Hovo voordracht WK 3 maart 2011

humanistische beweging en dialoog vanaf 1945:

humanistische beweging en dialoog vanaf 1945 1 Humanistische stamboom Rond de oprichting van het Humanistisch Verbond Wat is humanisme? Jaap van Praag Humanistisch Verbond in perioden Het ‘gesprek’ Interne dialoog (Humanistisch Verbond en humanistische beweging) Externe dialoog (met protestanten en katholieken) Humanisme als dialoog © Wouter Kuijlman, 3 maart 2011

Stamboom humanistische beweging:

2 Stamboom humanistische beweging

Intellectueel klimaat na WO-II :

Intellectueel klimaat na WO-II 3 Oprichting Nederlandse Volksbeweging (NVB): ‘doorbraak’ van de verzuilde politieke verhoudingen Progressieve intellectuele elite Diagnose: het nihilisme van de ‘massamens’ tussen techniek en existentiële eenzaamheid Naast maatschappelijke ook geestelijke wederopbouw nodig

Oprichting Humanistisch verbond:

Redenen voor oprichting (17 februari 1946) Geestelijk dak bieden aan ongodsdienstig buitenkerkelijken (‘grote strijd’ tegen nihilisme) Opkomen voor humanisme als volwaardige levensovertuiging (‘kleine strijd’ van emancipatie van buitenkerkelijken) Opgaan van SDAP in de PvdA als politieke partij van de ‘doorbraak’ Oprichting Humanistisch verbond 4

Wat is humanisme? (1):

Wat is humanisme ? (1) 5 “Onder humanisme wordt verstaan de levens en wereldbeschouwing, die zich zonder uit te gaan van een persoonlijke godheid, b aseert op de eerbied voor de mens als bijzonder deel van het kosmisch geheel, als drager van een niet aan persoonlijke willekeur onderworpen normgevoel en als schepper van en deelhebber aan geestelijke waarden.”

Wat is humanisme? (2):

Wat is humanisme ? (2) 6 “Het humanisme gaat uit van de erkenning dat de mens behoefte gevoelt, zich een beeld te vorme n van de werkelijkheid: het humanisme streeft naar een beeld, dat de toets der rede kan doorstaan” ( Beginselverklaring van het Humanistisch Verbond , 1946)

J.P. Van Praag (1911-1981):

J.P. Van Praag (1911-1981) 7 Als voorzitter ‘het’ gezicht van het Humanistisch Verbond in de periode 1946-1968 Grote invloed op het denken over het ‘moderne’ humanisme in Nederland Grondlegger van geestelijke verzorging als ‘praktisch humanisme’

Het humanistisch verbond in perioden (1):

Het humanistisch verbond in perioden (1) 8 Streven naar erkenning (1946-1965) Strijd voor gelijkberechtiging (‘kleine strijd’) ‘Een fatsoenlijke club van nette burgers’ Oprichting van dochterorganisaties (diensten geestelijke verzorging in gevangenissen en leger, vormingsonderwijs, stichting Socrates , HIVOS, omroep, bejaardenhuisvesting, IHEU etc.)

Strijd om gelijkberechtiging :

Strijd om gelijkberechtiging 9 M inister van Justitie Mulderije : ‘Wanneer nu het Humanistisch Verbond zich met betrekking tot geestelijke verzorging een taak toekent, […] dan geeft het de mensen stenen voor brood’(1951) Bisschoppelijk mandement en katholieke politieke actie tegen het Humanistisch Verbond (1954)

Humanisme en dialoog (1) :

Humanisme en dialoog (1) 10 Dialoog binnen het Humanistisch Verbond ‘Eenheid in verscheidenheid’: idealistisch, cultureel, kosmisch, positivistisch etc. humanisme onder de toets der rede en menselijke waardigheid Voorbeeld: humanisme en religie

Humanisme en dialoog (2) :

Humanisme en dialoog (2) 11 Samenwerking in de humanistische beweging De verhouding tussen Humanistisch Verbond en de vereniging voor maatschappelijk werk op humanistische grondslag Humanitas

Het gesprek:

Het gesprek 12 “Men is aan zichzelf en de ander verplicht om te trachten iemands levensbeschouwelijke positie van binnenuit te verstaan en te kritiseren. Doch een gedachtenwisseling in deze vorm heeft niet het karakter van een ‘debat’ maar van een gesprek. Zulk een gesprek blijkt echter slechts mogelijk te zijn, als men zich realiseert, dat hier in eerste instantie alleen sprake kan wezen van een confrontatie van uitgangspunten. De humanist heeft daarbij de taak zijn eigen idee, zo echt als mogelijk is te vertegenwoordigen.” (J.P. van Praag, Een poging tot plaatsbepaling , 1951)

Humanisme en dialoog (3) :

Humanisme en dialoog (3) 13 In d ialoog met protestanten en katholieken Nederlands Gesprek Centrum vanaf 1949 Gesprekken met de Centrale Commissie voor Vrijzinnig Protestantisme (ca. 1950) Veranderende houding protestantse kerken vanaf ca. 1955 Schillebeeckx en Van Praag (1960) Contactorgaan van Levensbeschouwingen (1968-1974)

Het humanistisch verbond in perioden (2):

Het humanistisch verbond in perioden (2) 14 Van erkenning naar herkenning (1965-1987) Op vele gebieden aanvaarde gesprekpartner Inzetten op herkenbaarheid en maatschappijkritische oriëntatie; nieuwe beginselverklaring 1972) Voorzitter Rob Tielman vanaf 1977: zelfbeschikking Polarisatie (kernwapendiscussie) Koerszoeken en samenwerken (1987-heden) ‘Impliciet’ of ‘expliciet’ humanisme? Breed humanistisch netwerk

Humanisme en dialoog (4):

Humanisme en dialoog (4) 15 Humanisme als dialoog Cees Schonk, Humanisme, ook uw kijk op het leven? (1969) Humanisme als dialoog bij Humanistiek

Aanbevolen literatuur:

Aanbevolen literatuur 16 Baalen, Carla van, "Humanisten tussen doorbraak en verzuiling. Over de oprichting van het Humanistisch Verbond (1946)", in: Derkx, Peter, e.a. (red.), Voor menselijkheid of tegen godsdienst? Humanisme in Nederland, 1850-1960 (Hilversum, 1998) 147-163. Derkx, Peter (samensteller), J.P. van Praag. Om de geestelijke weerbaarheid van humanisten (Het Humanistisch Archief / De Papieren Tijger, 2009; tweede, vermeerderde druk). Engelen, W. (red.), Modern niet-godsdienstig humanisme. Uitgegeven op initiatief van de Nijmeegse wijsgerige faculteitsvereniging Thaumasia (Nijmegen, 1961). [teksten van lezingencyclus met o.a. W. Banning, J.P. van Praag en E. Schillebeeckx] Gasenbeek, Bert & Peter Derkx (red.), Georganiseerd humanisme in Nederland: geschiedenis, visies en praktijken (Amsterdam: SWP, 2006). Kuijlman, Wouter, Een mantel met sterren. Religieus humanisme in het Humanistisch Verbond (Utrecht: Het Humanistisch Archief, 2004; derde herz. druk). Ploeg, J.G van der, Geestelijke stromingen in Nederland ('s-Gravenhage, 1966, tweede herziene druk). [Jan van der Ploeg was algemeen secretaris van het Nederlands Gesprek Centrum] Praag, J. P. van, A. A. van Ruler & E. C. F. A. Schillebeeckx, Het gesprek , Nederlands Gesprek Centrum (Kampen, 1960). Schonk, C.H., Humanisme - ook uw kijk op het leven? (Amsterdam: Moussault, 1969).