Introduction to Iranian Mysticism - تاريخ عرفان و تصوف در ايران

Views:
 
Category: Education
     
 

Presentation Description

A brief history of Iranian mysticism (Erfan & Sufism) presented at a Toos Foundation event on 20th Nov 2011: Love Came and Set the World on Fire! Send comments to: info@toosfoundation.com

Comments

By: babak1 (70 month(s) ago)

One of the most interesting takes on Iranian sufism. Thanks!

Presentation Transcript

PowerPoint Presentation:

An Introduction to Iranian Mysticism From a Toos Foundation Event on 20 th Nov 2011 Love Came and Set the World on Fire Speakers: Fakhri Nikzad Clifford Allison سيرى در تاريخ عرفان و تصوف در ايران از برنامه بنياد توس در ۲۰ نوامبر ۲۰۱۱ عشق آمد و آتش به همه عا لم زد گويندگان: فخرى نيكزاد كليفورد اليسون Website: www.toosfoundation.com email: info@toosfoundation.com

PowerPoint Presentation:

Philosophically, mysticism belongs to the category of cognition , but not cognition in the normal sense. Not a common, day-to-day consciousness of the external world, but knowledge of a world beyond the world of appearances.

PowerPoint Presentation:

This is not knowledge based on belief or reason, but one founded on direct, intuitive, instinctive perceptions. In other words, an inspired form of insight or an esoteric and personal knowledge flowing from within.

PowerPoint Presentation:

But based on this definition , mysticism is an integral aspect of human thinking in general, for as long as human societies have existed, mystical thinking must have also existed alongside other forms of thought . Human beings, before thinking about religion or philosophy probably used this intuitive method of cognition more than common sense.

PowerPoint Presentation:

In earlier civilisations, when science and knowledge were limited, people relied more on intuition and imagination than reason or experience. In reaction to mysteries of life people resorted to intuitive and inspired forms of knowing.

PowerPoint Presentation:

Mythologies of most ancient people show that under such conditions, inward looking and mystified thought is in fact the dominant form of thought.

PowerPoint Presentation:

Before we can, therefore , ask what relationship mysticism has with religion or philosophy, we have to bear in mind that it was philosophy and religion that were affected by mysticism first. Mystic cognition predates religious or philosophical knowledge.

PowerPoint Presentation:

In fact it is a characteristic of mystical thinking that it does not necessarily contradict or confront reason or belief. It does not belong to any specific type of people either. One can be a scientist with encyclopedic knowledge but also a mystic.

PowerPoint Presentation:

A Moslem, Christian and Jew can have serious religious differences, but appreciate the same common mystical experience. In the history of Iranian mysticism we have numerous examples of how its greatest thinkers have always corresponded , visited, discussed and co-operated with mystics of other countries.

PowerPoint Presentation:

در توضیح تاريخى، آن چه امروزه ما در ايران به نام عرفان مى شناسيم به افراد و مكاتبى منتسب مى كنيم كه مختص دوره پس از اسلام است . این نباید به آ ن معنا تلقی شود که پيدايش عرفان ايرانى صرفا به دليل اسلامى شدن ايران است و یا در دوران پيش از اسلام پديده اى به نام عرفان وجود نداشته است . ريشه هاى تفكر عرفانى در ايران را مى توان حتى در دوران قبل از شكل گيرى دين زردشت، يعنى دوران مهر پرستى و فرهنگ سيمرغى نيز مشاهده كرد.

PowerPoint Presentation:

سیمرغ افسانه ای مردم ایران زمین با گستردن پر و بال خود به دنیای هستی تبدیل شد . آفریده مخلوق و بنده آفریدگار نبود بلکه آفریدگار خود را در آفریدگان متحول ساخته بود. بنابراین ، در اين فرهنگ باستانى، آفرينش از آفريده جدا نبود و گوهر آفرينش در هر آفريده اى نيز وجود داشت . درون نگرى در واقع راه اصلى كشف حقيقت تلقى مى شد .

PowerPoint Presentation:

در يونان باستان نيز قرن ها قبل از پيدايش دين مسيح تفكر عرفانى وجود داشت . از همان دوران اوليه پيدايش فلسفه در يونان، در كنار مكاتب فلسفى ماترياليستى يا ايده اليستى، عرفان نيز به مثابه مكتب مستقلى در فلسفه كه ” نه اين بود و نه آن “ وجود داشت و عارفان آن را ” نوستیک “ مینامیدند.

PowerPoint Presentation:

فلسفه نوستيك هاى يونانى خود تحت تاثير ميتراييزم ایرانی یا مهر پرستى قرار داشته است. پس از فتح ايران توسط اسكندر هنگامى كه آئین زردشت تضعيف شد، ميتراييزم مجددا در ميان ايرانيان رونق گرفت. بسيارى از افسران ارتش اسكندر در ايران، خود شیفته این بينش شدند و افكار آن را با خود به اروپا بردند . اعتقادات ميترايى در شكل گيرى افکار مسیحیت نيز نقش بسيار مهمى ايفا كرده اند.

PowerPoint Presentation:

ميتراييزم، با سركوب آن توسط دو ابر قدرت جهان روم و ايران، بتدريج ريشه كن شد، اما نفوذ آن نه تنها بطور كامل از ميان نرفت و در ايران، حتى در دوران اسلام ، كماكان بقاياى آن مشاهده مى شد، بلكه برخى از سنن آن تا به امروز نيز ادامه يافته است. جشن يلدا در بلند ترين شب سال كه تا بامداد ادامه داشت در واقع جشن زايش ميترا یا خورشيد بود، چرا كه پس از آن هر روز خورشيد بيشتر در آسمان مى ماند.

PowerPoint Presentation:

حتى دين زردشت كه در تقابل با ميتراييزم شكل گرفت ميترا را به عنوان يكى از ايزدان به رسميت مى شناخت و به همين دليل يك ماه و يك روز را در سال به مهر اختصاص داده بود. ” هفت امشاسپندان “ زردشت و يا هفته هفت روزه نيز به هفت سلسله آيين ميترايى منتسب شده است؛ و يا دست دادن به هنگام پيمان بستن که يكى از رسوم ميترايى است.

PowerPoint Presentation:

در ميان انديشمندان باستانى يونانى، ايران به نام ” سرزمين نوستيك “ یا سرزمين عرفان معروف بود. بسيارى از فيلسوفان يونا نى براى آشنايى با تفكرات ايرانى راهى ايران مى شدند . چندين قرن بعد از مسیح، هنگامى که آكادمى هاى فلسفى يونان زير فشار كليساى مسيحى تعطيل شدند، بسيارى از نو افلاطونى ها و نوستيك هاى يونانى كه تحت آزار و ستم دولت روم قرار گرفتند، یا به اسکندریه رفتند ویا به دربار ساسانيان پناه بردند.

PowerPoint Presentation:

بنابراين متفكرين ايرانى از قبل از اسلام با فلسفه يونان آشنا بودند. بسيارى از كتب فيلسوفان يونانى، منجمله اغلب آثار افلاطون، در زبان اصلى يونانى از ميان رفته اند و آن چه امروز در دست داريم بر اساس نسخه هاى عربى است كه خود در دوره اسلامى از فارسى به عربى ترجمه شده اند.

PowerPoint Presentation:

Alexander’s age had a profound influence in bringing different cultures together. Religious movements in this period begin to move away from ethnic or national boundaries and take on a global meaning or significance. Manichaeism was one such world religion. Mani was preaching an idea capable of uniting all the different ethnic and religious groups under the Sassanid Empire.

PowerPoint Presentation:

The Greek philosophers at the time considered his religion as a “Gnostic” one. Mani was well familiar with Greek thought and traces of not only Plato and Aristotle but also Alexandria’s neo-Platonist ideas can be found in all his writings. In his religion you can observe elements from all the ideas and religions of his time.

PowerPoint Presentation:

The mazdakian and manavian movements during the Sassanid period were both a reflection of popular anger against social and religious privileges introduced by them. In Mani’s religion all were equal and you reached higher grades only through devotion.

PowerPoint Presentation:

Mani saw the world based on two principles both of which he considered as eternal: darkness and light. Khodavandegar (the divine god) was the god of goodness and light whilst ahriman (Satan) was the god of darkness.

PowerPoint Presentation:

This duality in creation was also extended to the created. Human beings also had two contradictory souls at the same time. Opposed to the thoughts, sensations and intelligence emanating from the enlightened soul, there were also thoughts, sensations and intelligence coming from the dark side.

PowerPoint Presentation:

Mani, for example, considered kindness, faith, patience and rationality to be products of the enlightened soul, whilst vengeance, anger, lust and impudence came from the dark soul. Purification of the soul and strengthening the enlightened side in preparation for a return to the eternal light was the corner stone of his religion.

PowerPoint Presentation:

For the devout Manichaeist , denouncing worldly goods, inner contemplation, and esoteric speculation, appreciation of beauty, cleanliness and goodliness was a way of life. In this religion, position, class and nationality played no role and reaching divinity was possible for all. It only depended on spiritual training and progression.

PowerPoint Presentation:

He decorated his religious books with beautiful paintings so that the world of light would be appreciated in its beauty. The state religions of the time considered Manichaeism as a threat. By the 4 th century AD its followers were persecuted to death in Persia, Rome and Egypt.

PowerPoint Presentation:

But even after the death of Mani and the long persecution of its followers their ideas continued to survive for centuries in both Asia and Europe.

PowerPoint Presentation:

All the available historical evidence shows that during the Islamic period, Iranians not only did not abandon their old beliefs altogether but actually tried with delicacy and skills to integrate them within the new beliefs.

PowerPoint Presentation:

6 centuries after Islam, the important Iranian mystic thinker, and one of the greats in Iranian literature, Attar, is not only still well familiar with the ancient Iranian cosmology but believes in it too.

PowerPoint Presentation:

In Conference of the Birds h e writes: “Both Worlds are wings and feathers of Simorgh , But neither Simorgh nor her nest is to be seen, You are the absolute Simorgh , on the qaf mountain close by, The two worlds exist under your feathers and wings.”

PowerPoint Presentation:

Many of the other greats in Iranian mysticism of the Islamic era shared the same view as Attar and that is the belief in the existence of an essence of the absolute inside each and all of us.

PowerPoint Presentation:

It would not therefore be surprising to know that Iranian mysticism after Islam grew first in North Eastern Iran. This was an area where due to its closeness to the Indo-European cultural roots, and despite the spread of Islam, memories of the old Aryan thoughts were very alive and fresh.

PowerPoint Presentation:

The first three famous Iranian mystics were all from Balkh: Abu Eshagh Balkhi , Abu Ali Balkhi and Hatam Asam . The grading of spiritual advancement which is common to most Iranian Sufi schools and usually has seven stages was also very common amongst the Manichaean followers in Balkh since the time of the Sassanids .

PowerPoint Presentation:

In Attar’s “Conference of the Birds”, the concept of having to go through seven stages to reach the eternal light becomes symbolized in the story of a flock of birds in search of Simorgh who have to go through seven stages to reach her nest on the Qaf mountain. But at the end Simorgh turns out to be nothing but the bird’s own reflection in water.

PowerPoint Presentation:

This reflects the same ancient belief in the development and transformation of god or “the creator” into the world or “the created”; and the existence of the divine in every living thing. Even in Zoroastrianism, although the creator is separated from the created and placed above the world of being, the divine can still give out his own farr (divine essence) to the worthy few .

PowerPoint Presentation:

عليرغم اين تاريخچه، در باره منشا عرفان ايرانى پس از اسلام مشاجره و تفاوت فراوان است. برخى آن را كاملا اسلامى مى دانند، برخى كاملا غير اسلامى . اسلاميان آن چه غير اسلامى به نظر مى رسد كفر مى دانند و غير اسلاميان آن چه اسلامى است عرفان نمى دانند. برخى ويژگى آن را صرفا در تاثيرات بوداييزم در ايران مى دانند، برخى ديگر ريشه اصلى آن را در تفكرات نو افلاطونى جستجو مى كنند.

PowerPoint Presentation:

شرق شناسان اروپايى سرچشمه تصوف ايران را در اسكندريه يافته اند و محققان آریائی گرا، هرگونه نفوذ يونانى يا عربى را منكر مى شوند . قبل از رد و یا پذیرش هر کدام از این نظریات برخی از واقعیت ها را نمیتوان انکار کرد.

PowerPoint Presentation:

عرفان ايرانى بايد از ويژگى هاى بارزى برخوردار بوده باشد، چرا كه اگر صرفا اسلامى يا بودايى بود، در بقیه ممالك بودايى يا اسلامى چيزى مشابه آن وجود میداشت ویا اگر منشائ آن نفوذ نو افلاطونی از غرب بود این افکار می بایست در سرمنشا خود در غرب نيز موثر میبود.

PowerPoint Presentation:

مسلم است كه انديشه هاى دوران باستان ايرانيان، ريشه هاى مشترك آن با ساير اقوام هندو آريايى و هندو اروپايى، دوران پيدايش و تسلط دين زردشت و دوران واكنش هاى عليه آن در ساسانيان همگى جز ئی از اين تاريخچه را تشكيل مى دهند .

PowerPoint Presentation:

خصلت تفكر عرفانى چنان است كه ذاتا نمیتواند مرزهاى ملی و دینی را به رسمیت بشناسد و همواره از ابتدا تا کنون از آمیزش با سایرین نه تنها دوری نکرده است كه يكى از وجوه پيشرفت آن در ايران همين آميزش است. بنابراین کاهش ریشه های ” عرفان ایرانی “ به یکی از منابع آن خطاست . همانگونه که جنبه ویژه اسلامی آن نیز نباید فراموش شود . این جنبه با تاریخ تصوف آمیخته است.

PowerPoint Presentation:

آن چه ما تصوف مى ناميم نخست از میان تارکان دنیا و راهبان دیرنشین و ریاضت کشان مسيحى عراق برخاسته است که به دسته ها و فرقه هاى بسیارى منقسم بودند . در اواخر دوره ساسانی برخی از این فرق، ترک دنیا کرده در صومعه ها و دیرها شب و روز به ریاضت مشغول بودند و لباس پشمین زبر و درشت می پوشیدند که آزار تن با خود میاورد تا به این خشونت ها عادت کنند.

PowerPoint Presentation:

اشتقاق کلمه صوفی از همین جاست. ازکلمه صوف به معنی ” پشم “ گرفته شده است. صوفی در اصل بمعنی کسی است که جامه پشمین بپوشد چنانکه در زبان فارسی هم مکرر کلمه ” پشمینه پوش “ را در همین مورد درباره صوفیان بکار برده اند . این اصول بعدها در میان مسلمانان عراق نیز رایج شد و نخستین صوفیان اسلام بدین گونه پدید آمدند.

PowerPoint Presentation:

در اين مرحله اوليه، تصوف چیزی جز سير تكاملى گرايش هاى زاهدانه درون خود اسلام نبود . بويژه در اواخر دوره حكومت اموى، بازگشت به زهد و تقوای رهبرى اسلام سده اول بسيار رايج شده بود. صوفیان آن دوران کسانی بودند که توجه به زندگی دنیوی و تجمل پرستی را مغایر با حقیقت دینداری و خداپرستی می‌دانستند و الوهیت در زندگی را در رستگاری در آخرت و بهره مندی از نعمتهای اخروی مى دانستند.

PowerPoint Presentation:

بنابراين، تصوف در آغاز نوعى سلوک باطنی دینی در ع ا لم اسلام است . نوعى اعتراض به آلوده شدن دين در دنياى قدرت و خلافت . این نوع از تصوف با تاکید بر زهد و تقوا، پرهیز از گناه و توکل به خدا، به تصوف "توکلی" معروف است و شاید به همین صورت تا به امروز نیز ادامه دارد . نه فقط در ایران که در اغلب کشورها این شکل از زهد و تقوا به نوعی در همه مذاهب وجود دارد .

PowerPoint Presentation:

به همین دلیل برخی تصوف را نوعی ” عرفان عملی “ میدانند . چرا كه از نظر ايشان عرفان واقعی خصلتی نظری دارد و نوعی شناخت شناسی حقیقت نهائی یا موعود مطلوب است، در صورتیکه تصوف طریقت نیل به موعودی است که نقدا شناخته شده است.

PowerPoint Presentation:

اما از لحاظ تاریخی، آن بخش از تصوف که نقدا ” موعود مطلوب “ را می شناخته است، بوضوح کمتر به مساله ” شناخت “ پرداخته است و بنابراین رفتن به حوزه عرفان برای آن معنی نداشته است، حال چه از نوع نظری یا عملی . میتوان صوفی بود اما عارف نبود و یا بالعکس. اما همین تصوف غیر عرفانی هنگامی که به گوش ایرانیان عارف میرسد به سرعت به وسیله ای برای احیای عقاید کهن ایرانی در مخالفت یا مغایرت با دین رسمی حکومتی تبدیل میشود.

PowerPoint Presentation:

The Sufi schools of Baghdad had lost their vitality by the end of 11 th century. The main reason for this decline was the rise of great Iranian Sufi thinkers particularly in Khorasan .

PowerPoint Presentation:

From the first period of Sufism in Baghdad nothing written remains other than scattered quotes and stories by others. What we consider today as the principal ideas of Sufism were in fact formulated in the second phase within the Iranian Sufi trend.

PowerPoint Presentation:

The first problem that was bound to place Iranian mysticism on a confrontational course with the official religion was the question of the relationship of the self to the divine.

PowerPoint Presentation:

In a way, the execution of Hallaj in Baghdad in the beginning of the 10 th century had a profound effect on the future development of Iranian Sufism. Hallaj’s “crime” was to have found the divine within himself. To them, this meant the end of theocracy and the beginnings of the rule of man-god.

PowerPoint Presentation:

This is also a period in which, on the one hand, the re-emergence of Iranian culture is beginning to take shape, and on the other hand, religious doubts and constant questioning of the religious edicts of the Islamic caliphate were spreading wide amongst the urban population in Iran.

PowerPoint Presentation:

This period has been called the age of “rebellious” sufism . Iranian Sufism becomes in fact an expression of the spiritual struggle of the urban Iranian social strata against dogmatic religious beliefs and edicts.

PowerPoint Presentation:

Naturally, a return to the pre-Islamic Iranian mystic idea of “ man-god” played a key role here. The common feature of most Sufi schools of the time is indeed this way of confronting the theocracy of the Islamic Caliphates.

PowerPoint Presentation:

The first ideological division within the Islamic Iran becomes the division between those who believed that only the selected few can get close to the divine and those who saw the divine everywhere. The former preached obedience whilst the latter sought gnosis.

PowerPoint Presentation:

Thus, Iranian Sufism rejected the idea that reaching the divine is the privilege of the few. Many of them considered religious practices and the carrying out of religious duties like prayers and fasting, to be in fact a hindrance in the endeavor to reach the divine.

PowerPoint Presentation:

Establishing a direct relationship with the divine which was a characteristic of ancient Iranian mystical thoughts was once again revived within Islamic Sufism.

PowerPoint Presentation:

The idea that the self and the divine are a unified whole, and in essence the same thing, is the most common thread that runs through most Sufi schools of this period. As Saeb Tabrizi says: “connected are the waves”. The same view persists for ages in Iranian mysticism.

PowerPoint Presentation:

And a few centuries later we read in Divan Shams: “You pilgrims to Hajj, where are you, where are you? “The beloved is here, where are you, where are you? “Your beloved is your wall to wall neighbor, “Wandering in the desert, what are you seeking?”

PowerPoint Presentation:

بدین ترتیب تصوف ايرانى در مقابله با برترى طلبى نژادى و اجتماعى حتى امتيازات دينى را نيز به كنار گذاشته شاه و گدا، مسلمان و كافر را در برابر شيخ مرشد بطور برابر كنار يكديگر در خانقاه ها نشانید. ادبيات صوفيان اين دوران پراست از تحقير صاحبان زر و زور و تمسخر زهد و عبادت دروغينى كه فساد و انحطاط صاحبان قدرت را مشروع مى سازد.

PowerPoint Presentation:

همانند جنبش مانویان، برترى درشريعت معنوى بستگى به عبادت، معرفت، رياضت و ارتقا در درجات معنوى و اخلاقى داشت و هر معتقدی مى توانست از درجات پست تر به واسطه شايستگى به درجات والاتر برود . و این درجات درفرق مختلف با یکدیگر تفاوت داشت، ولی اغلب یا مثل هفت مرحله تا نور ومهر پرستى هفت درجه داشت و یا شبيه تقسيم بندى دين مانى، استاد، شاگرد، برگزيده و شنونده، تنها چهار درجه داشت. پیدایش خانقاه های مشخص متعلق به این دوره است.

PowerPoint Presentation:

از جنبه هاى خاص تصوف ايرانى پديده خانقاه و آداب و رسوم آن است . در ميان صوفيان كشورهاى ديگر كمتر اين رسم ديده مى شود. اين جا نيز ايرانيان در خاطره تاريخى خود دوران مانى را به ياد آورده اند. مانويان به مراكز دينى خود ” خانگاه “ می گفتند و در هر شهرى كه طرفدار داشتند یک "خانگاه " مى ساختند . خانگاه محلی براى گردهم آيى پيروان طريقت، عبادت، رياضت و تعليم و تربيت هواداران بود.

PowerPoint Presentation:

و یا پديده جوان مردى و فتوت كه از مختصات تصوف ايرانى است، در فرهنگ قبل از اسلام ايران ريشه دارد . اغلب مشايخ بزرگ تصوف هميشه مردم عادى را به جوانمردى دعوت مى كردند. آيين جوان مردى در ميان ايرانيان در مخالفت با امتيازات طبقاتى اجتماعى دربار ساسانى از دوران مزدكيان و مانويان شکل گرفته بود. و مى بينيم در دوران ابو مسلم خراسانى، يعنى از همان اوايل قرن دوم هجرى اين آيين به سرعت و در مقابله با قدرت حا كم احيا مى شود.

PowerPoint Presentation:

سماع نيز از ويژگى هاى ديگر تصوف ايران است . هر چند امروزه با خانقاه مولويان در قونيه مرتبط مى شود، سماع مبحثى قديمى در تصوف ايران است. از قرن سوم هجرى به بعد اشارات فراوانى در كتب اسلامى به روا بودن يا حرمت سماع ديده مى شود و این خود گویای آن است كه رقص و پايكوبى و دست افشانى در بين ايرانيان رواج داشته است . بسيارى از مشايخ تصوف در باره مجاز و مباح بودن آن نظر داده اند.

PowerPoint Presentation:

مى توان گفت از قرن پنجم هجرى به بعد دلايل مباح بودن آن به اندازه اى استوار بود كه مخالفين آن به قشرى بودن و ظاهرى بودن متهم مى شدند. جنبه ويژه ديگر اين عرفان تاكيد آن بر عشق به منزله تنها راه كاميابى است . تنها عشق است كه در پى مصلحت و منفعت نيست و جوياى حق و حقيقت مى شود . در اين عرفان نه تنها هستى خود حاصل عشق است كه بازگشت به مبدا نيز از طريق عشق صورت مى گيرد.

PowerPoint Presentation:

اين نيز پديده اى نبود كه در ميان صوفيان عراق يا مصر مرسوم باشد و مختص صوفيان ايرانى بود. حلاج از جمله اولين صوفيانى بود كه لفظ عشق را براى توضيح رابطه انسان و خدا به كار گرفت.

PowerPoint Presentation:

Hafez says: “love appeared and the whole world was set on fire”! To the “pure” and “beautiful” contemplative thinking preached by Mani as necessary for reaching the eternal light, Iranian mysticism of the Islamic era now adds “love”.

PowerPoint Presentation:

مرحله بعدى تصوف در ايران را باید مرحله تصوف "تقيه " نامید. دورانى است كه " زبان سرخ سر سبز میدهد بر باد". ايران وارد قرون دراز سياهى مى شود كه در آن مخفى كردن عقايد، به مساله مرگ و زندگى تبديل مى شود . اين دوران در تصوف ايرانى از لحاظ تاريخى با دوران يورش هاى پى در پى اقوام چادر نشين وحكومت هاى ملوك الطوايفى ايلات ترك مصادف مى شود.

PowerPoint Presentation:

وجوه مشخصه تصوف در اين مرحله عبارت اند از پرهيز از مسايل جارى، حفظ ظاهر دينى، متابعت از مذهب روز و بطور كلى نوعى مخفى كارى عقيدتى. اما اين دوران، دوران احیای زبان فارسی نیز هست . شعر فارسى رونق جديدى بخود مى بيند.

PowerPoint Presentation:

بسيارى از مشايخ تصوف از قرن پنجم هجرى به بعد سخنان خود را به فارسى مى گفتند . در قرن پنجم و ششم ما با انقلاب بزرگى در سبك، مضامين و طرز فكر در شعر فارسى مواجه مى شويم كه عمد تا مديون تصوف خراسان هستيم. شعر فارسى نه تنها ابزار جالبى در اختيار عارفان ايرانى براى ابراز عقايد پيچيده، چند پهلو و يا احساسى و قلبى عرفانى قرار مى دهد، بلكه به وسيله مناسبى نيز براى ابراز عقايد ممنوعه اما به زبان رمز و ايما و اشاره تبديل مى شود.

PowerPoint Presentation:

از سوى ديگر، روى آوردن صوفيان به شعر هرچه بيشتر به برجسته شدن عشق به منزله رابطه مطلوب با حقيقت در عرفان ايرانى كمك مى كند . قرن پنجم و ششم ادبيات ايران پر است از رسالات و منظومات در باره عشق و روان شناسى عشق. خلق اين گونه آثار هنرى به چنان کمال بی نظیری میرسد که نظیر دیوان های ده ها شاعر آن از قبیل عطار، شمس ، مولوى، حافظ وغیره هرگز تا کنون در ادبیات جهان دیده نشده است.

PowerPoint Presentation:

در دوران صفويه و بعد از آن تصوف و عرفان در ايران وضعيت پيچيده اى به خود گرفت . صفويه خود در اصل سلسله اى صوفى بودند . اما سلطنت صفوى به افول تصوف انجاميد.

PowerPoint Presentation:

نخست اين كه فساد قدرت، به انحطاط اخلاقى صوفيان حكومتى انجاميد . و دوم آن كه شيادان شهر در لباس تصوف در اين دوره فزونى چشم گيرى گرفتند . و سوم اين كه خود صوفيان صفوى بسيار انحصار طلب و خشك انديش بودند و باعث طرد و سركوب بسيارى از فرق صوفيان شدند.

PowerPoint Presentation:

بسيارى از صوفيان ايرانى در اين دوره به خارج از ایران مهاجرت كردند و ادبیات صوفیان این دوران مملو از تلاش برای اثبات ” اسلامی “ بودن این عقیده است.

PowerPoint Presentation:

ملا صدرا، فيلسوف اسلامى دوران صفويه در دفاع از تصوف حقيقى و تعريف مجدد ايمان از ديدگاه تصوف تالیفات مهمى دارد كه در تفكر صوفيانه بعدى در ايران بسيار موثر بوده است . او از كسانى است كه تلاش داشت عقيده باستانی ” وحدت وجود “ در عرفان ايرانى را به شكلى جديد و اسلامى تر تعريف كند . مفهوم ايرانى ” وجود خدا در همه جا هست “ در وحدت وجود جديد به ” وجود فقط خدا ست “ تبديل مى شود.

PowerPoint Presentation:

اين مفهوم كه مورد قبول علماى اسلام نيز قرار داشت به برخى فرق تصوف اجازه فعاليت مى دهد. اما عليرغم اين پذيرش رسمى، علماى شيعه به اتكاى شاهان صفوى مخالفت شديدى با تصوف را آغاز كردند كه تا به امروز نيز ادامه دارد . از اين دوران به بعد ما همواره شاهد كشمكش سلسله مراتب شيعه با فرقه هاى تصوف بوده ايم.

authorStream Live Help