Fundamental Rights

Views:
 
Category: Education
     
 

Presentation Description

No description available.

Comments

Presentation Transcript

Slide1:

w"fbe nfXeko (Fundamental Rights) Prepared by : Gurmeet Singh Bhoma Lect. Pol. Science Govt. Sen. Sec. School Rangar Nangal ( Gsp .)

Slide2:

ikD^gfjukD ( Introduction ): nkX [ fBe b'eszsoh ns/ efbnkDekoh okiK ftZu oki dh gfjukD T[; d[ nkok BkrfoeK Bz { fdZs / rJ / nfXekoK s'A ehsh iKdh j? feT [ Afe nfXeko T[j ;j{ bsK jB fizBQK s'A pr?o ftnesh dk ftek ; n;zGt j? . Gkosh BkrfoeK d/ ftek ; bJh ns/ T[ jBk Bz { tZX s'A tZX ;j{ bsK d/D bJh Gkosh ; zftXkB d/ shi / nfXnkJ / ftZu Xkok^14 s'A b? e/ Xkok^32 sZe BkrfoeK d/ w"fbe nfXekoK dk toBD ehsk frnk j? .

Slide3:

w"fbe nfXekoK dk noE (Meaning of Fundamental Rights) : - T[j nfXeko i ' ftnesh d/ ftek ; dh p[ fBnkd j[ zd / jB , Bz { w"fbe nfXeko fejk iKdk j? . gqw [ Zy ftP / PsktK L 1H fJj nfXeko d/P d/ ; otT [ FZu ekBz {B (; zftXkB ) ftZu Pkwb jB . 2H fJj nfXeko ftnesh d/ ftek ; dh p[ fBnkd jB . 3H Gkos d/ ; ko / b'e ns/ ; oekoh nfXekoh w"fbe nfXekoK dk ; fseko eoB bJh gkpzX jB . 4H w"fbe nfXeko fBnK ; zrs jB ns/ fJjBK Bz { ndkbsK d[ nkok bkr { ehsk ik ; edk j? .

Slide4:

Gkosh ; zftXkB ftZu Pkwb w"fbe nfXeko ; zftXkB d/ nB [S/s 14 s'A 32 ftZu GkoshnK Bz { i ' nfXeko gqdkB ehs / rJ / jB T[BQK Bz { j/m fbyhnK S/ Pq / DhnK ftZu tzfvnk frnk j? L 1H ; wkBsk dk nfXeko (Rights to Equality) Xkok 14 s'A 18 2H ;[ szsosk dk nfXeko (Rights to Freedom) Xkok 19 s'A 22 ( f;Zfynk dk nfXeko Xkok 21^J/ 3H P'PD d/ fto [ZX nfXeko (Rights Against Exploitation) Xkok 23, 24 4H Xkofwe , ;[ szsosk dk nfXeko (Rights to Religious Freedom) Xkok 25 s'A 28 5H ; fGnkukoe ns/ ftZfdne nfXeko (Cultural and Educational Right) Xkok 29 ns/ 30 6H ; zftXkfBe T[ gukoK dk nfXeko Xkok 32 (Rights to Constitutional Remedies)

Slide5:

1H ; wkBsk dk nfXeko (Right to Equality) ^ Xkok 14 s'A 18 T) ekBz {B ; kjwD / ; wkBsk L ; zftXkB dh Xkok 14 nB [; ko jo ftnesh ekBz {B ; kjwD /. pokpo j? . fJ ; eoe / ; kv / d/P *u ekBz {B dk oki (Rule of law) bkr { ehsk frnk j? . n) G/ d^Gkt dh wBkjh (Prohibition of Discriminations) Xkok 15 J) ; otiBe B"eohnK bJh pokpo w"e / (Equal Opportunities in Public Appointments) Xkok^16 ;) S{ s^S [s dk ykswk (Abolition of Untouchability ) ; zftXkB dh Xkok^17 nB [; ko S{ s^Sks dh ; dhnK s'A ubh nk ojh ; wkfie p[ okJh Bz { ysw eo fdZsk frnk ns/ fJ;Bz { r?o ekBz { Bh x'fPs ehsk frnk . ; z;d d[ nkok Bkrfoe nfXeko ;[ oZfynk ekBz {B 1955, 1976 gk ; ehsk frnk . j) T[ gkXhnK dk ykswk (Art 18 Abolition of Titles) e/ tb ;? fBe ns/ ftZfdne T[ gkdhnk Bz { S'N

Slide6:

2H ;[ szsosk dk nfXeko , Xkok^19 s'A 22 ( Right to Freedom ) ; zftXkB dh Xkok 19 nXhB Gkosh BkrfoeK Bz { S/ gqeko dhnK ;[ szsosktK gqdkB ehshnK rJhnK jB L 1H GkPD d/D ns/ ftukoK d/ gqrNkt / dh ;[ szsosk gq?; dh ;[ szsosk ftukoK d/ gqrNkt / dk fJe ; kXB j? . ;{ uBk dk nfXeko ( Right to Information ) L ; z;d d[nkok15 i {B 2005 Bz { ekBz {B gk ; eoe / BkrfoeK Bz { ;{ uBk gqkgs eoB dk ekBz { Bh nfXeko fdZsk i ' fe GkPD ns/ ftukoK d/ gqrNkt / dh ;[ szsosk Bkb i [ fVnk j? . fJj ekBz {B 12 nes { po 2005 s'A izw { ePwho oki s'A fJbktk ;w[ Zu / Gkos *u bkr { j' u[ ek j? . ;{ uBk dk nfXeko w"fbe nfXeko BjhA j? go ; oekoh szso *u gkodoPsk fbnkT [D bJh wjZstg { oB ; XkoB ekBz {B j? .

Slide7:

2H jfEnko s'A fpBK PKshg { oB fJeZm / j'D dh ;[ szsosk 3H ; zx ns/ :{ BhnB pDkT [D dh ;[ szsosk 4H ;w[ Zu / Gkos ftZu x[ zwD^fcoB dh ;[ szsosk 5H Gkos d/ fe ;/ th fjZ ;/ ftZu ofjD dh nkIkdh 6H e'Jh o[ Irko , Xzdk iK eko'pko eoB dh ;[ szsosk 2H i [ ow ftZu geV / ikD fto [ZX ;[ oZfynk Xkok^20 fe ;/ th ftnesh Bz { e'Jh bkr { ekBz {B s'V / s'A pr?o ; Ik BjhA . fe ;/ th ftnesh T[ FZgo fJe ngokX bJh fJe jh w[ eZdwk ns/ fJe tko jh ; ik fdZsh ik ; edh j? .

Slide8:

3H ihtB ns/ fBZih ;[ szsosk dh oZfynk Xkok^21 (Protection of Life and Personal Liberty) 4H ftZfdnk dk nfXeko Xkok 21^J/ d;zpo 2002 ftZu ; zftXkB ftZu ehsh rJh 86thA ;'X okjhA 6 ; kb s'A 14 ;kb sZe dh T[ wo d/ pZfunK Bz { w[ cas ns/ bkIwh ftZfdnk dk nfXeko gqdkB ehsk frnk j ? . ftZfdnk d/ nfXeko ekBz {B 2009 Bz { ;w[ Zu / Gkos *u 1 ngq?b 2010 s'A bkr { ehsk frnk j? .

Slide9:

5H frqcskoh ns/ BIopzdh fto [ZX ;[ oZfynk Xkok^22 frqcsko ehs / ftnesh Bz { frqcskoh d/ ekoB s'A ikD { eotkT [ Dk bkIwh . frqcsko ftnesh nkgDh woIh dk tehb b?D dknfXeko oZydk j? . frqcsko ftnesh Bz { 24 xzfNnK d/ nzdo^nzdo B/V/ d/ w?fi;Nq /N dh ndkbs ftZu g/P ehsk ikt / rk . gozs { Gkosh ; z;d d[ nkok d/P dh ;[ oZfynk , J/ esk s/ nyzvsk Bz { w[ Zy oZye / fBtkoe BIopzdh , TADA, POTA, MISA tor/ ekBz {B gk ; eoe / Xkok^22 dhnK XZihnK T[ vk fdZshnK .

Slide10:

3H P'PD d/ fto [ZX nfXekok Xkok 23, 24 ( Right Against Exploitation ) wB [ Zyh ftT [ gko ns/ ipoh wId {oh dh wBkjh Xkok^23 pkb feos dh wBkjh Xkok^24 14 ;kb s'A xZN T[ wo d/ pZfunK Bz { ekoykfBnK , ykBK iK fe ;/ i'yw Go/ XzfdnK ftZu BjhA brkfJnk ikt / rk .

Slide11:

4H Xkofwe ;[ szsosk dk nfXeko Xkok 25 s'A 28 Xkok 25 nB [; ko fe ;/ th Xow Bz { wzBD , ngBkT [D ns/ T[; dk gquko eoB dh ;[ szsosk . Xkok 26 nXhB Xow d/ wkwfbnK ftZu nkgDk gqpzX nkg eoB , Xow d/ BK s/ uZb ns/ nuZb ; zgZsh jk;b eoB ns/ ekBz {B nB [; ko nfijh ; zwsh dk gqpzX eoB dk nfXeko gqkgs j? . Xkok 27 nXhB fe ;/ ftP /P Xow d/ gq;ko bJh N?e ; Bk d/D dh ;[ szsosk nB [S/d 28 nXhB ; oekoh ftZfdne ; z;EktK ftZu Xkofwe f;Zfynk d/D s/ w[ ezwb gkpzdh j? . nB [S/d 28 (3) nXhB r?o ^; oekoh ftZfdne ; z;EktK ftZu Xkofwe f;Zfynk ftnesh dh fJZSk d/ fto [ZX BjhA fdZsh ik ; edh .

Slide12:

5H ; fGnkukoe ns/ ftZfdne nfXeko ^ Xkok 29, 30 ( Cultural and Educational Rights) 1H ; zftXkB dh Xkok 29 (1) xZN^frDshnK ( Xow s/ GkPk s/ nXkfos ) d/ fjZsK dh okyh eodh j? ns/ T[BQK BkrfoeK Bz { nkgDh GkPk fbgh ns/ ; fGnkuko Bz { ;[ oZfyns oZyD dk nfXeko fdzdh j? . 2H ; zftXkB d/ nB [S/d 29 (2) Gkosh xZN frDshnK Bz { ftZfdne ; z;EktK ftZu dkyb / dh nkIkdh gqdkB eodh j? . 3H ; zftXkB dh Xkok 30 (1) Xkofwe , ; fGnkuko iK GkPk *s/ nkXkfos xZN frDshnK Bz { ftZfdne ; z;EktK y'jbD dh ;[ szsosk fdzdh j? . 4H ; zftXkB dh Xkok 30 (2) ; oeko Bz { rqKN fdzd / ;w/A xZN frDshnK d[ nkok ; Ekfgs ftZfdne ; z;EktK Bkb ftseo / dh wBkjh eodh j? .

Slide13:

6H ; zftXkBe T[ gukoK dk nfXeko nB [S/d^32 ( Right to Constitutional Remedies) Xkok^32 nB [; ko w"fbe nfXekoK Bz { bkr { eoB bJh ; otT [ FZu ndkbs Bz { T[ fus ekotkJh eoB dk nfXeko fdZsk frnk j? . Gkt n;hA nfXekoK dh okyh bJh ndkbsK e'b ik ; ed / jK . nB [S/d 226 nXhB fJBQK w"fbe nfXekoK Bz { bkr { eokT [D bJh okiK dhnK T[ FZu^ndkbsK dk dotkik th yVekfJnk ik ; edk j? . ; zftXkBe T[ gukoK d/ nfXeko dh wjZsskL vkH phHnkoH nzp / deo nB [; ko ‘ i / eo w?Bz { e'Jh g[ZS/ fe ; zftXkB dh ;G s'A wjZstg { oB Xkok fejVh j? fi ; s'A fpBK ; zftXkB gqGktjhD j' ikt / rk sK w?A fJ ; Xkok (32) s'A fpBK fe ;/ j'o Xkok tZb fJPkok BjhA eo ; edk . fJj ; zftXkB dh nkswk ns/ fdb j? .*

Slide14:

w"fbe nfXekoK B{z bkr { eotkT [D bJh j/m fby / fBnKfJe b/y (Judicial Writs) ; ot^T [ FZu ndkbs ns/ T[ FZu^ndkbs ikoh eo ; edh jB L (1) pzdh gqsZyeoB b/y (Writ of Habeas Corpus) Habeas Corpus bkshBh GkPk dk Ppd j? fi;dk noE j? s[; hA nkgDk Poho oZy ; ed / j' . fJ ; j[ ewBkw / iK b/y nB [; ko ndkbsK ; oekoh nfXekohnK Bz { nkd /P d/ ; edhnK jB fe fe ;/ pzdh pDkJ / rJ / ftnesh Bz { ndkbs d/ ; kjwD / g/P ehsk ikt / ns/ pzdh pDkJ / ikD d/ ekoB dZ ;/ ikD (Let us have the body) i / eo frqcskoh r?o^ekBz { Bh j? sK ; zpzfXs ftnesh Bz { pkfJZis poh eoB dk j[ ew fdZsk ikt / rk .

Slide15:

caowkB b/y (Writ of Mandamus) bkshBh GkPk d/ Ppd w?Av /w; dk noE j?, n;hA j[ ew fdzd / jK . ( We give command ) fJ ; b/y okjhA T[ FZu ndkbs fe ;/ th ; oekoh nca;o , ; z;Ek iK S'Nh ndkbs Bz { nkd /P d/ ; edh j? fe T[j T[BQK iBse ekoiK ns/ eostK Bz { fBGkT [D i ' T[BQK Bz { ekBz {B nB [; ko eoB / ukjhd / jB go T[j BjhA ehs / ik oj / jB . wBkjh b/y (Writ of Prohibition) wBkjh eoBk fJ ; b/y nB [; ko ndkbsK tZb'A ; oekoh nca;o iK S'Nh ndkbs Bz { T[j ezw eoB dh wBkjh ehsh ik ; edh j? i ' T[; d/ nfXeko^y /so ftZu Bk nkT [Ad/ j'D go T[j ezw ehsk ik fojk j? .

Slide16:

nfXeko g[ZSD dk j[ ewBkwk iK b/y (Writ of Quo- Warranto ) Quo- Warranto dk noE j? s[ jkBz { eh jZe j? . What is your Authority ? ;' fJ ; nkd /P okjhA fe ;/ th fB :[ es iK u[D/ j'J / nca;o s'A fJj g[ ZfSnk ik ; edk j? fe T[;B/ nkgDh gdth fe ; nkd /P d/ nB [; ko gqkgs ehsh j? . nrb / ndkbsh j[ ewK sZe T[; Bz { gdth s / ezw eoB s'A o'fenk ik ; edk j? . T[ sgq / yD b/y L (Writ of Certiorari) bkshBh GkPk d/ Ppd ; oNhT [o/oh dk noE j? L nfXe ikDekoh gqkgs eoBk (To be fully informed)

Slide17:

f;ZNk (Conclusion) Gkt /A Gkosh ; zftXkB ftZu doi w"fbe nfXekoK s/ nB / eK o'eK jB go fco th fJj nfXeko Gkosh BkrfoeK d/ ftek ; bJh T[ fus tksktoD g?dk eoB , ; oeko dh wBwoih s/ o'e brkT [D, Gkos Bz { Xow^fBogZy oki pBkT [D ns/ xZN frDshnK d/ fjZsK dh okyh bJh ftP /P G{ fwek fBGkT [Ad/ jB . Delivered by : r[ owhs f;zx G'wk b?euoko okiBhsh Pk;so ; oekoh ; hBhH ;? ezvoh ;e{b ozrV Bzrb (r[ odk;g [o) 97815^35440

authorStream Live Help