτηρι- σμς. Λίγ πριν γίνει η δίκη καταρρέει μέρς τυ σπιτιύ απ διάλυση των υπστυλωμάτων τυ αγιατιύ τυ... T 1993 τ YΠEXΩΔE εκπνεί πλήρη μελέτη απκατάστασης διαθέτει 23 ε- κατ. δρ. και εγκαθιστά ανάδ τυ έργυ. Mέρι σήμερα η α- πκατάσταση αναάλλεται λγω εμπλκής στην υπθεση τυ υ- πυργείυ Πλιτισμύ πασίσει να στλίσει την αυλή τυ σπιτιύ τυ στην Aθήνα με μωσαϊκά πυ συμλίυν τυς αγώνες των Eλλήνων με τυς Tύρκυς και τη αυαρική απλυταρία. Θα άλει και τν Παναγιώτη τ λαϊκ ωγρά α- π τη Σπάρτη να τυ ωγραίσει μέ- σα σε τρία ρνια εικσιτέσσερεις εικνες πυ αναπαρασταίνυν τις μάες τυ Aγώνα. Θα γράψει μετά τ τέλς τυ πλέμυ διάρα άρθρα στις εημερίδες. Πάνω απ’ λα στα 1829 στρατηγς πια τριανταδύ ρνών θα μάθει γράμματα και θ’ αρίσει να συγγράει τα Aπμνημ- νεύματά τυ: «Δεν έπρεπε να έμπω εις αυτ τ έργ ένας αγράμματς να αρύνω τυς τίμιυς αναγνώστες και μεγά- λυς άντρες και σύς της κινω- νίας και να τυς άλω σε άρς να τυς κινώ την περιέργειά τυς και να άνυν τις πλύτιμες στιμές εις αυ- τά». Mε αυτή την ταπεινρσύνη και την επίγνωση της αδειτητάς τυ Mακρυγιάννης θα αρίσει στ έθνς τυ ένα μνημεί ακατάλυτ κτήμα ες αιεί. Aλήθεια γιατί αυτς αδιάλειπτς αγώνας για την έκραση –με τ αυ- τσέδι τραγύδι με την εικνα πρπαντς με την πένα πυ με πλ- λή δυσκλία την κυερνύν τα δά- τυλα τυ Mακρυγιάννη συνηθισμέ- να τν πι πλύ καιρ να κρατύν τ’ άρματα τυ πλέμυ Γιατί στ νυ και στην καρδιά τυ αγωνιστή αυτύ εειλίει ένας κσμς απ ιδέες και συναισθήματα ένας κσμς λκλη- ρωμένς πυ ασανίει τν Mακρυ- γιάννη και δεν τν αήνει να τν κρατήσει μέσα τυ... Για τ Mακρυγιάννη τα περιστατι- κά τυ πλέμυ και των πρώτων ρνων τυ ελληνικύ ασιλείυ έ- τσι σημαντικά πυ είναι αίυν έ- αια αυτά καθαυτά να κρατηθύν στη μνήμη των ανθρώπων. Aπ την άλλη μως απτελύν τ υλικ μν για κάπιν άλλ σκπ πι υψηλ. Eει τη γνώμη πως πλλά λάθη είαν γίνει στα πλεμικά και μεταπλεμικά ρνια και απ τυς στρατιωτικύς και απ τυς πλιτικύς αρηγύς. Kαι τα σημειώνει λα δίπλα στα με- γάλα πλεμικά κατρθώματα τυ ελ- ληνικύ λαύ: «Διά λα αυτά γράω εδώ... διά να ρησιμεύυν αυτά λα εις τυς μεταγενεστέρυς και να μά- θυν να θυσιάυν διά την πατρίδα τυς και θρησκεία τυς περισστερη αρετή... Xωρίς αρετή και πν εις την πατρίδα και πίστη εις την θρη- σκεία τυς έθνη δεν υπάρυν»... Eίναι αρακτηριστικ πως καμία λέη δεν αναγυρίει τσ συνά στ κείμεν τυ Mακρυγιάννη σ η λέη αρετή – αρετή και με την πλε- μική και με την πλιτική και με την η- θική της σημασία. Aν τώρα θελήσυμε ν’ αναλύσυ- με κάπως πι πρσεκτικά την πλλα- πλή αυτή ρήση της λέης αρετή στ Mακρυγιάννη εύκλα θα πιστπιή- συμε πως καμία δεν εστρατίει α- π τ περιεμεν πυ της έδιναν ι αραίι Eλληνες. Oι αρετές πυ α- παιτεί Mακρυγιάννης απ τν εαυ- τ τυ πρώτα και έπειτα απ τυς άλλυς Eλληνες είναι ι αρετές πυ καθιέρωσε η αραία ελληνική ηθική. Πρώτα απ’ λα η πίστη στ Θε και στην πατρίδα: «Eσύ Kύριε θ’ ανα- στήσεις τυς πεθαμένυς Eλληνες τυς απγνυς αυτεινών των περί- ημων ανθρώπων πύ στλισαν την ανθρωπτη μ’ αρετή. Kαι με τη δύναμή Συ και την δικαισύνη Συ θέλεις να αναωντανέψεις τυς πε- θαμένυς. Kαι η απασή συ η δί- κια είναι να μεταειπωθεί Eλλάς να λαμπρυνθεί αυτείνη και η θρησκεία τυ Xριστύ και να υπάρυν ι τίμι- ι και αγαθί άνθρωπι εκείνι πύ περασπίνται τ δίκιν». Aκμα η αγάπη της τιμής η ιλ- τιμία ένα απ τα πι αρακτηριστικά στιεία τυ ελληνικύ ηρωικύ α- ρακτήρα απ τα ρνια τυ Oμήρυ κιλας θα σραγίσει την πρσωπι- κτητα τυ Mακρυγιάννη απ ετά ρνών παιδί ως τα αθιά τυ γερά- ματα. Oπως για τν μηρικ ήρωα η μεγαλύτερη πρσλή είναι να τν ντρπιάσυν αυτ θα πει να τυ αρ- νηθύν την τιμή πυ έει τ δικαίω- μα να την απαιτεί η παλικαριά τυ· - πως για τν μηρικ ήρωα δεν υπάρ- ει πι μεγάλη ατιμία απ τ να τυ αρνηθύν τα πλα πυ τυ ανήκυν εαιτίας της πλεμικής αρετής τυ τ ίδι και για τν αγωνιστή τυ Eι- κσιένα και τ άτμ τυ και τα άρ- ματά τυ απαιτύν την τιμή πυ απ- τησαν στυς πλέμυς... Eκεί πυ η αγάπη τυ Mακρυγιάν- νη δεν γνωρίει ρια είναι ταν μιλεί για τν απλ λα πυ είε πάρει μέ- ρς στν Aγώνα. Eίναι ι αθάνατι Eλληνες πως κάθε τσ τυς απ- καλεί· ευλγημένς λας της Eλλάδας και αυτς αρακτηρισμς είναι συνς στν Mακρυγιάννη. «Πατρίς να μακαρίεις λυς τυς Eλληνες τι θυσιάστηκαν διά σένα να σ’ αναστήσυνε να αναειπωθείς άλλη μιαν ρά ελεύτερη πατρίδα πύ ήσυνε αμένη απ τν κατά- λγν των εθνών. Oμως να θυμάσαι και να λαμπρύνεις εκείνυς πύ πρωτθυσιάστηκαν εις την Aλαμάνα πλεμώντας με τση δύναμη Tύρ- κων κι’ εκείνυς πυ απασίστη- καν και κλείστηκαν σε μια μαντρύ- λα με πλίθες αδύνατη εις τ άνι της Γραιάς κι’ εκείνυς πύ λιώ- σανε τση Tυρκιά και πασάδες εις τα Bασιλικά κι’ εκείνυς πύ αγω- νίστηκαν σαν λιντάρια εις την Λα- γκάδα τυ Mακρυνρυ... Aυτείνι σε ανάστησαν»... Eνας ακμη τέλς στασμς τυ δημκράτη πυ θα έπρεπε να τν α- πστηθίυν λα τα παιδιά της Eλλάδας στα σλεία για να γίνει - δηγς της πλιτικής τυς αργτερα ωής: «Tύτην την πατρίδα την έ- μεν λι μαί και σί και αμαθείς και πλύσιι και τωί και πλιτικί και στρατιωτικί και ι πλέν μικρ- τερι άνθρωπι. Oσι αγωνιστήκα- μεν αναλγως καθείς έμεν να ήσμεν εδώ. T λιπν δυλέψαμε λι μαί και να μη λέγει ύτε δυ- νατς εγώ ύτε αδύνατς. έρετε πτε να λέγει καθείς εγώ Oταν α- γωνιστεί μνς τυ και τιάσει ή α- λάσει να λέγει εγώ. Oταν μως αγω- νίνται πλλί και κιάνυν ττε να λένε εμείς. Eίμαστε εις τ εμείς και ι εις τ εγώ». Λγς εκωνηθείς την 26η Oκτωρίυ 1964 στ Aρισττέλει Πανεπιστήμι Θεσσα- λνίκης. Γεώργις Kυντυριώτης 1782–1858. Σημαντικς πλιτικς κατά την Eπα- νάσταση και τα πρώτα Oθωνικά ρνια. Πρεδρς τυ Eκτελεστικύ Σώματς τ 1823 Πρεδρς της Γερυσίας τ 1843 και πρωθυπυργς τ 1848 διε- δραμάτισε καίρι ρλ στα πλιτικά πράγματα της επής τυ. Λιθγραία τυ Krazeisen 1828. Eθνικ Iστρικ Mυσεί

slide 15:

16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Eικνγραία τυ Aγώνα O στασμς και ι δηγίες τυ Mακρυγιάννη απεδ- θησαν θαυμαστά «διά ειρς» Παναγιώτη Zωγράυ Tης Mαρίνας Λαμπράκη – Πλάκα Kαθηγήτριας της Iστρίας της Tένης Διευθύντριας της Eθνικής Πινακθήκης O ΓIANNHΣ MAKPYΓIANNHΣ «έμαθε γράμματα στα γεράματα» για να συ- ντάει τα Aπμνημνεύματά τυ. Aν δεν αρκείται στ λγ αλλά κατα- εύγει και στην εικνα είναι γιατί τν καίει ακμη καημς της αγραμ- ματσύνης. H εικνα έμελλε να συ- μπληρώσει τη γραή πρνμι αρι- στκρατικ αύ ι περισστερι Eλληνες έγαιναν απ τ λήθαργ της δυλείας αναλάητι. Λας και αγωνιστές θα μπρύσαν έτσι να διαάσυν στις εικνες τυ Aγώνα την αλήθεια πυ στρατηγς λε- γταν να τυς μεταδώσει. Tα Aπ- μνημνεύματα και η εικνγραία είλυν τη δημιυργία τυς στ ί- δι κίνητρ. O Mακρυγιάννης ενν- ύσε την ιστρία σαν ρές απένα- ντι στις μελλύμενες γενιές. «H ιστ- ρία γράει θέλει πατριωτισμ να ει- πής και των ίλωνέ συ τα καλά και τα κακά και τιύτως ωτίνται ι μετα- γενέστερι πυ θα τη διαάσυν να μη πέτυν σε λάθη· και ττε σηματί- νται τα έθνη». 1 Aλλά δεν είναι μν απλγητική και απδεικτική η πρθεση της εικ- νγραίας τυ Aγώνα. H επιγραή τ ρίει ρητά: ι εικνες έγιναν συ- νάμα πρς ευαρίστησιν των Eλλή- νων και ευεργετών μας Φιλελλήνων. Tν διπλ τύτ σκπ υπηρέτησε με συνέπεια λαϊκς τενίτης και παλις αγωνιστής Παναγιώτης Zω- γράς απ’ τη Bαρδώνια της Λακω- νίας πυ μαί με τα δύ παιδιά τυ ανέλαε τ έργ της εικνγρα- ίας 2 . Oι ωγραιές τυς είναι συ- νάμα ιστρικ τεκμήρι και αυθεντι- κ μνημεί λαϊκής τένης. Tν Mάι τυ 1836 μια στρατιωτική απστλή ανάερε τ Mακρυγιάν- νη στα πάτρια ώματα της δυτικής Pύμελης. Tα σιωπηλά πεδία των μα- ών ύπνησαν μέσα τη θύμηση των αγώνων και ττε συνέλαε τ σέδι της εικνγραίας: «κι έρντας εδώ εις Aθήνα πήρα ένα ωγρά Φράγκ δηλ. Eυρωπαί και τν εία να μυ κιάσει σε εικνγραίες αυτύς τυς πλέμυς. Δεν γνώρια τη γλώσσα τυ. Eκιασε δύ τρεις δεν ήταν καλές· τν πλέρωσα κι έυγε. Aύ έδιωα αυτ τν ωγρά έστειλα και έεραν απ τη Σπάρτη έναν αγωνιστή Παναγιώτη Zωγράν τν έλεγαν· έερα αυτν και μιλήσαμεν και συνωνήσαμεν τ κάθε κάδρν την τιμήν τυ· κι έστειλε κι ήε- ρε και δύ τυ παιδιά· και τυς εία εις τ σπίτι μυ ταν εργάνταν. Kι αυτ άρισε απ τα 1836 και τέλειωσε τα 1839. Eπαιρνα τν ωγρά και γαί- ναμεν εις τυς λυς και τλεγα· «Eτι είναι εκείνη η θέση έτι εκείνη· αυτς πλεμς έτι έγινε αρηγς ήταν των Eλλήνων εκείνς των Tύρκων εκεί- νς» 3 H σύλληψη τυ έργυ T απσπασμα τύτ απ τα Aπ- μνημνεύματα τυ Mακρυγιάννη μας δίνει τ κλειδί για να εννήσυ- με τ ήθς και τη μρή των εικ- νων. Mέσα στα απλωρα τπία πυ ε- τυλίγνται μπρστά τυ ωγρά- ς ειλε να εγγράψει τυς πλέ- μυς να κινήσει τα πλήθη να πρσ- διρίσει την αριθμητική δύναμη των αντιπάλων να δείει τη διάταη των μάδων να επισημάνει τυς αρη- γύς ακμη και να παρεμάλει α- νεκδτικά επεισδια. H αρτγραι- κή ερμηνεία τυ ώρυ και ι μικρ- γραικές απεικνίσεις των εμψύων και των αψύων ήταν κιλας δσμέ- νες απ την ίδια τη σύλληψη τυ έρ- γυ. M’ άλλα λγια ωγράς έ- πρεπε να διαθέτει μια ωγραική γλώσσα πυ θα ήταν τ ισδύναμ τυ αηγηματικύ λγυ τυ Στρα- τηγύ. Mια γλώσσα λαϊκή απρσπί- ητη και δραστική με σύνταη απλή παρατακτική και λαγαρή. Oπως Mακρυγιάννης έτσι κι εκείνς θα ή- ταν ελεύθερς να μεταπηδά απ τη γενική εππτεία στ ανέκδτ να παραιάει την εντητα τυ τπυ και τυ ρνυ και να ιεραρεί τα πράγματα ηθικά και συναισθηματικά ι λγικά και υσικρατικά. Nα για- τί Mακρυγιάννης σκλασε τ Φρά- γκ ωγρά. Δε γνώρια τη γλώσσα τυ δηλώνει· και υσικά κυριλε- κτεί. Eίναι μως θεμιτ να ευρύνυ- με τ νημα της δήλωσής τυ. O Mα- κρυγιάννης δε γνώριε ύτε τη γλώσσα ύτε τ ωγραικ ιδίωμα τυ Φράγκυ. O ιδανικς ωγράς Λαϊκς ωγράς αγιγράς της μεταυαντινής λαϊκής παράδσης αγωνιστής και ίδις Παναγιώτης Zωγράς ήταν ιδανικά πρικισμέ- νς για να αισθητπιήσει τα ράμα- τα τυ Στρατηγύ. Oι αρέτυπες ει- κνες πυ είαν στ πνεύμα τυς κατάγνταν απ’ τν ίδι πλιτισμ· έναν πλιτισμ λαϊκ αλλά αυτάρκη ωγνημέν απ ένα πλύσι πα- O πίνακας τυ Zωγράυ «Tρίπλις. Πλιρκία και μάες γύρω απ αυτήν» τέμπερα σε ύ πως και στα υπλιπα επτά πυ ανήκυν στ Iστρικ και Eθνλγικ Mυσεί δεν υπάρε λά εικάεται τι ιλτενήθηκαν απ τν πατέρα Zωγρά. «Σκέψις Mακρυγιάννη – ειρ Zωγράυ». Mάη Πειραιώς και Φαληρέως 40x58 εκ. Aπ 1 αρτνι πυ ανήκυν στη Γεννάδει Bιλιθήκη. O Iωάννης Γεννάδις ανεκάλυψε τη σειρά πίας ι 22 πίνακες έρυν την υπγραή τυ Δημητρίυ Zωγράυ. Συνέεια στην 18η σελίδα

slide 16:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 17 ύλ 038x053 εκ. Στ έργ αυτ - ει η υπγραή τυ καλλιτένη αλ- 1η σειρά των 24 υδατγραιών σε ρά αυτή τ 1909 στη Pώμη και της - «Tύτην την πατρίδα την έμεν λι μαύ και σί και αμαθείς και πλύσιι και τωί και πλιτικί και στρατιωτικί και ι πλ έν μικρτερι άνθρωπι σι αγωνιστήκαμεν αναλγως καθείς έμεν να ήσμεν εδώ. T λιπν δυλέψαμεν λι μαί να την υ- λάμεν κι λι μαί και να μην λέγει ύτε δυνατς “εγώ” ύτε αδύνατς... Eίμαστε στ “Eμείς” και ι εις τ “Eγώ”». Aπμνημ - νεύματα Mακρυγιάννη. O πίνακας τυ Zωγράυ «Mάες της Σάμυ και της Kρήτης» τέμπερα σε ύλ 0385x0565 μ. Eθνικ Iστ- ρικ Mυσεί. «H πλιρκία των Aθηνών» έργ τυ Παναγιώτη Zωγράυ. Yδατγραία σε αρτνι. O πίνακας ανήκει στη σειρά πυ υλάσσεται στν Πύργ τυ Oυίνδσρ και πρσεέρθη απ τν Mακρυγιάννη στη ασίλισσα Bικτωρία μέσω τυ ττε πρεσευτή στην Eλλάδα Eντμντ Λάινς. Oι 24 υδατγραίες έυν διαστάσεις περίπυ 046x060. H ωτγραία πρέρεται απ τη B΄ Eκδση της Eθνικής Tραπέης της Eλλάδς πυ δημσίευσε τη σειρά αυτή τ 1996.

slide 17:

18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 ρελθν πυ είε περάσει μέσα στυς ρείς τυ ι σαν ηρή ιστ- ρική μνήμη αλλά σαν ύς ωής σαν παραδμένη τενική και καλαι- σθησία. T Mάρτι τυ 1839 η εικνγρα- ία τυ Aγώνα έει λκληρωθεί. Eκτς απ τα πρώτα ύλινα είκσι πέντε κάδρα ωγραισμένα με τη υαντινή τενική της αυγτέμπε- ρας έγιναν και τέσσερις σειρές αντί- γραα με υδατγραία πάνω σε αρτί στράτ. H «πρώτη» σειρά α- πδίδεται συνήθως στν Παναγιώτη Zωγρά 4 . Aπ’ τα δύ παιδιά τυ Παναγιώτη Zωγράυ πυ αναέρει Mακρυ- γιάννης στ απσπασμα πυ παρα- θέσαμε αίνεται πως μν ένας Δημήτρις ήταν τελειωμένς και ε- πώνυμς τενίτης ενώ άλλς πρέ- πει να ήταν ακμη μαθητευμενς. Σε δύ άλλες ευκαιρίες Mακρυ- γιάννης μιλάει για δύ ωγράυς - πυ δύλευαν μυστικώς στ σπίτι τυ κι ι για τρεις. Aλλωστε έτσι ε- ηγείται πως απ τα 52 σωμενα α- ντίγραα σε αρτνι τα 47 έυν υ- πγραεί απ τ Δημήτρι Zωγρά- . Στα υπλιπα πέντε η υπγραή έει ίσως θαρεί. Oταν τέλειωσαν ι εικνγραίες Mακρυγιάννης κάλεσε σε τραπέι τυς πρέσες των ευεργέτων μας Δυνά- μεων και τυς Φιλέλληνας τυς αγωνι- στάς και τυς αυλικύς και υπυργύς και δικύς μας σημαντικύς πλιτικύς και στρατιωτικύς ως διακσιυς πενή- ντα ανθρώπυς. Tελειώνντας τ τρα- πέι συνείει Mακρυγιάννης ττε έγαλα τις εικνγραίες και τις θεώ- ρησαν 6 . Yστερα απ’ αυτή την επίση- μη επίδειη τυ έργυ Στρατηγς έστειλε είκσι πέντε εικνγραίες τυ Bασιλέως κι απ’ άλλες τσες τυ Aγγλυ τυ πρέση τυ Γάλλυ και τυ Pύσυ. Oι περιπέτειες των έργων H τύη πυ είε η καθεμιά απ τις 5 σειρές και τα συναή πρλήματα απασλησαν πλλύς μελετητές. Eδώ θα συνψίσυμε τα συμπερά- σματά τυς πρσθέτντας και τη δι- κή μας συμλή. Aπ την πρωττυπη σειρά με τα ύλινα κάδρα πυ Mα- κρυγιάννης κράτησε για τν εαυτ τυ σώνται σήμερα στ Eθνικ Iστρικ Mυσεί τ άλλτε Mυ- σεί της Iστρικής και Eθνλγικής Eταιρείας της Eλλάδς 8 κμμάτια με διαστάσεις 0565x040 μ. Mαί με τρία αντίγραα σε αρτνι πυ δεν αίνεται ν’ ανήκυν σε καμιά γνω- στή σειρά τα έργα αυτά δωρήθηκαν στην Iστρική και Eθνλγική Eται- ρία απ τ στρατηγ Kίτσ Iωάννυ Mακρυγιάννη στα 1927. Aπ την ίδια πηγή πρέρεται ένα τέταρτ αντίγρα σε αρτνι έ- ταιρ κι αυτ πυ ρίσκεται στ Mυσεί Mπενάκη και έρει την υ- πγραή τυ Δημητρίυ Zωγράυ. Tα αντίγραα πυ άρισε Mακρυ- γιάννης στ Γάλλ πρεσευτή Θε- δωρ ντε Λαγκρενέ και στ Pώσ πρεσευτή Kατακάι δεν έυν α- νευρεθεί. Aπεναντίας ι δύ σειρές τυ ασιλιά Oθωνα και τυ Aγγλυ πρεσευτή Eντμντ Λάινς πυ πρωτδημσιεύτηκε απ την Eθνική Tράπεα τ 1976 με εισαγωγή M. Λα- μπράκη – Πλάκα επανεκτύπωση 1996 διατηρύνται ακέραιες. Aς παρακλυθήσυμε πρώτα την περιπέτεια της σειράς τυ Oθωνα. Yστερα απ την επίσημη επίδειη της Eικνγραίας Mακρυγιάννης ήτησε απ τν Oθωνα τη δική τυ σειρά και την εμπιστεύθηκε στ δά- σκαλ Aλέανδρ Hσαΐα για να «πάει ως Παρίσια και να τις τυπώσει» σε λι- θγραημένα αντίτυπα 7 . O Hσαΐας «πρδίδει» τ Mακρυγιάννη παραγ- γέλλντας στη Bενετία λιθγραίες δυτικύ τύπυ πυ πρκάλεσαν την ργή τυ στρατηγύ. Mετά τ θάνα- τ τυ Hσαΐα στην Tεργέστη τα ίνη της σειράς τυ Oθωνα άννται. Oι 24 υδατγραίες σε αρτνι της αμένης σειράς έμελλε να ανα- ρεθύν και να αγραστύν τ 1909 απ τν Iωάννη Γεννάδι στη Pώμη. Σήμερα υλάσσνται στη Γεννάδει Bιλιθήκη. T 1926 η σειρά τυ Oθωνα εκδθηκε απ τν Fred Boissonas σε επιλητικ λεύκωμα πυ κυκλρησε σε 140 αριθμημέ- να αντίτυπα. H αγγλική σειρά Tα αντίγραα της σειράς τυ Aγγλυ πρεσευτή Eντμντ Λάινς παραδθηκαν τν ίδι ρν 1839 στν υπυργ Eωτερικών της Aγγλίας Λρδ Πάλμερστν πυ τα πρσερε με τη σειρά τυ στη νεαρή ασίλισσα Bικτωρία. H ανακάλυψη των συνδευτικών επιστλών στα αρεία τυ Foreign Office και η δη- μσίευσή τυς πλυτίυν με νέα και απρσδκητα στιεία την έρευ- να γύρω απ την εικνγραία τυ Aγώνα. H αλληλγραία λύνει και τ πρ- λημα τυ αριθμύ των εικνων: Mακρυγιάννης δηλώνει ρητά τι α- πστέλλει «εικσιτέσσαρες εικνες πλέμων τινών τυ ελληνικύ αγώ- νς τυς πίυς εγώ εαντάσθην ως τυς γνωρίω και εωγράισα» sic. H πι σημαίνυσα πληρρία για τν ιστρικ της τένης εμπεριέε- ται στ «αισθητικ» σλι πυ δια- τυπώνει Mακρυγιάννης πρς τη ασίλισσα Bικτωρία: αι εικνες... είναι ατελώς και αμαθώς εωγραισμέναι· διτι τσην δύναμιν ωγραικής η τυ- ραννία τυ συλτάνυ μας άησε να έ- ωμεν· ένας μνν λγς της Mεγαλει- τητς Συ δύναται να τας παραστήσει με την πλέν εντελή ωγραίαν 8 . O Mακρυγιάννης επμένως δεν ήταν απλυτα ικανπιημένς απ τν τρπ πυ ι λαϊκί καλλιτένες υλπίησαν τις εικνγραικές τυ δηγίες. H επίσημη ωγραική πυ εκράει την ίδια επή την ιδελ- γία της κυρίαρης τάης αίνεται να έει διαρώσει και τ δικ τυ αι- σθητήρι. Eτσι ερμηνεύεται η πρώτη επιλγή τυ Φράγκυ ωγράυ. H σκέψη μως τυ Pυμελιώτη αγωνι- στή πυ λειτυργεί ακμη σύμωνα με πρωτγνες δμές δεν μπρεί να συγρνιστεί με τη «γλώσσα» της δυτικής ωγραικής. Eαναγκάεται λιπν να πρσύγει στ ιδίωμα της λαϊκής τένης διατηρώντας πάντα μια επιύλαη για την «πιτητά» της και ελπίντας τι θα τυ δθεί η ευκαιρία να «επανρθώσει». O Mακρυγιάννης συνδευε τις ει- κνες τυ με μακρά επεηγηματικά «Mέρς των πλέμων της Eλλάδς σεδιασθέντων κατά στασμν υπαγρευσιν και δι’ ιδίων εδων τυ συνταγ- ματάρυ Mακρυγιάννη πρς ευαρίστησιν των Eλλήνων και ευεργετών μας ιλελλήνων»... «Φκειάνντας τα κάδρα τυ πλέμυ έρνταν αγωνισταί και μλεγαν: «T’ είναι αυτά τα κάδρα». Tυς έλεγα: «O τάδες πλεμς τάδες πύ αγωνισασταν εσείς και πληγωνσαστε διά να ιδήτε την πατρίδα σας ελεύτερη... άλλς αναστέναε κι άλλς έ- κλαιγε...». Aπμνημνεύματα Mακρυγιάννη. Λεπτμέρεια απ τ έργ τυ Zωγράυ «Mάαι διάραι της Aνατλι- κής Eλλάδς και κέντρν η Θήα» υδατγραία σε αρτνι 40x575 εκ. Γεννάδεις Bιλιθήκη. Συνέεια απ την 16η σελίδα

slide 18:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 19 «Oτι η τύη μας έει τυς Eλληνες πάνττε λίγυς. Oτι αρή και τέλς παλαιθε και ώς τώρα λα τα θεριά πλεμύν να μας άνε και δεν μπρύνε. Tρώ- νε απ μας και μένει και μαγιά». Aπμνημνεύματα Mακρυγιάννη. O πίνακας «H μάη στα Δερενάκια» τυ Zωγράυ «κατά στασμ κα ι υπαγρευση» Mα- κρυγιάννη. Tέμπερα σε ύλ 039x056 Eθνικ Iστρικ Mυσεί. σλια πυ κάνυν περιττή κάθε θε- ματγραική ανάλυση. Aπ τυς 24 πίνακες της εικνγραίας ι 21 α- ναέρνται σε πλεμικά επεισδια τυ Aγώνα στη στεριά και τη θάλασ- σα δύ είναι αλληγρικί και ένας – τελευταίς– ισδυναμεί με τιμητι- κ ψήισμα αιερωμέν στυς Φι- λέλληνες. Στην ριστική κατάταη των εικνων πρτάσσνται ι δύ αλληγρικές σκηνές. H πρνμιακή αυτή θέση και η λεπτμερής ανάλυ- ση των δύ εικνων μέσα στα Aπ- μνημνεύματα 9 υπγραμμίυν τη σημασία πυ είαν για τ Mακρυ- γιάννη. Πράγματι ι δυ αυτί πίνακες συ- νψίυν την ιδελγική στάση και την ιστρική συνείδηση τυ στρατη- γύ απέναντι στν αγώνα. Στν πρώ- τ πίνακα της εικνγραίας Πα- ντκράτρας ευσπλανίεται την α- λυσωμένη Eλλάδα διά τα αίματα τας θυσίας των Eλλήνων και Φιλελλήνων και ωτίει τα τρία δυνατά έθνη για να τινατύν ι άλυσι . H τπθέτηση των μρών μέσα στ ωγραικ ώρ και η κλίμακά τυς αισθητπι- ύν την ιεραρία των αιών πως την αντιλαμάνεται Mακρυγιάν- νης. O Παντκράτρας επικεαλής τυ κάδρυ ωτίει και ευλγεί τυς ένυς και τυς Eλληνες ηγεμνες πυ εκπρσωπύν την κσμική ε- υσία. Aνάμεσα στ λα την πρώτη θέση κατέει τ ιερατεί ακλυ- θύν ι αγωνιστές και έπεται λας. H ηθική και πλιτική τύτη ιεράρη- ση κατάγεται απ τ Bυάντι. Kριτικτερη εμανίεται η σκέψη τυ Mακρυγιάννη στη δεύτερη αλλη- γρία με την Aλωση της Kωνσταντι- νυπλεως. H εικνα αυτή πρτάσ- σεται σαν μια ιστρική αναδρμή στα πικρά γεγντα πυ εσήμαναν την α- παρή των δεινών τυ Eλληνισμύ. O Mωάμεθ Kατακτητής ένθρνς μπρστά στη μυθική Πλη πυ ετυ- λίγεται στ πάνω μέρς τυ πίνακα – αμέριμνς αναρνισμς των μι- ναρέδων υπδηλώνει τις υστεργε- νείς πηγές της εικνας– αρνείται να δετεί την ταπεινή υπτέλεια τυ ιε- ρατείυ και των πρκρίτων και πρ- στάει και τυς άνυν εις τν υγν εις την τυραγνίαν. Oι αδύλωτι Eλληνες ι αρματλί πυ θα κρί- νυν τ μέλλν τυ Aγώνα η μαγιά της λευτεριάς παίρνυν τα υνά. H Eλλάς αλυσωμένη δεικνύει τν τύραν- νν και περιμένει απ τα παιδιά της να την ελευθερώσυν. Πίσω της Pήγας σπείρει τν σπρν της ελευτε- ρίας. Yστερα απ τύτ τ εύγλωττ πρίμι Mακρυγιάννης πρωρεί στην εικνγραία τυ Aγώνα. Aπ τυς 21 υπλιπυς πίνακες ι 12 α- πεικνίυν πλεμικά γεγντα πυ τπθετύνται στη Στερεά Eλλάδα 2 αναέρνται στην Hπειρ 4 στ Mριά και 3 στις επιειρήσεις τυ Στλυ. H πρνμιακή θέση της Στε- ρεάς στην εικνγραία δεν πρέπει να απδθεί σε τπικιστικ πνεύμα. O Στρατηγς επιμένει περισστερ στα γεγντα πυ έησε απ κντά. H μρλγία των έργων Oλες ι σειρές της εικνγραίας τυ Mακρυγιάννη ανεάρτητα απ τις διαρές τυς στις λεπτμέρειες και στην εκτέλεση εκράυν τ ί- δι γνήσι λαϊκ πνεύμα και είναι ταυτσημες στ ύς τυς. Eτσι ι γενικές μρλγικές παρατηρή- σεις πυ ακλυθύν ισύυν για - λυς τυς πίνακες πυ γήκαν απ τ «ικγενειακ εργαστήρι» των Zωγράων. Mέσα σ’ έναν ενιαί αρτγραικ ώρ ωγράς συμπλησιάει π- λιτείες κάστρα και νησιά πυ μπρεί ν’ απέυν πλλά ιλιμετρα μεταύ τυς. Mε την ίδια αέλεια ωγρά- ς συνδυάει επεισδια πυ δε συ- μπίπτυν ρνικά. Oι συμάσεις αυ- τές πρσδιρίνται απ τη λαϊκή καταγωγή της τένης τυ. H μρ- λγία των έργων την επιεαιώνει. H διατύπωση τυ ώρυ είναι πως α- ναέραμε κιλας αρτγραική: κάμπι υνά και λαγκάδια απλών- νται κάτω απ τα μάτια μας ιδωμένα «ε αππτυ». Mε λιτά και εύγλωττα μέσα ργανώνεται η σκηνγραία της αήγησης. O ωγράς διαθέτει περιρισμέν ρεπερτρι απ συμ- ατικά παραστατικά στιεία πυ λειτυργύν σαν σήματα μιας εικα- στικής γλώσσας με απλυτη αυτάρ- κεια. Mε την αρμδια σύνταη τα στιεία αυτά μπρύν να καλύψυν λες τις εκραστικές ανάγκες τυ καλλιτένη. Tα «σήματα» συναρθρώννται σε γλώσσα πλύσια και εκραστική μέ- σα στις συνθέσεις. O Παναγιώτης Zωγράς καταθέτει σ’ αυτές τη μα- κρά πείρα τυ λαϊκύ τενίτη πυ τν ηθάει να επιλύσει με τρπ αυθρμητ πρλήματα πυ θα έ- ερναν σε αμηανία ένα λγι πνεύ- μα. Oι συνθέσεις τυ επιδιώκυν δύ- σκλυς και αντινμικύς σκπύς. Tα πλλαπλά στιεία της αήγησης έπρεπε να συνταθύν σε «λγ» να μιλήσυν στ θεατή σε ύς α- πλ ευανάγνωστ και αιμνημ- νευτ. H αηγηματική αυτή διαύγεια δεν μπρύσε να νηθεί ωριστά και ανεάρτητα απ τ απαράατ αίω- μα κάθε τένης: η εικνα έπρεπε να λειτυργεί και αισθητικά να συγκινεί και να αρέσει. T λαϊκ ιδίωμα τυ ωγράυ τυ παρέει έτιμη λύση και για τα δύ πρλήματα. H μέθδς τυ είναι α- ναλυτική και παρατακτική αλλά υπ- τάσσεται σ’ έναν αυστηρ καννα ιε- ραρίας. H ιστρική ηθική ή συναι- Συνέεια στην 20η σελίδα

slide 19:

20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Συνέεια απ την 19η σελίδα σθηματική ιεραρία τής αήγησης μεταιώνεται σε σημειγραική ιε- ραρία μέσα στη ωγραική τυ. H σύνθεση ργανώνεται γύρω απ ρισμένυς πυρήνες πυ ρυθμίυν την κατανμή την εναρμνιση και την ισρρπία των στιείων της μ’ ένα ισυρ διακσμητικ αίσθημα. Tα υνά ι πλιτείες τα κάστρα τα πτάμια και τα λιμάνια απτελύν τη ρακκαλιά της σύνθεσης ενώ πα- ράλληλα υλπιύν την αθέατη γεω- μετρία πυ υπτείνεται κάτω απ τη αινμενική αέλεια της εικνας. Xρωματική αρμνία H εκλγή τυ ρώματς δεν είναι αυθαίρετη. H ρήση τυ είναι κατά την τενϊστρική ρλγία «εραλ- δική»: κάθε παραστατικ στιεί έ- ει τ ρώμα τυ πυ υπγραμμίει την ταυττητά τυ και τ κάνει ευα- νάγνωστ σήμα. Aυτ μως δεν πε- ριρίει τ λαϊκ τενίτη. H πειθαρ- ία είναι για τ πνεύμα τυ ίδις καννας της μριάς. Tα δρσερά και αμιγή ρώματα τυ Παναγιώτη Zωγράυ ενπιύν τη σύνθεση ε- νώ παράλληλα αιπιύν και υπ- γραμμίυν τις αρετές της: την κα- θαρτητα τη στέρεη δμή την ισρ- ρπία τ ρυθμικ και διακσμητικ της αίσθημα. H λώτεινη ρωματι- κή σύνθεση στηρίεται στ διάλγ ανάμεσα στυς δύ δεσπντες συμπληρωματικύς τνυς: στη θερμή ώρα της γης και τ γαλάι τ’ υρανύ και της θάλασσας. Tα ελα- ρά λαδπράσινα ι σιένες τα λευ- κά και τα γκρία πλυτίυν ωρίς να αλλιώνυν τη λεπτή αυτή αρμνία. Oι πλύρωμες ρεσιές των πλε- μιστών ιδιαίτερα των Tύρκων και ι άσπρες υστανέλες των Eλλήνων εμψυώνυν τα γυμνά ρυσίντα πεδία των μαών και τα κάνυν να μιάυν με ανιιάτικα λιάδια ε- ντείνντας τ διακσμητικ αρα- κτήρα των έργων. Oι ωγραιές αυ- τές με την ααίρεσή τυς την αμέ- ριμνη αθέτηση των νμων της πτι- κής τη ρεσκάδα των ρωμάτων τυς μας μεταέρυν σ’ ένα ώρ υπεραισθητ πυ η τραγωδία τυ Aγώνα καθαίρεται και υψώνεται σε δαστικ ύμν. T έρι τυ ωγρά- υ πρεκτείνντας τ στασμ τυ Mακρυγιάννη εκπληρώνει με σεμντητα την υπσεση της επι- γραής: πρς ευαρίστησιν... Σημειώσεις: 1. Γ. Bλαγιάννη «Aρείν τυ Στρατηγύ I. Mακρυγιάννη» Aθήνα 1907 τ. B΄ 100 A΄ 341–342. 2. .π. B 336 495 κ.ε. 3. .π. A 377 B΄ 349. 4. Bλ. Aγγ. Φενερλή «O ωγράς τυ Mα- κρυγιάννη Δημήτρις και Παναγιώτης Zωγράς» περ. «O Πλίτης» τ. 36 Iυλ. 1980 σ. 52–63 πυ υπστηρίεται τι πατέρας ήταν Δημήτρις πυ υπ- γράει και τα αντίγραα ενώ γις τυ Παναγιώτης ιτύσε ττε στ σλει των τενών. 5. Aρείν .π. A΄ 377 B΄ 339. 6. .π. B΄ 339. 7. .π. B΄ 340–1. 8. X. Λύκς «O Mακρυγιάννης πρσέρει στη Bασίλισσα Bικτωρία τις εικνγρίες τυ ’21» περ. Mνήμων τ. E΄ Aθήνα 1975 σ. 201. 9. .π. σ. 210. «Eρντας εδώ εις Aθή- να πήρα ένα ωγρά Φράγκ και τν εία να μυ κιάση σε εικν- γραίες αυτύς τυς πλέμυς. Δεν γνώρια τη γλώσσα τυ. Eκιασε δύ τρεις δεν ήταν κα- λές τν πλέρωσα κι έ- υγε. Aύ έδιωα αυ- τν τν ωγρά έστει- λα κι’ έεραν απ τη Σπάρτη έναν αγωνιστή Παναγιώτη Zωγράν τν έλεγαν έερα αυ- τν και μιλήσαμεν και συνωνήσαμεν τ κάθε κάρδν την τιμήν τυ κι’ έστειλε κι ήερε και δύ τυ παιδιά και τυς εία εις τ σπίτι μυ ταν ερ- γάνταν. Kι αυτ άρι- σε απ τα 1836 και τε- λείωσε τα 1839. Eπαιρνα τν ωγρά και γαί- ναμεν εις τυς λυς και τλεγα “Eτι είναι ε- κείνη η θέση έτι εκεί- νη αυτς πλεμς έ- τι έγινε αρηγς ήταν των Eλλήνων εκείνς των Tύρκων εκείνς”». Aπμνημνεύματα Mα- κρυγιάννη. O πίνακας τυ Zωγράυ για τη «Mάη της Λαγκάδς Kμπλι και Πέτα» B΄ Eκδση Eθνικής Tραπέ- ης της Eλλάδς 1996.

slide 20:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 21 T έργ τυ Παναγιώτη Zωγράυ «H Δικαία απ- ασις τυ Θεύ διά την α- πελευθέρωσιν της Eλλά- δς» κατά «σκέψιν Mα- κρυγιάννη» με τις δια- ρές πυ παρυσιάνται σε κάθε σειρά. Aριστερά η σειρά της Γενναδείυ Bι- λιθήκης δειά τυ Oυίνδσρ και κάτω δειά η ύλινη τυ Eθνικύ Iστρι- κύ Mυσείυ με τίτλ «O Παντκράτωρ Θες ευ- σπλανίεται την Eλλάδα». Στη σειρά απ ύλ π.. η εικνα τυ Θεύ είναι - λσωμη στις υδατγρα- ίες σε πρτμή. H μρή πυ εικνίει την Eλλάδα ράει πλεμική στλή στις άλλες παρυσιάεται ειρηνιλη. Oι ιερείς ι στρατιωτικί λας άλ- λτε δειά και άλλτε αρι- στερά. T μήνυμα μως τυ θέματς παραμένει πάντα ίδι. Eνδιαέρυσα παρυσιάεται η άπψη της Aγγελικής Φενερλή στη μελέτη της «Oι ω- γράι τυ Mακρυγιάννη Δημήτρις και Παναγιώ- της» κατά την πία Δη- μήτρις Zωγράς ήταν πατέρας και Παναγιώτης γις ιτητής στ Σ- λεί των Tενών. T ανα- ντίρρητ πάντως γεγνς είναι τι τα 24 αυτά έργα απτελύν ένα υψηλ και συγκινητικ δείγμα ελλη- νικής λαϊκής τένης.

slide 21:

22 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Aπψη της Aθήνας στα 1860. Διακρίνεται η Mητρπλη της πίας η ανέγερση δεν έει ακμα αππερατωθεί και στ άθς τ πανεπιστ ήμι Eθνικ Iστρι- κ Mυσεί. Πιστς της Eλλάδας και της Oρθδίας Στην πλυκύμαντη ωή τυ Mακρυγιάννης υπερασπίστηκε ανυπώρητα την πατρίδα και τη θρησκεία «Oράματα και Θάματα». Φωττυπία κειμένυ τυ Mακρυγιάννη απ τ πρωττυπ πυ ευρίσκεται στη Γεννάδει Bι- λιθήκη. Tυ I.M. Xατηώτη O MAKPYΓIANNHΣ μεγάλς αυτς πατέρας τυ Γένυς μας δεν ήταν μνν ένας συνειδητς Pωμις και Oρθδς με πλήρη επίγνωση απ πύ πρερταν και πύ άδιε τυ πίυ η πρσρά απλώθηκε θεμε- λιακά στυς πι ασικύς τμείς τυ εθνικύ μας ίυ ανεαρτησία δη- μκρατία κ.λπ. ακμη και στα Γράμ- ματα με τα περίημα «Aπμνημ- νεύματα» αλλά και τα «Oράματα και θάματα» πυ ήθησε η έκδσή τυς να αντιληθύμε καλύτερα τ αρακτήρα τυ αν και απ τ πρώτ δεν απυσιάυν άθνα πρσωπικά στιεία. Bλέπυμε απ αυτά τι σπυδαί- ς εκείνς άντρας ύσε και ευαρι- στιακή ωή πυ τυ έδινε στις πι κρίσιμες ώρες δύναμη και τν στήρι- ε. O ίδις σημειώνει στα «Aπμνη- μνεύματα»: «Παίρνω λυς τυς ανθρώπυς και τυς μιλώ την ανάγκη της πατρίδς και να ετιμαστύμε. Oι μισί ήταν υπέρ ε- μύ να πάμε ι μισί γύρευαν μιστύς και “η Kυέρνηση μλεγαν δεν μας διρισε διά τυς Aράπηδες μας διρισε διά την Aρκαδιά”. Λγν σε λγν πιά- σαμε πλεμ αναμεταύ μας· ήρθε Kατής μας εώρισε. Eσύασαν. Bά- σταα τ μπαγιράκι κι εκείνυς πύ- ταν παλικάρια και πατριώτες· τυς έα- λα πλησίν εις την εκκλησιά εις τα σπί-

slide 22:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 23 H Eκκλησία των Aγίων Aσωμάτων 1835. Yδατγραία 235x35 εκ. άγνωστυ καλλιτένη Mυσεί Bύρυ – Eυταία – της Πλεως των Aθ ηνών. τια. Tα μεσάνυτα περνώντα έστειλα και πήρα τν παπά και μας εμλγησε και λειτρύγησε και μεταλάαμε. Kαι πήραμε τν αθάνατν Aναγνώστη Πα- πατώρη πύερε τν δρμ και την αυγή ημερώσαμε εις τυς Παλιαρί- νυς». Eκδ. A. Kαραία 186–187 Eυσεής ριστιανς O Mακρυγιάννης τηρύσε λα τα μυστήρια της Eκκλησίας. Nήστευε και άρισε να τελεί τ ευέλαι λέ- πντας στν ύπν τυ τν Aϊ–Γιώργη και τν Aϊ–Δημήτρη τυς δυ καα- λάρηδες Aγιυς της Pωμισύνης. Mιλώντας για τις μετάνιες πυ έκα- νε στν Aϊ–Γιάννη πυ τν ευλαεί- τ ιδιαίτερα σημειώνει στα «Oράμα- τα και θάματα». «Hταν Σαρακστή ενηστέψαμε και ε- κάμαμεν τ ευκέλαι μας τι ευκέλαιν δεν συνήθια να κάνω και είδα εις τν ύπν μυ τν Aϊ–Γιώργη και τν Aγιν Δημήτρη και μυ λένε πριν ατίσω τα δυ μπινάρια δίδυμα τι ταν θα με- ταλααίνεις με λυς της αμελιάς συ να κάνετε πρώτα τ ευκέλαιν σας και ττε να μεταλααίνετε. Aπ ττε πτε θα μεταλάμεν κάνμεν πρώτα τ ευ- κέλαιν μας. T λιπν ήμυν νηστεμέ- νς να μεταλάμεν... Πήγαμεν εις την εκκλησίαν της Aγίας Aικατερίνης και έ- νας δεσπτης μετάλαε λυς τυς εν- ρίτες και εμάς τυς αμαρτωλύς». Eκδ. MIET 49–50 Eίε επίγνωση της αμαρτωλτητάς τυ αλλά πίστευε στ έλες τυ Θε- ύ «Oράματα και Θάματα» 103: «Σας λέγω τ’ είμαι ειρτερς α- μαρτωλς τυ κσμυ και είμαι έαια αλλά Θες και η ασιλεία τυ η μεγα- λέσπλανς δεν θέλει να αθεί μια ψυ- ή τ’ είναι έργα και αγώνες δικές τυ και πρσπαθεί ως αγαθς Θες να την σώσει τ πλάσμα τυ τι η αγαθτης τυ είναι άυσσς της θαλάσσης». T τάμα O Mακρυγιάννης πυ είε τάει να τίσει μετά την απελευθέρωση «Oράματα και Θάματα» 55 ένα εκ- κλησάκι στ περιλι τυ αιερωμέ- ν στην Aγία Tριάδα τη Xρυσσπη- λιώτισσα «τ’ είναι σπηλιά εκεί» και στν Aγι Iωάννη τν Bαπτιστή. Oταν έγραε τ έργ τυ αυτ είε ευπρεπίσει τη σπηλιά την είε μερε- μετίσει και είε άλει και την Aγία Tράπεα είε μως ικνμική στε- ντητα και δεν μπρύσε να ανεγεί- ρει τ εκκλησάκι κλείνντας τη σπη- λιά. Eκανε και 3 εικνες πυ τις έ- δωσε για ύλαη στην Aγία Aικατερί- νη. O Mακρυγιάννης πυ συνήθιε να λέει «τι άις είμ’ εγώ διά την θρησκεία» δεν περιριταν στν ε- αυτ τυ αλλά πρσπαθύσε να έρνει κι άλλυς στ δρμ τυ Θε- ύ «Aπμνημνεύματα» 438-439: «Eία κατηήσει κι απ τ γερατείν ιερατεί διαλεμένυς απ τα μ- ναστήρια κι αλλύ να μην είναι διε- θαρμένι με τυς πλιτικύς και στρατιωτικύς». Eει πει γενναίς στρατηγς «Oράματα και Θάματα» 103: «Tι τιαϊρικν πλυτίμητν έμεν ι ρθδι ριστιανί και δεν τ γνω- ρίμεν ι ταλαίπωρι και μας τυλώ- νει η κακία μας και η παραλυσία μας και η ιδιτέλειά μας και ανμαστε αδί- κως εδώ και εις την άλλη ωή και εύ- γμεν απ την δικαισύνη τυ Θεύ και της ασιλείας τυ και εργαμαστε έρ- γα τυ διαλυ». Θρησκεία και Πατρίδα Στην περίημη διαθήκη τυ Mα- κρυγιάννη της 3ης Σεπτεμρίυ την ιστρική εκείνη ώρα αντλύσε δύνα- μη απ τν Θε και σ’ Eκείνν ανα- ερταν και στην αιωνιτητα δίπλα Tυ πίστευε «Aπμνημνεύματα» 447: «Eίμαστε αμαρτωλί είσαι Θες. Eλέησέ μας». Πρσεύεται αδιάκπα στν Θε «Oράματα και Θάματα» 154 κε. και στην Παναγία 163-164. Λέγει στν Kύρι: «Aγις Θες Aγις ισυρς Aγις αθάνατς ελέησν ημάς. Δα σε Kύ- ριε Xριστέ σταυρωμένε λαμπρέ και α- ναστισμένε τρισυπστατε Θεέ Aγία Tριάδα Θετκ άγια σώματα δα δα της παντδυναμίας συ και της ασιλείας συ Kύριε άπλωσε τ λα- μπρ συ και ευλγημέν συ έρι και γάλε μας μέσα απ τν σκτν τν α- θύ πυ είμαστε πεσμένι και αμένι και πνιμένι...». Aπ τν Θε Mακρυγιάννης η- τάει σωτηρία αλλά και εντητα: «Δα δα δα της παντδυνα- μίας συ και της ασιλείας συ και ώ- τισέ μας ένωσέ μας δώσε μας γνώση να υπάρμεν εις την πρώτην μας ηθική και αρετή πύ ’αμεν μνέδα παστρι- κή να υπάρμεν και εις τ εής με την ευή και ευλγία της παντδυναμίας συ και της ασιλείας συ». Πλλή κατάνυη έυν τα λγια πυ απευθύνει Mακρυγιάννης πρς την Παναγία: «Θετκ μητέρα τυ παντς τ καύκημα της παρθενίας τ καύκημα της αρετής και τα πάντα της αγαθτης πρστρέμεν ι αμαρτωλί ι αδύνα- τι εις την εσπλανίαν της αγαθτης συ να λυπηθείς τυς αθώυς εκείνυς πύ έρνυν την αμαρτωλή τυς πρ- σευκή ’λικρινώς εις τν παντυργν και εις την ασιλείαν τυ...». Στν Mακρυγιάννη θρησκεία και πατρίδα πάνε μαί γι’ αυτ και απ- αινταν: «Xωρίς αρετή και πν εις την πατρί- δα και πίστη εις την θρησκεία τυς έθνη δεν υπάρυν» «Aπμνημνεύματα» 7.

slide 23:

24 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 O Θεδωρς Kλκτρώνης. O θρυλικς «γέρς τυ Mριά». Λιθγραία τυ Krazeisen 1828. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. O Γεώργις Kαραϊσκάκης. O αριστράτηγς της Pύμελης τυ πίυ θά- νατς στη μάη των Aθηνών απτέλεσε μεγάλ πλήγμα για τν αγώνα. Λιθ- γραία τυ Krazeisen 1828. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Iστρική μαρτυρία και Mακρυγιάννης H έμμεση ή άμεση ερμηνεία των κειμένων τυ στρατηγύ απτελεί σημεί έρευνας τυ αναγνώστη Tυ Λυκά Kύσυλα AΣ YΠOΘEΣOYME τι διαάεις ένα ιλί για την ιστρία ή μάλλν τι διαάεις ακριώς αυτ τ ιλί: «K.Θ. Δημαράς και Nίκς Σρώνς H Mέθδς της Iστρίας ιστρι- γραικά και αυτιγραικά σλια Συνεντεύεις με τυς Στέαν Πε- σμαγλυ και Nίκ Aλιιάτ εκδ- σεις Aγρα». Σε κάπι σημεί κατά τ τέλς σεδν τυ ιλίυ κι αύ έυν τα πράγματα πρετιμάσει τ σετι- κ κλίμα ρίσκεσαι μπρς στη ρά- ση – τ νημά της έει και πρηγυ- μένως διατυπωθεί σε άλλα σημεία με άλλυς τρπυς. Mιλάει ιστρικς: «Mε ενδιαέ- ρει πι πλύ η έμμεση μαρτυρία απ’ τι η άμεση». Mάλιστα. Πρτιμάει για διάρυς λγυς κατά την ά- σκηση της δυλειάς τυ για την ε- ντελέστερη εκμετάλλευση και αι- πίηση της μαρτυρίας ν’ ανήκει αυ- τή στ είδς της έμμεσης πι πλύ παρά της άμεσης. Tίπτα τ έκτακτ. T έργ τυ έ- ει να επιτελέσει ιστρικς την α- νεύρεση και καταγραή της ιστρι- κής αλήθειας και για τ σκπ αυτ την καλύτερη πραγμάτωσή τυ κά- θε τρπς και κάθε μέσ είναι ευ- πρσδεκτα. H έμμεση μαρτυρία Eτσι έυν τα πράγματα ταν πρκειμένυ να ενισύσει την άπ- ψη αυτή ιστρικς μας επιστρα- τεύει αμέσως ένα παράδειγμα μια σετική περίπτωση. Λέει λιπν: «Mε ενδιαέρει πι πλύ η έμμεση μαρτυρία απ’ τι η άμεση. Δεν πήρα πτέ στα σ- αρά μυ τν Mακρυγιάννη για τα σα αυτς θέλει να μυ πει αλλά για εκείνα πυ πρκύπτυν έμμεσα απ τα έργα τυ είτε πρκειται για τα “Oράματα και θάματα” είτε για τ’ “Aπμνημνεύ- ματά” τυ· για εκείνα πυ δεν θέλει να πει και πυ με την ερώτηση πυ τυ θέ- τεις τ γάεις ». Nίκς Σρώνς Eύθισα τη σκέψη μυ μέσα στην πάσα ώρα σελίδα 146. Aυτ ύτε λί- γ ύτε πλύ Mακρυγιάννης λι- πν τ πρσιλές διά ίυ ανάγνω- σμά συ η υπέρη μρή στ εικ- νστάσι των μετρημένων στα δάτυ- λα δασκάλων συ σ τυλάιστν αρά τη σέση τυ με τη νεελλη- νική ιστρία ως άμεση μαρτυρία εί- ναι άρηστς. Aλλ πάλι και τύτ… Kαλύτερα ωστσ να ιδύμε α- νά την παράγρα τυ ιστρικύ. Oσν αρά τν τρπ πυ πρ- σλαμάνει αυτς τν κσμ ή τι άλλ τ ίδι μυ κάνει – για να μι- λήσω κι εγώ τη γλώσσα τυ. Mε νι- άει μως η καταρνηση τυ στρα- τηγύ. « Δεν πήρα πτέ στα σαρά μυ τν Mακρυγιάννη για τα σα αυτς θέλει να μυ πει ...» Eυμε λιπν τα «σα θέλει αυ- τς να μας πει» και δεν πήρε πτέ στα σαρά τυ ιστρικς κι «εκεί- να πυ δεν θέλει να πει και με την ε- ρώτηση πυ τυ θέτεις τ γάεις». Για τα πρώτα σα τελικά λέει Mα- κρυγιάννης συγγραέας των Aπ- μνημνευμάτων – γι’ αυτά μν συ- ητώ εδώ– πια είναι και πιας λ- γής δεν έει νμίω κανένα νημα ν’ αρίυμε απ την αρή ανά τα ί- δια και τα ίδια τι είναι έτσι κι ι αλ- λιώς. Aλλά είναι ας τ δετύμε - πως τα πάρεις. Mένυν «εκείνα πυ δεν θέλει να πει κ.τ.λ.». H ιστρική αντιμετώπιση Eίναι ανερ πρκειμένυ για τν Mακρυγιάννη τι δεν πρκειται έ- αια για πράγματα πυ κατέει συγγραέας και τ’ απκρύπτει σκ- πίμως τι τ’ απσιωπά… Oτι γνωρί- ει δηλαδή πλάι σε σα ήδη λέει κι άλλα παρασκήνι να πύμε ραδι- υργίες ίντριγκες σκάνδαλα κρίνει μως σκπιμ να τα κρατήσει μυστι- κά στ ιδιαίτερ αρεί τυ… Aπ’ - σα ίσα ίσα λέει και μάλλν παραλέει γίνεται ανερ τι Mακρυγιάννης λγω αρακτήρς ι μν δεν απ- σιωπά τίπτα παρά μπρεί κιλας ευάνταστς πως είναι να πλάθει ίδις τίπτα «ιστρίες» να επαυ- άνει τα υπάρντα κατά τ δκύν. «Eκείνα λιπν πυ δεν θέλει να πει» θα είναι σα δεν είδε απ αδυ- ναμία να τα αντιληθεί δεν τα κατά- λαε πως πραγματικά ήσαν δεν διέθετε πως θα λέγαμε αναρνι- στικώς τις απαραίτητες κεραίες για τις συντητες και τα μήκη των κυ- μάτων τυς. Ή τ πιθαντερ δεν τν άηνε κι αυτν πως και κάθε άμεσν μάρτυρα πρπάντων μως αυτν τ νιτερέσ να είναι αντικει- μενικς. Ως άμεση μαρτυρία τ έργ τυ πάσει απ τις εγγενείς στ ή- τημα δυσέρειες. Eντεύθεν είναι αναγκαία η ερώτη- ση πυ τυ θέτεις διαάεις δηλ-

slide 24:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 25 H εκστρατεία τυ Δράμαλη στην πεδιάδα τυ Aργυς μετά την κατάληψη τυ Aκρκρίνθυ. Eλαιγραία τυ A. Hσαΐα. Eθνικ Iστρικ Mυσεί ντι μέσ’ απ τις γραμμές τυ –μέ- θδ εδώ πυ τα λέμε κάθε άλλ παρά τσ σπάνια και έκτακτη πως τη θέλει ιστρικς...– εκείνα πυ δε διανήθηκε καν να μλγήσει και τν... αιπιείς πλέν ως έμμε- ση μαρτυρία για τ δικ συ έργ πυ είναι η επιστήμη της ιστρίας. Aυτά αίνεται απ μνα τυς τα λγια και τα έργα τυ Mακρυγιάννη είναι κάτι σαν τυς ρησμύς της Πυθίας. «Aυτήνι πυ καταάνισαν την πα- τρίδα άνυν τυς δύλυς τυς και κ- λακές τυς εκείνυς πύυν ίσια την αρετή κι αγώνες και τυς εγκωμιάυν εις τις εημερίδες κάθε λίγν και κιά- νυν και ιστρίες. Φκιάνει μιαν ιστρία Aλέανδρς Σύτς εις τ Γαλλι- κν και λέγει σωτήρες της Eλλάδς τυς ίλυς. Bάνει και Kωλέτης τν Συρ- μελή στενν ίλ τυ Γκύρα και της ατρίας τυς και κιάνει ιστρίαν και κατηγράγει ασυστλως τν Δυσσέα τν τρ τυ Kωλέτη κι εγκωμιάει πλύ τν Γκύρα και τυς ίλυς τυ. Mε τέτια αρετή γένεται ιστρία» Στα έρια τυ ειδικύ στ... στύ- ντι της επιστήμης μως αυτά λένα άλλα. Πις έρει αν ι για «τη θί- νυσα καμπύλη τυ νέυ ελληνι- σμύ» τν «αντιστασιακ αρακτή- ρα τυ» ή τη Δευτέρα Παρυσία. H άπψη τυ συγγραέα Kαι έαια εάν έτσι έυν τα πράγματα με «εκείνα πυ δεν θέλει να πει κ.τ.λ.» τι να πει τώρα κανένας για τα «σα θέλει αυτς να συ πει» και τα λέει υσικά είτε τα παίρνεις εσύ είτε ι στα σαρά συ. «Δυ- στυία μας των καημένων Kακά και ψυρά θα πάμεν. Eγώ συ μίλησα αλ- λιώς κι εσύ μυ απαντείς διαρετι- κά με “μπαγενέτα”». Mα γι’ αυτ ακριώς πρκειται για τ «αλλιώς» τυ Mακρυγιάννη και τ «διαρετικά» τυ Mπααρέυ. Δεν έει απ εκεί και πέρα κανένα νημα να κυεντιάεις – δεν θα εί- ε δηλαδή αν δεν έμενε στη μέση η δυστυία... «Δυστυία μας των καη- μένων». Aύ τα σα θέλει να μας πει συγγραέας ταν είναι για τη συγγραική πις και να είναι αυ- τς αυτά είναι λ τ ήτημα. O συγγραέας θέλει κάτι να πει και τ κάνει πως νμίει και μπρεί καλύ- τερα ως επιστήμη ή τένη κι ανα- γνώστης είναι στ έρι τυ να τ δε- τεί αν θέλει ή να τ απρρίψει. Aυ- τ ακριώς μως πυ πρσέρεται και τίπτε άλλ. Tα σα θέλει να μας πει συγγρα- έας είναι στ αθμ πυ ανταπ- κρίννται στ σκπ τυ υπρεω- τικά για τν αναγνώστη να τα πρ- σλάει ή να τα απρρίψει αυτά πυ λέει ακριώς εκείνς και τίπτε άλ- λ. Nα διαάει δηλαδή αναγνώ- στης τ πίημα ως πίημα την πραγ- ματεία ως πραγματεία τη θεωρία ως θεωρία. Πρώτα θα κάμει αυτ ακρι- ώς θα συμμρωθεί με τη σύμα- ση τυ συγγραέα με τυς δικύς τυ ρυς και ύστερα εσν κρί- νει τι τ ρειάεται θα ρησιμπι- ήσει «πρειδπιώντας» «τα σα θέλει να πει συγγραέας» και λέει για τ δικ τυ σκπ. O Oδυσσέας Aνδρύτσς. Eλαιγραία τυ Kή Δεσύλα. Mυσεί Mπενάκη.

slide 25:

26 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 Πέντε αυτγραα κείμενα Συστατικές επιστλές–πιστπιητικά τυ Mακρυγιάννη πρς συμπλεμιστές τυ άγνωστες μέρι σήμερα Tυ Παναγιώτη Φ. Xριστπυλυ Aναπληρωτή Kαθηγητή Iνίυ Πανεπιστημίυ Διευθυντή Bιλιθήκης της Bυλής EINAI AΓNΩΣTH σήμερα ως γνω- στν η τύη τυ αυτγράυ ειρ- γράυ των «Aπμνημνευμάτων» τυ στρατηγύ Mακρυγιάννη και τεσσάρων ακμη αυτγράων πυ μνημνεύνται απ τν Γιάννη Bλα- γιάννη στην εισαγωγή τυ της εκ- δσεως των «Aπμνημνευμάτων» τυ 1907 1 . Φαίνεται μως τι υπήραν και άλλα εάν λάει κανείς υπ’ ψιν τν σετικ υπαινιγμ τυ Aγγ. Παπακώ- στα 2 . O ρνς νμίω θα τ δείει. Για την ώρα έω τη αρά να παρυσιάσω πέντε μικρά αυτγραα κείμενα τυ Mακρυγιάννη πυ δεν είναι παρά τυπικά σεδν πιστπιητικά στρα- τιωτικής υπηρεσίας δσμένα σε συ- μπλεμιστές τυ κατά τν Aγώνα ι πίι αγωνίσθηκαν μαί τυ. Tέτι- υ είδυς πιστπιητικά δσμένα α- π διαρυς πλαρηγύς πρς α- γωνιστές σώνται πλλές ιλιάδες και μερικές ρές δεν είναι ίσως και αιπιστα. Eυν την αία τυς για τα συγκεκριμένα πρσωπα μνν. Στην περίπτωσή μας η ιδιαίτερη α- ία τυς έγκειται στ γεγνς τι εί- ναι κείμενα γραμμένα απ τ έρι τυ πλύπαθυ και αιθαύμαστυ Mακρυγιάννη. Πρκειται για πιστ- πιητικά εκδυλεύσεων των Aθηναί- ων αγωνιστών: 1. Σωτήρη Kκκώνη. 2. Σωτήρη Kυνενέ. 3. Παναγή Mαώτη. 4. Θεάνη Πρέντα και 5. Δημήτρη Φαρσάτη. M’ αυτή τη σειρά δίδεται πανμι- τυπ τυ κάθε κειμένυ και ακ- λυθεί μεταγραή τυ σε αναγνώσι- μη μρή. 1 Φανερώνω τι Σωτήρης Kκκώνης Aθηναίς εστάθη εις την δηγίαν μυ πρωτπιάνντας τ Kάστρ των Aθη- νών πύ τ πλιρκύσε Kιτάγιας και ’στάθη ώς την κυριεψή τυ. Eμεινα πλύ ευαριστημένς απ τα πατριωτικά τυ ρνήματα. Tυ ’δωσα κι άλλα δύ απδειτικά. Tυ άθηκαν. Kατά την αίτησίν τυ τυ δίνω και τ ί- διν να τυ ρησιμέψει θεν τυ ανή- κει. 1841: Oκτωρίυ 12 Aθήνα. Πατριώτης Mακρυγιάννης Eίναι τυπημένς και εις τ κεάλι. Eπικυρύται τ γνήσιν της ανω- τέρω υπγραής. Aθήναι τη 13 8ρίυ 1841 O Δήμαρς Aθηναίων A. Πετράκης 2 Φανερώνω τι Σωτήρης Kυνενές ερημάτισε εις την δηγίαν μυ πρωτ- πιάνντας Φαληρέας και ’στάθη ώς τέλς. Eμεινα ευαριστημένς απ τα πα- τριωτικά τυ ρνήματα. Kατά την ή- τησίν τυ τυ δίνω τ παρν μυ να τυ ρησιμέψη θεν τυ ανήκει. Tυ ’δωσα και άλλ απδειτικν και τυ ’άθη. 1840: Δεκεμρίυ 8 Aθήνα Πατριώτης Mακρυγιάννης Iωάννης Bλάς N. Zααρίτας Eπικυρύται η γνησιτης των ανω- τέρω τριών υπγραών. 10 Δεκεμρίυ 1840 Aθήναι O Δήμαρς Aλ. Kαλλιρνάς Πιστπιητικ στν αγωνιστή Σωτήρη Kκκώνη. Πιστπιητικ στν αγωνιστή Σωτήρη Kυνενέ. Aπψη της Aθήνας τ 1843. Kατά την απγραή τυ 1840 η νέα πρωτεύυσα αριθμύσε 26.237 κατίκυς. ωτ.: Γεν- νάδεις Bιλιθήκη.

slide 26:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 27 3 Φανερώνω τι Παναγής Mαώτης Aθηναίς ερημάτισε εις την δηγίαν μυ πρωτπιάνντας την ώρα των Aθηνών πύ την πλιρκησε Kιτά- γιας έηκε έω κι ταν πρωτπιάσαμεν τν Φαληρέα ήρθε μετ’ εμύ και αγωνί- στη πατριωτικώς. Eμεινα πλύ ευαριστημένς απ την καλή τυ διαγωγή. Tυ ’δωσα και άλ- λα απδειτικά. Tυ άθηκαν. Kατά την ήτησίν τυ τυ δίνω και τ ίδιν να τυ ρησιμέψη θεν τυ ανήκει. 1841: Γιυνίυ 18 Aθήνα Πατριώτης Mακρυγιάννης Γεώργις Λιύμης Σπήρς Kυριακς Eπιεαιύμεν τι ανωτέρω συ- μπλίτης μας Σωτήρις Π. Mαιώτης ερημάτισεν στρατιωτικς κατά τ διάστημα τυ αγώνς αγωνισθείς εις διαρυς μάας και εις τας υπ την δηγίαν τυ Συνταγματάρυ Mακρυγιάννη. Eν Aθήναις τη 18 Iυνίυ 1841 A. Πετράκης Δ. Πισαραλέντης Eπικυρύται η γνησιτης των υπ- γραών Aθήναι την 19 Iυνίυ 1841 O Δήμαρς Aθηναίων A. Kαλλιρνάς 4 Φανερώνω τι Θεάνης Πρέτας Aθηναίς ερημάτισε εις την δηγίαν μυ πρωτπιάνντας Φαληρέας και ’στάθη ώς τέλς. Eμεινα πλύ ευαριστημένς απ τα πατριωτικά τυ ρνήματα. Eίε κάμει και με τν Λέκκα ε αρής. Tυ ’δωσα και άλλ απδεικτικν. Tυ ’άθη. Kα- τά την αίτησίν τυ τυ δίνω και τ πα- ρν μυ να τυ ρησιμέψη θεν τυ α- νήκει. 1841: Γιυλίυ 15 Aθήνα. Πατριώτης Mακρυγιάννης Γιάννης Kώστας Πιστπιύμε και ι κάτωθεν γε- γραμμένι τι συμπατριώτης μας Θεάνης Πρέντας ερημάτισεν υπ τας διαταγάς των αρηγών Mακρυγιάννη και Aναστασίυ Λέκ- κα και καθ’ λν τ διάστημα της υ- πηρεσίας τυ εέρθη με άκνν ήλν και απαραδειγμάτιστν πρ- θυμίαν. Aθήναι τη 15 Iυλίυ 1841 Σπήρς Kυριακς K. Φιλιππίδης 5 Φανερώνω τι Δημήτρης Φαρσά- της Aθηναίς ερημάτισε εις την δη- γίαν μυ πρωτπιάνντας τ Kάστρ των Aθηνών πύ τ πλιρκύσε Kι- τάγιας και ’στάθη ώς την κυριεψή τυ. Eμεινα πλύ ευαριστημένς απ τα πατριωτικά τυ ρνήματα. Tυ ’δωσα και άλλ απδεικτικν. Tυ ’άθη. Kα- τά την αίτησίν τυ τυ δίνω και τ ίδιν να τυ ρησιμέψη θεν τυ ανήκει. 1841 Oκτωρίυ 12 Aθήνα Mακρυγιάννης Eπικυρύται τ γνήσιν της ανω- τέρω υπγραής: Aθήναι την 13 8ρίυ 1841 O Δήμαρς Aθηναίων A. Πετράκης Σημειώσεις: 1. Bλέπε τη θέση τυ πρλήματς σήμερα εις Zήσιμν Λρεντάτν « T τετράδι τυ Mακρυγιάννη » MSS 262 Δμς 1984 σελ. 9 κ.ε. 2. Aυτθι σελ. 14. Tα αντίγραα των πιστπιητικών τυ Mα- κρυγιάννη ανήκυν στη συλλγή τυ κ. Παναγιώτη Xριστπυλυ. Πιστπιητικ στν αγωνιστή Παναγή Mαώτη. Πιστπιητικ στν αγωνιστή Θεάνη Πρέντα. Πιστπιητικ στν αγωνιστή Δημήτρη Φαρσάτη. Aπψη τυ Πειραιά και των ελληνικών πλίων τα πία με ναυαρίδα τη ρεγάτα «Eλλάς» μαρδίυν τν Aπρίλι τυ 1827 τ μναστήρι τυ Aγίυ Σπυρίδωνς πυ είαν καταύγει διακσιι περίπυ Tυρκαλανί. Λιθγραία τυ Krazeisen 1827. Eθνικ Iστρικ Mυσεί.

slide 27:

28 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 H διεθνής πρλή τυ Mακρυγιάννη Tα «Aπμνημνεύματα» και τα «Oράματα και Θάματα» γίννται γνωστά σ’ λ τν κσμ μέσω τυ Internet Tυ N. Kυριαίδη «O Mακρυγιάννης είναι πι σημαντι- κς πεγράς της νέας ελληνικής λ- γτενίας αν ι πι μεγάλς γιατί έ- υμε τν Παπαδιαμάντη». Γιώργς Σεέρης TIΣ MEPEΣ αυτές σι συνδένται με τ Internet σε πιδήπτε μέ- ρς τυ κσμυ μπρύν πληκτρ- λγώντας την εντλή http://www. compulink.gr/makriyannis να ρύ- νε τυς επτά τμυς με τη γλωσσική επεεργασία των δύ μεγάλων έρ- γων τυ Mακρυγιάννη τα «Aπμνη- μνεύματα» και τα «Oράματα και Θά- ματα» καθώς και τη άση δεδμέ- νων γι’ αυτή την εργασία δηλαδή τα δύ αυτά έργα με τυς γραμματικ- συντακτικύς αρακτηρισμύς κάθε λέης. Eπίσης πληκτρλγώντας την εντλή http://www. compulink. gr/ makriyannis / pictures / μπρείτε να δείτε τυς κτώ πίνακες των Mα- κρυγιάννη – Zωγράυ πυ υπάρ- υν στ Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Eτσι δημιυργύμε μια ιστσελίδα για Mακρυγιάννη στ Internet. Eπιπλέν ελπίω τι σύντμα θα υπάρει κι ένα κείμεν πυ για πρώ- τη ρά παρυσιάει απτά για τν καθένα τν τρπ γραής τυ Mα- κρυγιάννη με τ ιδιτυπ δικ τυ αλάητ. Aπ’ λα τα στιεία πυ υπάρυν τα «Aπμνημνεύματα» είναι τ νε- ελληνικ ιλί με τη μεγαλύτερη κυκλρία πυ έει σημειωθεί πτέ στην Eλλάδα. Kαι τώρα ανίγυν τα τερά τυ για να τάσει σε λυς τυς Eλληνες και τυς ελληνμα- θείς πυ γης. Oμλγώ πως αισθά- νμαι μια κάπια υπερηάνεια για τ επίτευγμα αυτ. Kι ακμη νμίω πως είναι ίσως η καλύτερη πρσρά πυ μπρύμε να τυ κάνυμε για τα 200 ρνια α- π τη γέννησή τυ. T άρισμα τυ λγυ O έρωτάς μυ για τη γλώσσα τυ Mακρυγιάννη είναι πλύ παλις. Xρνλγείται απ τν καιρ της κατής πυ πρωτδιάασα μερικά απσπάσματα των γρατών τυ σε αντιστασιακά κείμενα. Kι έγινε αά- στατς απ ττε πυ αναεκδθη- καν τα «Aπμνημνεύματα» τ 1947. O ρνς απέδειε πως είε απλυ- τ δίκαι Γιώργς Σεέρης ταν μας μάθαινε τι αυτδίκαις αυτς πλαρηγς θα ήταν μεγαλύτερς νεέλληνας πεγράς αν δεν εί- ε υπάρει και Aλέανδρς Παπα- διαμάντης. Eπειδή μως στη ώρα μας αθνεί θνς ι επιθέσεις εναντίν τυ δε σταμάτησαν κι ακ- μη συνείνται. H πρώτη αμισήτηση εκίνησε με την έκδση των «Aπμνημνευμά- των» τ 1907 απ τ Γιάννη Bλα- γιάννη. Διάρι καλαμαράδες πυ δεν ήθελαν να αναγνωρίσυν πως έ- νας αγράμματς θα μπρύσε να γράψει ένα τέτι κείμεν ισυρί- σθηκαν τι δεν ήταν έργ τυ στρα- τηγύ αλλά τυ Bλαγιάννη πυ μάλιστα τ είε παραπιήσει για να ενισύσει τν αγώνα των δημτικι- στών κατά των καθαρευυσιάνων. Aν και θα έπρεπε να είε λήει κάθε τέτια αμισήτηση μετά την έκδ- ση των «Oραμάτων και Θαμάτων» τ 1983 ακμη μερικί δεν θέλυν να δετύν πως δεν είαν τίπτε κατα- λάει απ τ μεγαλεί τυ μακρυ- γιαννικύ γρατύ λγυ. H δεύτερη αμισήτηση εκίνησε ταν είαν πια ετίσει ι συκα- ντίες πως Bλαγιάννης και ι Mακρυγιάννης ήταν πραγματικς συγγραέας των «Aπμνημνευμά- των» και στράηκε ενάντια στην πι- τητα της γραής τυ ανθρώπυ πυ μας έδωσε ωνταν τν Eλληνα τυ ’21 να μας μιλάει και πυ σαν α- ηγητής δεν έει δεύτερ. «Eγρα- εν ως ελάλη» παρατηρεί πλύ σω- στά Bλαγιάννης. Ως και η γνώμη Σεέρη για την αία τυ μακρυγιαν- νικύ κειμένυ αμισητήθηκε για τ σκπ αυτ. Oμως η μριά και η δύναμη τυ μακρυγιαννικύ λγυ είναι τσ συντριπτική ώστε σεδν κάθε νε- έλληνας συγγραέας της σήμερν διαάει τα κείμενά τυ για να πλη- σιάσει κάπως τ θεί άρισμα τυ λγυ πυ είε άνθρωπς αυτς. Aπ τ 1977 δηλαδή τώρα και εί- κσι ρνια πρσπαθώ να πρωθήσω τη μελέτη της μακρυγιαννικής γλώσ- σας με τη ήθεια ηλεκτρνικών υ- πλγιστών. O λγς είναι αυτνη- τς: αγωνιστής τυ ’21 είναι μ- νς άνθρωπς πυ μας παρυσίασε πως θα μπρύσε να έει κάνει μ- ν ένα τέλει μαγνητων τ πώς μιλύσαν ι Eλληνες έπειτα απ τε- τρακσια ρνια δυλείας πρτύ γίνυν ι γνωστές γλωσσικές παρεμ- άσεις της καθαρεύυσας. Mε την ανεκτίμητη ήθεια τυ καθηγητή της ιλλγίας τυ Aρι- σττέλειυ Πανεπιστημίυ της Θεσ- σαλνίκης Γιάννη Kαάη και τυ πργραμματιστή κμπιύτερ Jean Brehier κατρθώσαμε και γάλαμε πρώτα ένα τρίτμ έργ τ 1983 με τίτλ τ «Λειλγι τυ Mακρυγιάν- νη» πυ περιλάμανε μν τις λέεις των «Aπμνημνευμάτων». Kαι τ 1992 ένα ετάτμ με τις διακσιες περίπυ ιλιάδες λέεις και των «Aπμνημνευμάτων» και των «Oραμάτων» με τη μέθδ της «λέ- ης με τα συμραμενα» keyword in context. Aυτή έαια ήταν μια δυλειά πυ θα έπρεπε να την είε κάνει μία απ τις τσες ιλλγικές σλές των πλυάριθμων πανεπιστημίων μας. Oταν έστειλα τ κείμεν της εργα- σίας μας στν αείμνηστ Mανλη Aνδρνικ πυ γνώριε καλά τ γλωσικ θέμα μυ απάντησε: «Για μία ακμη ρά με ιδιωτική πρωτ- υλία πραγματπιήθηκε μια επι- στημνική έρευνα πυ θα έπρεπε να είναι τ έργ ενς επιστημνικύ ι- δρύματς». Πάντως η Aκαδημία της Aθήνας άρη σε εισήγηση τυ σεαστύ κα- θηγητή Aγαπητύ Tσπανάκη μας ράευσε τελικά. H υπδή τυ Oθωνα στ Nαύπλι τ 1833. O Mακρυγιάννης υπστήριε θερμά την εκλγή τυ σύντμα μως ήλ- θε σε αντίθεση με την αντιασιλεία και ιδίως με τν Aρμανσμπεργ. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. T γιαταγάνι τυ Mακρυγιάννη τ πί υλάσσεται μεταύ άλλων κειμη- λίων στ Eθνικ Iστρικ Mυσεί.

slide 28:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 29 Aριστερά: Φωττυπία της σελίδας 321 των ειργραων Aπμνημνευμάτων τυ Iωάννη Mακρυγιάννη. Δειά: T πρώτ μέρς της ίδιας σ ελίδας τυ ειρ- γράυ των Aπμνημνευμάτων τυ στρατηγύ. Σε κάθε τριάδα η πρώτη γραμμή είναι τ ειργρα με τη δική τυ ιδιτυπη ωνητική ρθγραία. Στη δεύτερη είναι η πιστή αντιγραή τυ κειμένυ απ τν Bλαγιάννη και στην τρίτη γραμμή η απδση λέεων και ράσεων τυ Mακρυγ ιάννη απ τν Bλα- γιάννη στη νεελληνική γλώσσα. Δεν ήταν λιγτερη και η αδιαρία των κατά τεκμήρι ενδιαερμέ- νων για τα γλωσσικά θέματα πως π.. των ιλιάδων δασκάλων και κα- θηγητών. Πρώτα απ’ λα Jean Brehier εί- ε τιάει ένα θαυμάσι σύστημα γλωσσικής επεεργασίας κειμένων με τη ήθεια κμπιύτερ. Eπανει- λημμένα είαμε γράψει πως την τε- νγνωσία αυτή είμασταν διατεθει- μένι να τη δώσυμε δωρεάν σε - πιν μελετητή μας τ ητύσε. Π.. θα μπρύσε να είε ήδη γίνει μία αντίστιη εργασία για τη γλώσ- σα τυ Παπαδιαμάντη. Oύτε ένας –επαναλαμάνω ένας– δεν μας τ ήτησε. Δεύτερ η εργασία «Tα ελληνικά τυ Mακρυγιάννη με τν υπλγι- στή» πυ κυκλρησε τ 1992 δίνει τη δυναττητα να πραγματπιη- θύν δεκάδες μελέτες για τη γλώσ- σα τυ λαύ μας σε μια κρίσιμη στιγ- μή –την απελευθέρωσή τυ απ τν τυρκικ υγ και την ίδρυση ελλη- νικύ κράτυς. O Σλωμς ττε έ- γραε πως δύ μν πράγματα τν απασλύσαν – «ελευθερία και γλώσσα». Kι μως κι εδώ υπήρε τελεία α- διαρία και απ εκείνυς πυ θα έ- πρεπε να είαν ενδιαερθεί στις πα- νεπιστημιακές ιλλγικές σλές. Θα μπρύσαν π.. να πρωρήσυν στη συγκρτηση ενς λκληρωμέ- νυ λεικύ της γλώσσας τυ Mα- κρυγιάννη πυ θα απτελύσε τη άση μαί με τα δημτικά τραγύ- δια για τη συγγραή ενς νεελλη- νικύ λεικύ της επής τυ ’21. Tα ευρήματα απ τη μελέτη μας είναι παραπάνω απ συγκλνιστικά. Στη γλώσσα αυτύ τυ αγράμματυ λαύ ρήκαμε 6.603 λέεις – λήμμα- τα πυ είε καταγράψει Mακρυ- γιάννης και απ τις επαναλήψεις τυς ή τις διάρες κλίσεις τυς μας άησε ένα έργ με 200 ιλιάδες πε- ρίπυ λέεις. Tη μία στις τρεις τη ρησιμπιεί μν μια ρά. Yπήρε ή δεν υπήρε λιπν ένα θαυμάσι λειλγι για να αρίσυμε Σήμερα μας λένε τι μέσς Eλληνας δε ρησιμπιεί ύτε ίλιες λέεις για να συνεννηθεί. Aλλες με- λέτες με κάπως άλλα μως κριτή- ρια δίνυν στ Σλωμ 4.853 λέεις – λήμματα στ Σεέρη 3.896 στν Kαάη 3.366 και στν Kάλ 1.791. Aκμη θα μπρύσαν να μελετή- συν και τη γραμματική και τ συ- ντακτικ τυ Mακρυγιάννη δηλαδή τη γραμματική και τ συνακτικ των Eλλήνων τυ ’21 πυ είναι δύ θαυ- μάσια συγκρτημένα σύνλα. Πρ- σπάθησα να πρωθήσω τις ιδέες αυ- τές ανακινώνντας μέσω τυ Tύ- πυ πως θα ρντια να ρω ρήμα- τα για τη ράευση των εργασιών αυτών. Δυστυώς μως κανείς μα κανείς δεν απάντησε Tέλς θα μπρύσε να γίνει μια πρσπάθεια να διααστύν τα κείμε- να τυ στρατηγύ με τη ρυμελιώτι- κη πρρά της επής εκείνης και να αναπαραθύν σε δίσκυς ή κα- σέτες... H γλώσσα τυ ’21 Eκείν πυ ελπίω τώρα είναι τι πρσέρντας τν Mακρυγιάννη μέσω τυ Internet σε λυς τυς Eλληνες τσ της Eλλάδας σ και τυ εωτερικύ καθώς και σε λυς τυς ελληνιστές τυ κσμυ τυς δίνυμε τη δυναττητα να κάνυν αυτά τα πράγματα πυ πρανάερα. Kι έω μεγάλη εμπιστσύνη πως ι συμπατριώτες μας πυ έυν ε- νιτευθεί θα νιώσυν πι πλύ απ ε- μάς εδώ την ανάγκη να αναρύμε τις ρίες της γλώσσας μας εκινώ- ντας απ τ ’21 –απ την έη γλώσσα τυ ’21 πυ έγαλε ένα Mα- κρυγιάννη ένα Σλωμ και τα υπέ- ρα δημτικά τραγύδια Aς μη ενάμε πως πλλί Eλλη- νες πυ αγωνίστηκαν για τη διάσω- ση της νεελληνικής γλώσσας ήταν Eλληνες τυ εωτερικύ – πυ ώ- ντας στα ένα κι ακύγντας τυς άλλυς λαύς ι μν να μιλάνε αλλά και να γράυν τσ ωραία και εύκλα τη μητρική τυς λαλιά κατά- λααν τι τη γλώσσα τη διαμρώ- νει λας. Kι αυτ ητύσαν να κα- ταλάυμε κι εμείς. Kι ακμη ας μην ενάμε τι ι ένι εακλυθύν να μαθαίνυν πλύ πι εύκλα απ μας τα αραία ελληνικά κυρίως γιατί τυς δίνεται η ευκαιρία να τα διαάυν μιας ε- αρής ωνητικά πως μιλύσαν ι πργνί μας – με την ερασμιακή πρρά πυ εμείς δελυσσμε- θα... Aς σταθεί λιπν η 200ή επέτεις απ τη γέννηση τυ Mακρυγιάννη μία αρμή για να πρωρήσυμε πι απασιστικά στη μελέτη της νεελληνικής γλώσσας. Hδη έυμε κάνει πλλά πάρα πλλά. Tα μακρυ- γιαννικά κείμενα έυν μπει στα σλεία ενώ παλιτερα μερικί τα είαν ρίει για ρνια στν κάλαθ των αρήστων. Kι έυν γίνει μέρς της ωής μας. Kανείς μα κανείς δε θα μπρέσει να ααιρέσει απ την ελληνικ λα αυτ τυ τ επίτευγμα.

slide 29:

30 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 H μάη των Bασιλικών. Tέμπερα σε ύλ ελάτυ 0385x0542 1836. Aνήκει στη σειρά των κτώ πινάκων τυ Eθνικύ Iστρικύ Mυσείυ. H σειρά αυτή –μαί με άλλα πλύτιμα πρσωπικά αντικείμενα τυ Mακρυγιάννη– απτελεί δωρεά πρς τ Mυσεί τυ γιυ τυ στρατηγύ Kίτσυ Mακρυγιάννη και αίει να μνημνευθεί τι στη συνδευτική επιστλή δωρητής τνίει μεταύ άλλων: «Eίμαι της αρής τι τιύτυ είδυς κειμή- λια δεν ανήκυσιν εις τας ικγενείας αλλ’ εις τ Eθνς τ πίν δέν να λγίηται ευτυές έν να επιδεικνύη ταύτα πρς ρνιματισμν». H θυσία για την αρετή O Mακρυγιάννης διερμηνεύει την παράδσή μας συνυασμένη με την πατρίδα και τη θρησκεία Tυ Kώστα E. Tσιρπυλυ AN AΠOKOIMHΘEIΣ κάπια νύτα πλάι σε πλύ νερ θάλασσα ή πτά- μι και στ μεσΰπνι αυγκραστείς άνυ τν στεναγμ τυ μπρεί κατπι αυτ να τ θυμάσαι για πλύ καιρ. Nα τ θυμάσαι και ν’ ανασα- λεύει στα κατάαθά συ η μνήμη ε- κείνης της δρσιάς της ρεσκάδας μέσα στη νύτα. Eτσι νιώθει μυ αίνεται πις αύ πέρασαν ρνι πλλί ανα- θυμάται τα σα έγραψε και μλγη- σε Mακρυγιάννης. H ρεσκάδα μιας ψυής διαπερνά τη δική τυ ψυ- ή και απ την μετάγγιση ετύτη τυ λγυ σα να αστερώνει νυς και να έρεται «εις εαυτν» θνητς. Στη συνλική τυς θεώρηση τα κείμενα τυ Mακρυγιάννη εμανί- υν σήμερα μια τμή: απ τη μια τα «Aπμνημνεύματα» απ την άλλη τα «Oράματα και Θάματα» – τμή πυ μπρεί να είναι και ι δυ ψεις τυ ίδιυ νμίσματς. Στ κέντρ υ- ψωμένη εκείνη η κραδαινμενη ψυ- ή πυ θυμύσαστε πάντα πυ έει αήσει ένα απτύπωμα αθύ στη δι- κή μας ψυή. Γιατί τελικά τα «Aπ- μνημνεύματα» –καθώς άλλωστε και τα «Oράματα...»– επιδένται πλλές και πικίλες «αναγνώσεις». Oπις μως επιθυμεί να τα ανα- γνώσει ι μνάα ως περιπέτεια σώματς μέσα στην ιστρική εμπλ- κή αλλά και ως περιπέτεια ψυής ττε κατά τη λγική τυ πνεύματς τ κείμεν – ωή τυ Mακρυγιάννη συνείεται και μετά τα «Aπμνημ- νεύματα» και κατακλείεται με τα «Oράματα...». Συνή ύπαρης Γιατί η ψυή δεν είναι απύσα έ- νη δεν μένει αμέτη στν αγώνα της πατρίδας καθώς τ σώμα –η πα- τρίδα η ιστρία– δεν απμένυν α- μέτα στην αγωνία της ψυής. Kαι τα δυ πλύτιμα σεπτά θα έλεγα ι- λία αρίυν και περατώννται με θρησκεία και πατρίδα ως δίδυμη α- ίωση και μαί απδή – λειτυργία τυ ντς. O «ήλς της πατρίδας» τερώνει σώμα και νυ στ’ «Aπμνη- μνεύματα»· «ήλς τυ Θεύ» πυρατώνει καρδιά και ψυή στα «Oράματα...». Eκράσεις καθώς: «να μάθυν να θυσιάυν διά την πατρίδα τυς και θρησκεία τυς περισστερη αρετή» «η αγαθτη τυ Θεύ» «μ’ αίωσε Θες» «να ήσω κι εγώ σε τύτην την κινωνίαν σ έει τ’ αμανέτι την ψυή τυ θεύ εις τ σώμα μυ» υπεραίνυν και σε συντητα ακμη εντυπωσιακά τα νεελληνικά λεκτικά στερετυπα τυ περασμέ- νυ αιώνα ι μν γιατί ωτίυν τα κείμενα αυτά απαρής μέρι τέ- λυς αλλά κι επειδή ανερώνυν έ- ναν αδιάπτωτ ειρμ ψυής. Eίναι αυτς δίδυμς ειρμς πυ περνώ- ντας τα ρνια απμένει εντς μας ατυ τα αναγνωρίσαμε: της πατρί- δας και της θρησκείας τ αθύπν μεράκι. Kαι αύ στ πρώτ σκέλς αιερώθηκαν τα «Aπμνημνεύμα- τα» δεν ανακύπτυν ως απαραίτητη κατάληη τα «Oράματα…» πυ αιε- ρώθηκαν στ δεύτερ Kαι αν μέσα στ πρώτ κινδύνεψε η ωή και σω- τηρία τυ σώματς δεν είναι επμε- ν να δκιμασθεί η ωή και σωτηρία της ψυής στ δεύτερ Kαι δεν πι- στπιύν και τα δύ μαί ιλία μιαν υπδειγματική αυθεντικά ελλη- νική συνή ύπαρης Γιατί άλλ πις πραγματικά είναι Mακρυγιάννης και άλλ πις θα ήθελε καθένας μας να είναι. O Mα- κρυγιάννης είναι διπλωτισμένς νεέλληνας πυ ακλυθεί και διερ- μηνεύει την παράδσή μας απ τν Oμηρ και τυς τραγικύς πιστπι- ημένη να συνμιλύμε και με τν κσμ –τυς άλλυς την ιστρία– και με τ θεί. Kι’ αυτή η συνμιλία τελείται με ύψιστη απλτητα με σ- αρτατη ικείωση πυ εωρίει τα δυ αυτά ιλία απ σα παραυλά- γει η ευρωπαϊκή γραμματεία στυς δυ τελευταίυς αιώνες. Eδώ στν Mακρυγιάννη η ύπαρη σύμπασα κρίνεται. Για τύτ απ τις πρώτες σελίδες των «Aπμνημ- νευμάτων» πυ με απαράμιλλη τραγική λιττητα με λίγες λέεις περιγράεται συγκλνιστικά πώς σώθηκε απ τη μάνα τυ ως ρές στρατηγς ως τη στερνή τυ στι- μυθία με τν Θε στα «Oράμα- τα...» ένας τνς γνησιτητας υ- παριακής σε σύευη επιγείων και επυρανίων αντιδνεί τα κείμενα. Σα να παλεύει μέσα στν κσμ έ- νας αθάνατς. Kαι απλώνεται η ψυ- ή ενς ανθρώπυ αυθεντικύ μ’ έ- να νημα κρίσιμ και για την ιστρία και για την αιωνιτητα.

slide 30:

KYPIAKH 8 IOYNIOY 1997 - H KAΘHMEPINH 31 H έκπληη τυ ιστρικύ T κείμεν τυ Mακρυγιάννη στάθηκε μια αναπάντεη απκάλυψη για την ιστρία τυ Aγώνα Mάη Eλλήνων εναντίν των Tύρκων κντά στα ερείπια αραίυ ναύ στην Kρινθ. O καπετάνις παίρνει τη σημαία απ τα έρια τυ θανάσιμα πληγωμένυ σημαιρυ και συγρνως πυρλεί κατά τυ εθρύ. Λιθγραία τυ Krazeisen 1828. Eθνικ Iστρικ Mυσεί. Tυ N.Δ. Tριανταυλλπυλυ «Eίναι τ έργ ενς τρελλύ» O Γιάννης Bλαγιάννης για τα «Oράματα και θάματα» κατά τη μαρτυρία τυ Γ. Θετκά «...Συμπεραίνω πως η μυστικιστική αυτή εμλγηση μπρεί να είναι κάτι κατα- πληκτικά ενδιαέρν ένα διαμάντι τυ νεελληνικύ λγυ» Γ. Θετκάς Πνευματική Πρεία AXOY MΩPE ερκεάλα απ τν Eπατ Tέτι σιδερκάυρα τι τνέ κράταγες κλεισμέν στ συρ- τάρι συ ρνια και ρνια Nεράκι τα ’ερες τα ύγια τυ και τις αρα- θυμιές τυ. Aκατακάθιστς και ’λι- κρινής γιύργια με τις δαγκάνες ρτσωμένες κάθε πυ θα τν έπια- νε η τρέλα τυ –η τιμιτη. Γιατί λι- πν δε συ ’κψε πως δεν γινταν να ωρέσει στ συρτάρι τύτς πυ δεν τν ώρεσε η άψη Kάπτες θα ρκάνιε τ ύλ και θα αμλιταν και τρέα πιάσ’ τν ύστερα στις στράτες. E Eπατίτη γιναή και ωνακλά Tώρα πις θα τσακίσει τέτι σιδε- ρωμέν καύκαλ Mε ίλια ’πίυλα ταπδια μπάλεψε τν τύπησαν καμάκια και δεν έπαθε τν κυνηγή- σαν λα τα θεριά της θάλασσας και της στεριάς. Kαι τύτς λαωμένς σ’ λ τ κρμί μα κι ανιτές κρα- τώντας τις δαγκάνες άλλτε μάυ- νταν ακίμητς τα ίδια τα μπαμπέ- σικα άλλτε τράαγε για τ τσαρδί τυ να πάρει λίγν ύπν. Eσύ λιπν σαματατή μυ ιστ- ρικέ στα δάτυλα έπαιες τα έργα τά τυ αρσί ανάγνωθες και τα σκαλί- σματά τυ. Tι τνέ άιδευες και α- μγέλαγες για τη δική συ ρνιμά- δα τσ σίγυρς Γιατί να μη συλ- λγιστείς πως δε λεύυνταν στη γυάλα τέτι ωνταν ακυμαντάρι- στ Xάιντε να τ μαώεις τώρα πυ αναγήκε στ μεϊντάνι «A μωρέ Γιάννη» Nα τν γελάσυμε μας μπήκε κα ι- μας ανάμπαιαν ι ρύγες. Bαλθήκα- με νταύλια να αράμε στ γάιδαρ πήγαμε ανάπδα να τν καθίσυμε και πμπευτήκαμε ι ίδιι. Στα μυ- λωτά υληθήκαμε να τνέ πελε- κήσυμε και τακιστήκαμε Θεέ μυ κάυρας και δαύτς A μωρέ λά αγύριστ κεάλι Eπρεπε να τν έψηνες στα κάρυ- να ταν τν είες τυ εριύ συ στάτη με σιγανή ωτιά να τνέ κά- νεις. Eσύ τν θάρρηγες ψι κρι πατηκωμέν στα αρτιά συ με δί- ως αίμα πια. Eκείνς μως ακινη- τύσε υπμνετικς την ώρα τυ α- καρτερύσε κι ας πα να νμιες εσύ αρηστεμένη την άλλη τυ δαγκάνα. Aν ύσες θα ’λεπες τη δαγκανιά Aνίσως καμωνμαστε κι αλαρσυ- ράμε πως κάτι τρέει στα γύτικα - μως περνιάει πάντα ώς τ κκαλ μας κακρμισε η πληγή και τρέει. A μωρέ Γιάννη Eυαριστύμε θερμά την Eθνική Πι- νακθήκη – Mυσεί A. Σύτυ τ Eθνικ Iστρικ Mυσεί τ Mυ- σεί Mπενάκη τη Γεννάδει Bιλι- θήκη και τ Mυσεί Bύρυ – Eυτα- ία της πλεως των Aθηνών . Eπίσης την Iνική Tράπεα τις εκδσεις «Aδάμ» και τν Eκδτικ Oίκ «Δω- δώνη» για τη ήθεια και τ ωτγρα- ικ υλικ πυ μας πρσέεραν. Xαρά σ’ εκειν πυ πρω- τσήκωσε απ’ τις σκνες σκεσπασμέ- ν τ δίστμ σπαθί τυ Λ- γυ Συ στν ήλι Mακρυγιάννη κι είδε πυ ι κψες τυ μεμιάς αστράψαν ανέγγιτες στ ως κι ι δυ πλευρές τυ λάμ- ψαν γυμνές σα να ’γαιναν την ίδια τύτην ώρα απ τ’ α- κνι και πως ωδύσαν απ’ τη μια μεριά πλυμένες με τ αίμα των τρώνε κι απ’ την άλλη σάμπως να θέρισαν αυτή την ίδιαν ώρα μσκιές και ιλα απ’ τυ μπαέ Συ τα λυλύ- δια.. ...Kι εμείς π’ ακύμε ανα- ταράεται η καρδιά μας σα σλς ώμα πυ τν έκψε τ’ αλέτρι και νιώθει μέσα τυ τη ωή να μυρμηγιάει κι ωσάν τη μήτραν πύ δέτηκε τ σπρ σκιρτάει να θρέψει και να δέσει και να πλάσει τν κσμ πυ καρτέραγε απ τσα ρνια σπαρτς απ’ τ δικ Συ Λγ Mακρυγιάννη Aπσπασμα απ τ πίη- μα τυ Aγγελυ Σικελια- νύ «Mακρυγιάννης» πυ πρωτδημσιεύθηκε τν Nέμρι τυ 1941.

authorStream Live Help