Sheets HOVO Humanisme en Islam

Humanisme & Islam: ethische & methodologische vragen:

Humanisme & Islam: ethische & methodologische vragen Dr. A. Ljamai 10 maart 2011

Slide 2:

1. Humanisering in de werken v/d Mu'tazilitische school 2. Humanisering in de werken van moslimfilosofen 3. Ethische & methodologische vragen

1. Humanisering in de werken v/d Mu'tazilitische school:

Ontstaansgeschiedenis van deze stroming: Wasil b. Ata’ (d. 748) en zijn leermeester al-Hasan al-Basri Aanhangers van deze school pleiten voor een rationele interpretatie v/d koran (ze hebben theorieën ontwikkeld rondom humanisering) 1. Humanisering in de werken v/d Mu'tazilitische school

Slide 4:

Al-Jubba’i (d. 915) heeft de theorie van “de individuele vrije keuze v/d mens” vastgesteld Hij zei: “God heeft het individu als vrij geschapen. Degene die goede beslissingen over zijn lot kan nemen is de persoon zelf. Niemand mag voor hem bepalen hoe hij moet denken.....”

Slide 5:

Al-Qadi Abd al-Jabbar (d. 1025) benadrukt in zijn boeken het belang van rechtvaardigheid in de samenleving Abd al-Jabbar maakt onderscheid tussen twee vormen van rechtvaardigheid: goddelijke rechtvaardigheid menselijke rechtvaardigheid

Slide 6:

Rechtvaardigheid moet je niet filosoferen, maar ook zien in de praktijk, zowel in privé als in openbare ruimte Abd al-Jabbar benadrukt dat moslim khaliefen verantwoordelijk zijn voor de toepassing van maatschappelijke en politieke rechtvaardigheid

Slide 7:

Al-Mawardi (d. 1058) richt zich op de rol v/d politieke en sociale rechtvaardigheid in de realisatie v/d stabiliteit en harmonie in de islamitische hoofdstad Bagdad Naast de noties van ‘individuele vrije keuze v/d mens’ en ‘rechtvaardigheid’ verdedigt al-Zamakhshari (d. 1144) de recht van ‘vrijheid van meningsuiting’ in de herinterpretatie v/d religieuze tekst

Slide 8:

Hij heeft gekozen voor de metaforische aspecten v/d religieuze tekst De notie van ‘vrijheid van meningsuiting’ was ook een duidelijk kenmerk in de werken v/d Mu’tazilitische geleerde al-Jahiz (d. 869)

Slide 9:

Politiek gezien was al-Jahiz actief in het verspreiden v/d warden van rechtvaardigheid en gelijkheid tussen moslims, joden en christenen. Hij vindt dat ieder individu de mogelijkheid moet krijgen om eigen geloof te kiezen, want in de islam is er geen dwang in de godsdienst

Slide 10:

De universele waarden van humanistiek, o.a. de individuele vrije keuze, rechtvaardigheid, gelijkheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst zijn terug te vinden in de klassieke werken v/d moslim rationalisten

2. Humanisering in de werken van moslimfilosofen:

Moslimfilosofen hebben veel aandacht besteed aan de ontwikkeling v/d noties van humanisering in de islamitische gemeenschappen 2. Humanisering in de werken van moslimfilosofen

Al-Farabi (d. 950):

In zijn boek Risal fi’l-aql (verhandeling over het intellect) zet hij zijn opvattingen over het menselijke kenvermogen uiteen. Hij benadrukt de vraagstelling van wat voor soort ding het intellect is, of zelfs van ethische en politieke kwesties als hoe het geluk ( sa‘ ada ) in individu en maatschappij gekend en verwerkelijkt kan worden Al-Farabi ( d. 950)

Slide 13:

In zijn boek De deugdzame stad ( al-madina alfadila ) benadrukt hij dat politieke rechtvaardigheid de basis vormt voor de ideale stad

Ibn Sina (d. 1037):

Ibn Sina benadrukt het belang v/d vrijheid en rechtvaardigheid als universele waarden Vrijheid in het denken vormt de basis voor de ontwikkeling van alle beschavingen. Zonder vrijheid van godsdienst of vrijheid van meningsuiting is het onmogelijk voor een volk om zich verder te ontplooien, aldus Ibn Sina Ibn Sina (d. 1037)

Slide 15:

a. I s er een humanistische herinterpretatie v/d koran mogelijk? b. Hoe staan moslimintellectuelen er tegenover moderniteit? The historicus Iftikhar Malik (geboren 1949) maakt onderscheid tussen de volgende drie posities onder moslim intellectuelen t.o.v. moderniteit:

Slide 16:

Zij die menen dat islam en moderniteit incompatibel zijn. Derhalve moeten moslims volledig afstand nemen van hun islamitisch erfgoed

Slide 17:

Zij die in een terugkeer tot de zuivere islam van Mohammed en de vier recht geleide kaliefen de enige mogelijkheid zien om de contemporaine problemen en malaise v/d moslims op te lossen Zij die stellen dat een synthetiserende strategie nodig is waardoor de islam profiteert v/d zegeningen v/d moderniteit

Slide 18:

Voor moslimintellectuelen die de derde positie onderschrijven is de stelling “De islam en moderniteit zijn incompatibel” niet houdbaar. Zij zijn overtuigd v/d verenigbaarheid van islam en moderniteit en onderbouwen hun visie met de koran

3. Ethische & methodologische vragen:

Er kan verwezen worden naar de positie v/d vrouw in de islam, gelijkheid tussen man en vrouw De gemeende huwelijk wordt meestal genoemd als het gaat om ethische kwesties. Waarom mogen moslims met niet moslimvrouwen trouwen, terwijl dat dit niet toegestaan is voor een moslimvrouw? 3. Ethische & methodologische vragen

Slide 20:

De eerste opinie is die van exegeten (betekenis van religieuze identiteit) De tweede opinie is die v/d modernisten (vanuit mensenrechten + islam is niet te verenigen met humanistiek)

Slide 21:

Vanuit antropologisch perspectief is religie (een onderdeel van cultuur). In dit geval kan de hermeneutiek een heel belangrijke rol spelen in de interpretatie v/d verhouding tussen islam en humanisme De lagen van interpretaties bieden in deze context meer mogelijkheden voor de interpretatie van de ethische en methodologische kwesties aangaande islam en humanisme !