diyabet-tedavisi

Views:
 
Category: Entertainment
     
 

Presentation Description

No description available.

Comments

Presentation Transcript

slide 1:

DİYABET VE BESLENME Hazırlayan Yrd. Doç. Dr. Emine YILDIZ Hacettepe Üniversitesi-Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Şubat - 2008 ANKARA

slide 2:

Birinci Basım : Şubat 2008 / 3000 Adet Sağlık Bakanlığı Yayın No: 728 ISBN : 978-975-590-244-9 Baskı : Klasmat Matbaacılık Matbaacılar Sanayi Sitesi 559. Sokak No: 26 İvedik Organize Sanayi Bölgesi / ANKARA Tel: 0312 395 14 92 - Fax: 0312 395 53 90 Bu yayın T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Beslenme ve Fiziksel Aktiviteler Daire Başkanlığı tarafından bastırılmıştır. Her türlü yayın hakkı T.C. Sağlık Bakanlığı’na aittir. Kısmen dahi olsa alınamaz çoğaltılamaz yayınlanamaz.

slide 3:

SUNUŞ Diyabet ülkemizde görülme sıklığı giderek artan ciddi organ kayıplarına yol açan ve yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebilen kronik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerin yaşam kalitelerinin arttırılması beslenme egzersiz tıbbı tedavi ve eğitimden oluşan dört temel faktörle mümkün olmaktadır. Yeterli ve dengeli beslenme ile birlikte fiziksel aktivitenin diyabetin ortaya çıkmasının engellenmesinde geciktirilmesinde ve komplikasyonların oluşmasında ve önlenmesinde önemli rolü olduğu bilinmektedir. Şeker hastalığını öğrenmek onu kontrol altına almanın ilk adımıdır. Bu kitabı hazırlayan Sayın Yrd. Doc. Dr. Emine Yıldız’a katkıda bulunan Doç. Dr. Serdar Güler’e ve çalışmada emeği geçen herkese teşekkür eder kitabın okuyanlara faydalı olmasını dilerim. Dr. Seraceddin ÇOM Genel Müdür

slide 5:

DİYABET VE BESLENME 5 İÇİNDEKİLER SUNUŞ ......................................................................................................... 3 Diyabet ......................................................................................................... 7 Diyabetin Tipleri.......................................................................................... 7 Nedenleri...................................................................................................... 7 Hangi Sağlık Sorunlarına Yol Açar ......................................................... 8 Diyabet Kontrolü ......................................................................................... 9 Beslenme Tedavisi...................................................................................... 9 Enerji ......................................................................................................... 10 Karbonhidratlar ........................................................................................ 11 Proteinler .................................................................................................. 11 Yağlar: ....................................................................................................... 12 Vitaminler ve Mineraller.......................................................................... 13 Öğün sayısı ve zamanı ............................................................................ 13 Yapay Tatlandırıcılar Ve Diyet Ürünleri ................................................ 13 Öneriler ..................................................................................................... 14 KAYNAKLAR ............................................................................................ 15

slide 7:

DİYABET VE BESLENME 7 DİYABET Pankreastan salgılanan insülin hormonunun yetersizliği veya insulinin etkisine dokularda direnç olması sonucu kandaki şeker miktarının yük- selmesi ile ortaya çıkan ömür boyu devam eden bir hastalıktır. Besinler vücudun başlıca yakıtı olan şekere dönüşmek üzere parçalanırlar. Daha sonra bu şeker kana geçer ve kandaki şeker düzeyi yükselmeye başlar. Sağlıklı bireylerde kana geçen şeker pankreastan salgılanan insülin hor- monu yardımıyla hücrelere taşınır. Diyabetli bireylerde insülin eksik veya etkisiz olduğu için şeker hücre içine giremez ve kanda miktarı yükselir HİPERGLİSEMİ. Kan şekeri belli bir düzeyi geçince idrarla şeker atılmaya başlar. İd- rardaki şeker miktarının artması ile sık idrara çıkma aşırı susama ve çok su içme görülür. İnsülin eksikliği veya yetersizliğine bağlı olarak hücreler glikozu kullanamaz gerekli olan enerji yağlar ve proteinlerden sağlanır. Bunun sonucu diyabetli birey hem zayıflar hem de idrarda keton aseton oluşur. Diyabetin Tipleri  Tip 1 diyabet : Vücut çok az insülin yapar veya hiç insülin yapmaz.  Tip 2 diyabet : vücut insülin yapar fakat yeterli kullanılmaz. Nedenleri Tip 1 diyabet:  Kalıtım  Pankreasa zarar veren virüsler  Vücudun kendi savunma sisteminde oluşan ve pankreastaki insülin yapan hücrelerin tahribi ile sonuçlanan sorunlar Tip 2 diyabet:  Yaş 25 yaş üzeri  Obezite  Kalıtım  Gebelik sırasında diyabet gelişimi  4.5 kg’ dan ağır bebek doğuranlar  Stres  Hipertansiyon

slide 8:

DİYABET VE BESLENME 8 Hangi Sağlık Sorunlarına Yol Açar Hiperglisemi kan şekerinin yükselmesi: Nedenleri  Aşırı besin tüketimi  Yetersiz insülin ve/veya ilaç  Yetersiz egzersiz  Enfeksiyonlar Bulguları  Susama  Sık idrar  İştah kaybı  Yorgunluk  Derin ve hızlı solunum  Deride kuruma ve kaşıntı  Bulanık görme Hipoglisemi kan şekerinin düşmesi: Nedenleri:  Yetersiz besin tüketimi  Aşırı insülin ve/veya ilaç  Aşırı egzersiz Bulguları:  Terleme  Baş ağrısı  Baş dönmesi  Titreme  Aşırı halsizlik  Bulanık görme  Açlık hissi  Solukluk  Sinirlilik

slide 9:

DİYABET VE BESLENME 9  Çarpıntı  Dikkat dağınıklığı Kan şekerinin sürekli yüksek olmasına bağlı olarak ileri dönemde önemli sağlık sorunları gelişebilir.  Kalp-damar hastalıkları  Böbrek sorunları  Göz sorunları körlük  Felç  Ayak yaraları  Duyu kayıpları  Sık enfeksiyonlar  Yara iyileşmesinde gecikme  Cinsel sorunlar Diyabet Kontrolü: Diyabette tedavinin amacı kan şekerini normal sınırlarda tutarak di- yabete bağlı gelişebilecek sağlık sorunlarının ortaya çıkışını engellemek veya önlemek yaşam süresini ve kalitesini yükseltmektir. Diyabeti kontrol altına almanın ilk adımı onu öğrenmektir.  Eğitim  Fiziksel aktivite  Beslenme tedavisi  İnsülin ve/veya ilaç Diyabet tedavisinin birbirini tamamlayan parçalarını oluşturur. Beslenme Tedavisi: Diyabetin kontrolünde temel yapı taşlarından biri beslenme tedavisi- dir. Amacı • Arzu edilen metabolik kontrolü sağlamak Açlık kan şekeri AKŞ : 70-120 mg/dl Tokluk kan şekeri TKŞ : 140 mg/dl HbA1c : 6.5

slide 10:

DİYABET VE BESLENME 10 Total kolesterol : 200 mg/dl LDL kolesterol : 100 mg/dl Trigliserit : 150 mg/dl • Diyabetin ileri dönemde ortaya çıkabilecek kronik komplikasyonlarını önlemek ve tedavi etmek  Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığını kazandırmak  Yaşam süresini ve kalitesini yükseltmektir. Diyabetli bireylerin beslenme tedavileri yaşına bo- yuna vücut ağırlığına fiziksel aktivite durumuna sosyo- ekonomik durumuna ve beslenme alışkanlıklarına göre diyetisyen tarafından hazırlanır. Beslenme programı ki- şiye özeldir. Diyabetli bireyler yeterli ve dengeli beslenebilmeleri için enerji ve tüm besin ögelerinden önerilen miktarlarda almaları gerekir. Enerji Uygun vücut ağırlığının sağlanması ve sürdürülmesi diyabetin kontro- lünde büyük önem taşımaktadır. Enerji dengesi vücut ağırlığının korun- masını sağlar. HARCANAN ENERJİ ALINAN ENERJİ Bazal metabolizma diyetle/besinlerle Egzersiz /fiziksel aktivite HARCANAN ENERJİ ALINAN ENERJİ ZAYIFLAMA HARCANAN ENERJİ ALINAN ENERJİ OBEZİTE/ŞİŞMANLIK

slide 11:

DİYABET VE BESLENME 1 Tip 2 diyabetik bireylerin 80’i obezdir. Enerji alımının azaltılması ile ağırlık kaybı metabolik kontrolü olumlu yönde etkiler. Diyabetik bireylerin enerji gereksinmeleri saptanıp kendilerine uygun enerjiyi diyetle almaları arzu edilen vücut ağırlığının sağlanması açısından önemlidir. Karbonhidratlar En önemli enerji kaynağıdır. Günlük diyetle mutlaka alınmalıdır. Be- sinlerde bulunan karbonhidrat türleri şekerler nişasta ve posa’dır. İnsülin kullanan diyabetik bireylerde yoğun insülin tedavisi alanlarda öğün ön- cesi insülin dozunun öğünün karbonhidrat içeriğine göre ayarlandığında toplam karbonhidrat miktarı glisemik kontrolü etkilememektedir. Karışım insülin kullananlarda karbonhidrat miktarında gün gün tutarlılık olması ge- rekir. Diyabetli bireye karbonhidrat kaynağı olarak önerilen besinler tam taneli tahıllar ekmek kuru baklagiller sebzeler meyveler süt ve süt ürün- leridir. Posa: yiyeceklerin sindirilemeyen kısmıdır. Diyet posasının vücuttaki etkileri • Kan şekerini yavaş yükseltir • İnsülin ihtiyacını azaltır • Tokluk hissinin oluşmasını sağlayarak ağırlık kontrolüne yardımcı olur. • Bağırsak çalışmasını düzenler kabızlığı önler. • Kanda yağların yükselmesini önler. Diyetteki posa miktarını arttırmak için • Beyaz ekmek yerine kepekli ekmek tercih edilmeli • Pirinç yerine bulgur tercih edilmeli • Meyve suyu yerine meyve yenilmeli kabuklu yenebilen meyveler iyi- ce yıkandıktan sonra kabukları soyulmadan yenmeli • Günde en az 5 porsiyon sebze/meyve yenmeli • Öğünlerde salata yenmeli • Kurubakalgiller sıklıkla tüketilmelidir haftada 2-3 kez. Proteinler: Vücudun büyümesi gelişmesi ve yıpranan dokuların onarılmasında

slide 12:

DİYABET VE BESLENME 12 önemli görevleri vardır. Diyabet vücudun protein gereksinimini etkilemez. Önerilen miktarlarda alınması gerekir. Ancak diyabete bağlı böbrek prob- lemleri gelişmiş ise diyetle protein alımının sınırlandırılması gerekir. Yağlar: Yüksek enerji veren besin ögeleridir. Besinlerle alı- nan yağ ve kolesterol miktarının fazlalığı şişmanlığa ve kalpdamar hastalıklarına yol açabilir. Diyetle alınan top- lam yağ miktarı • Görünmez yağ yiyeceklerin yapısında bulunan yağlardan • Görünür yağ yemeklere dışarıdan eklenen yağlardan oluşmaktadır. Yağların miktarı ve cinsi kalp-damar hastalıklarının oluşumunda büyük önem taşır. Yağlar içerdikleri yağ asit türlerine göre gruplara ayrılırlar. • Doymuş yağlar: tereyağı içyağı kuyruk yağı katı yağlar et süt pey- nirde bulunan yağların büyük bir kısmı. • Doymamış yağlar - tekli doymamış yağlar: zeytinyağı fındık yağı - çoklu doymamış yağlar 1. n-6 serisi: ayçiçek mısırözü soya pamuk yağı 2. n-3 serisi: balık yağı Sağlığın korunmasında diyetle alınan yağ türlerinin belirli bir dengede olması önerilmektedir. Bunun için  Kırmızı et yerine tavuk balık hindi eti tercih edilmeli  Haftada 1-2 porsiyon balık tüketilmeli Doymuş yağdan gelen enerjinin 7 Tekli doymamış yağdan gelen enerjinin 15 Çoklu doymamış yağdan gelen enerjinin 8-9 Diyet kolesterolü 300 mg/gün

slide 13:

DİYABET VE BESLENME 1  Etli yemeklere ayrıca yağ eklenmemeli  Yemeklerde katı yağ yerine sıvı yağ zeytinyağı/fındık yağı ve ayçi- çek/ mısırözü/soya yağı kullanılmalı ve mümkün olduğunca yağ miktarı azaltılmalı  Haftada 2 kez yumurta yenilmeli  Sakatatlar karaciğer beyin böbrek vb. doymuş yağ ve kolesterol içerikleri yüksek olduğu için tüketilmemeli  Sosis salam pastırma sucuk gibi et ürünleri tü- ketilmemeli  Kuyruk yağı iç yağı tereyağ ve katı yağlar kulla- nılmamalı  Yemekler pişirilirken kızartma ve kavurma yerine ızgara haşlama veya fırında pişirme yöntemleri tercih edilmelidir. Vitaminler ve Mineraller: Yeterli ve dengeli beslenen diyabetikler günlük vitamin ve mineral ge- reksinmelerini diyetle karşılayabilirler. Öğün sayısı ve zamanı Yemeklerin miktarı ve cinsi kadar tüketim za- manları da büyük önem taşır. Önerilen besinle- rin zamanında ve önerilen miktarlarda yenilmesi hipo ve hiperglisemiyi önler. Uzun aralıklarla dü- zensiz yemek yenmesi hipo ve hiperglisemiye yol açar. Yapay Tatlandırıcılar Ve Diyet Ürünleri  Enerji içerenler: fruktoz sorbitol mannitol ksilitol  Enerji içermeyenler: sakkarin siklamat asesülfam-K aspartam 3 ana 2-3 ara öğün tüketilmesi uygundur. İdeal öğün aralığı ve miktarı bireysel kan glikoz takibine yardımcı olur.

slide 14:

DİYABET VE BESLENME 14 Enerji içeren tatlandırıcılar belirli miktarların üzerinde tüketilmesi ha- linde kan şekerini yükseltebilirler. Sorbitol fazla alındığında ishale neden olabilir. Enerji içeren tatlandırıcıların bulunduğu yiyecekler diyetisyene da- nışılmadan tüketilmemelidir. Diyet ürünleri hiçbir kısıtlama olmadan yenilebilecek yiyecekler olarak düşünülmemelidir.Diyet ürünlerinin etiket bilgileri mutlaka okunmalıdır. Her diyet ürünü kullanılabilecek özelliklere sahip olmayabilir. En önemli nokta ürün içeriğinin enerjisi ve kullanılan tatlandırıcının cinsidir. Çoğu di- yet ürününün karbonhidrat içeriği düşük yağ içeriği fazladır. Öneriler  Yeterli ve dengeli beslenmeye dikkat edilmeli  Bireye uygun vücut ağırlığı sağlanmalı ve sürdürülmeli  Öğün atlanılmamalı  İnsülin ve/veya ilaç zamanlarına ve dozlarına dikkat edilmeli  Önerilen fiziksel aktivitelere yürüyüş gibi özen gösterilmeli  Sigaradan uzak durulmalıdır. Diyabet Tedavisi KAYNAKLAR 1. Erge SA Mercanlıgil S Akal E ve ark. Şeker hastalığı ve beslenme HÜ Beslenme ve Diyetetik Bölümü Ankara 1997 2. Powers AM. Handbook of Diabetes Medical Nutririton Therapy An Apsen Publication Maryland 1996. 3. ADA. Nutrition principles and recommendations in diabetes. Diab Care 27Suppl 1: S36-46 2004. 4. Franz M et al. Evidence-based nutrition principles and recommen- dations for the treatment and prevention of diabetes and related complications. Diab Care 251: 148-98 2002. 5. Nutrition Sub-Comittee of the Diabtes Care Advisory Committee od Diabetes UK. The dietitians challange: the implementation of nutriti- onal advice for people with diabetes. J Hum Nutr Dietet 16: 421-52 Tatlandırıcıların cinsine göre günlük en fazla kullanılabilecek miktarlarının farklı olduğu unutulmamalıdır.

slide 15:

DİYABET VE BESLENME 1 2003 6. Coulston AM Rock CL Monsen ER. Nutrition in the Prevention and Treatment of Disease. A Harcout and Technology Company USA 2001

authorStream Live Help