alman-forex-robotu-kazanc-kanitlari

Views:
 
Category: Education
     
 

Presentation Description

alman forex robotu ne işe yarıyor?

Comments

Presentation Transcript

slide 1:

FOREX PİYASASINDA TEKNİK ANALİZ UYGULAMALARI Ozan TAKMAZ

slide 3:

TEKNİK ANALİZ Teknik analiz fiyathacim ve indikatör gibi göstergelerden yararlanılarakgeçmiș dönemde gerçekleșen piyasa hareketleri incelenerek geleceğe yönelik olarak fiyat öngörülerinin yapıldığı analiz yöntemidir.Teknik analiz ekonomi biliminden bağımsızdır ve daha çok psikolojimatematikistatistik ve fizik gibi bilim dalları ile ilișki içerisindedir. Teknik analizin temel mantığına göre paritenin fiyat hareketlerine etki edebilecek her faktör fiyatlara yansımıștır.Yani fiyatlar bir nevi barometre özelliği tașımaktadır. Teknik analizde geçmiște yașanan piyasa hareketleri referans niteliği tașımaktadır.Teknik analizin mantığına göre geçmiște meydana gelen bir fiyat hareketi gelecekte tekrar meydana gelecektir.Bu nedenle teknik analizparitelerin dinamiğini anlayabilmek açısından yararlı olmaktadır. Derinliğin oldukça düșük olduğu ve bu nedenle yapay hareketlerin sıkça meydana geldiği İMKB’de teknik analiz yöntemleri özellikle küçük șirket hisselerinde çoğu zaman bașarısız olmaktadır.Bu nedenle İMKB ve benzeri derin olmayan piyasalarda küçük yatırımcı için büyük ancak piyasa mekanizması için oldukça küçük bir fonlaözellikle küçük șirket hisselerinde yapay hareketler yaratmak mümkündür.Borsa jargonunda grafik çizmek ya da tahta yapmak olarak nitelendirilen bu hareketlerin günlük ortalama ișlem hacmi 2 trilyon doları bulan forex piyasalarında olușturulmasının neredeyse imkansız olmasıbu piyasada teknik analizin bașarı oranını önemli ölçüde artırmaktadır. Çoğunlukla makroekonomik verilerin gündemde olduğu forex piyasalarında diğer piyasalarda olduğu gibi bireysel ve kitlesel olarakpsikoloji faktörü büyük rol oynamaktadır.Forex piyasalarına ilk bakıldığında verilerin arz ve talebi olușturarak fiyatları yönlendirdiği söylenebilir.Ancak fiyatları olușturan temel dayanak veriden ziyade piyasaların veriye ilișkin beklenti ve algılamalarıdır. Örneğin düșüș trendinde olan bir paritede olumlu bir verinin açıklanmasıkalıcı yükselișten ziyade genellikle tepki yükselișine neden olmaktadır.Yükselen trend içerisindeki paritelerde ise olumsuz verilergenellikle sınırlı düșüșlere neden olabilmektedir.Verilerin beklentilerden așırı derecede olumlu gerçekleșmesi de sert yükseliș hareketlerine neden olabilmektedir.Beklentilerin ötesindeki gerçekleșmeler kitle psikolojisi üzerinde așırı iyimserlik veya panik etkisi yaratabilmektedir. KİTLE PSİKOLOJİSİNİN FİYATLAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİNE TARİHTEN BİR ÖRNEK:LALE ÇILGINLIĞI XVI.yüzyılın sonunda Osmanlı İmparatorluğu’ndan Hollanda’ya götürülen lalecoğrafi keșiflerin etkisiyle zenginleșen Hollandalıların lüks evlerinin bahçelerini süslemeye bașlamıștı.Yeni bir çiçek olan laleye olan bu merak çok geçmeden ciddi bir talebi de olușturmuștu.Yetiștirilen lalelerin satılması daha pahalı lale soğanlarının alınmasına neden oluyordu.Laleninreel olarak sadece bir bitki olmasına karșınbir statü sembolü olarak algılanması sonucu fakir Hollandalıların da ilgisi yeni talep ve dolayısıyla yeni yükselișlere neden olmaktaydı.Bu gelișme üzerine fiyatlar o kadar tırmanmıștı ki ticari anlașmalar lale üzerinden yapılmaya ve insanlar evlerini lale karșılığı ipotek etmeye bașlamıșlardı.Bu çılgın süreç devam ederken bir virüsün mutasyona uğraması sonucu eșsiz șekil ve renkte lalelerin ortaya çıkması fiyatları daha da yükseltmekteydi.Çılgınlığın zirve noktasına çıktığı 1636 yılında bir lale soğanı ile on iki dönümlük bir arazi ya da Amsterdam’da lüks bir malikane almak mümkündü.Hatta bazı kaynaklarda varlıklı bir Fransa vatandașının ülkesindeki bira fabrikasını bir Hollanda vatandașına bir lale soğanı karșılığı sattığı da anlatılmaktadır.Ancak 1637 yılında beklenen mutasyonların meydana gelmemesi lalelerin satılmak istenmesine neden oldu ve hemen hemen bütün yatırımcıların tüm malvarlığını lale soğanına yatırmıș

slide 4:

olmasından dolayıpiyasada olușan likidite sıkıntısı fiyatların oldukça hızlı bir șekilde düșmesine neden oldu.Öyle ki fiyatlar sadece bir haftada yüzde 95 oranında düșmüștü.Her gün onlarca yatırımcı bu çılgınlık sonucu tüm varlığını kaybettiğinden Amsterdam kanallarına atlayarak intihar etmeye bașlamıștı.Hollanda krallığı bu noktada bu trajediye müdahale ederek lale ticaretini daha küçük ölçekli ve stabil hale getirdi. Ünlü Fransız yazar Alexandre Dumas’nın Siyah Lale isimli eserine de konu olan bu finansal balonüzerinden yaklașık dört yüz yıl geçmiș olmasına karșın hala çok tartıșılan bir konudur.Lale çılgınlığı örneğinde olduğu gibi. toplumsal histerinin etkisiyle olușan așırı talep sonucu fiyatların mantık sınırlarını zorlayan noktalara gelmiș olması psikolojinin finans piyasalarındaki önemini açıkça ortaya koymaktadır. Günümüzde ise teknolojinin ilerlemesi ve bilgi birikiminin artması nedeniyle finansal balonların çapı çok daha küçük olmaktadır.Ancak 2007 yılında meydana gelen ve etkileri hala devam eden subprime krizinin de emlak sektöründeki balondan kaynaklandığı unutulmamalıdır. TEKNİK ANALİZİN ELEȘTİRİLDİĞİ NOKTALAR: Teknik analiz birçok profesyonel yatırımcı tarafından bașarıyla uygulanırken bazı yatırımcı ve analistlerbilimselliği tartıșılan bu analiz yöntemi yerineekonomi ve finans bilimine dayanan temel analizi tercih etmektedirler.Hattayatırımcı ve analistler arasında teknik analizin falcılık ya da modern simyacılık olduğuna yönelik oldukça yaygın önyargılar da söz konusudur.Teknik analizin temel analize göre oldukça yeni bir analiz yöntemi olması nedeniyle akademik çevrelerde bilimselliği hala tartıșma konusudur.Ancak teknik analiz psikolojiistatistik ve matematik gibi bilimleri referans almaktadır.Örneğin kitabımızın ilerleyen sayfalarında okuyacağınız Fibonacci analizleri geçerliliği bilimsel olarak kanıtlanmıș bir yöntemdir ve temeli matematik bilimine dayanmaktadır.Ayrıca bilișim teknolojisinde son yıllarda meydan gelen hızlı gelișmeler nedeniyle teknik analizin uygulanmasındaki kolaylığın artmasıteknik analizin bazı akademik çevrelerde kabul edilmesine ve medyada daha fazla yer bulmasına neden olmaktadır. Birçok yatırımcı ve analist sadece teknik analiz veya sadece temel analizden yararlanmaktadır.Temel analizekonomipolitika ve finans konularında bilgi ve tecrübe birikimi isteyen bir yöntemdir.Bu yöntemden yararlanılarak herhangi bir paritenin gelecekte yapabileceği hareketleri öngörmek mümkündür.Ancak piyasa hareketleri çoğu zaman öngörünen zaman ve koșullarda gerçekleșmez.Bu nedenle sadece temel analize bakarak yatırım yapmak zaman zaman yanıltıcı olmaktadır.Teknik analiz ise ekonomipolitika ve finans konularının uzağındadır ve referans noktası fiyat hareketleridir.Bu nedenle oldukça güçlü gözüken trend ve formasyonlar sadece teknik analizi düșünen yatırımcılar için cazip olabilir.Ancak verilerde meydana gelen beklentilerden farklı gerçekleșmelerin ve 11 Eylül vb. olağanüstü gelișmelerin olduğu dönemlerde teknik analizin yanılma payı temel analize göre çok daha yüksektir. Her iki analiz yönteminde varolan bu ve buna benzer risk faktörlerinden dolayı her iki analiz yöntemini sentezleyerek yatırım yapmak forex gibi kısa vadeli yatırımların ön planda olduğu piyasalarda daha isabetli sonuçlar verebilmektedir.Örneğin temel analiz ile yönü tahmin edilebilen bir paritenin teknik analizi yapılarak çok daha isabetli sonuçlar doğuran ișlemler yapılabilir.Bu ve bunun gibi örneklerden anlașılabileceği gibi temel analizle alınan bir yatırım

slide 5:

kararının zamanlamasının teknik analize bırakılması genellikle isabetli sonuçlar vermektedir. Sadece temel analize dayanarak yatırım yapan bir yatırımcıyı EKG grafiklerine bakmadan by pass ameliyatı kararı alan bir kardiyologa benzetebiliriz.Kardiyologun uzun yıllar boyunca aldığı akademik eğitim süreci sonucunda elde ettiği bilgi ve tecrübehastanın kalbinin ritimlerinin incelenmemesi halinde hiçbir ișe yaramayabilir.Benzer bir șekilde sadece temel analize dayanarak alınan yatırım kararı piyasa hareketleri incelenmeden alındığındabeklentilerden oldukça olumsuz sonuçlar doğurabilir.Sonuç olarak hastanın kalbinin ritimlerini incelemeden ameliyat kararı almak ne kadar büyük bir risk ise piyasa hareketlerini incelemeden yatırım kararı almak da o kadar büyük bir risktir.

slide 6:

TEMEL KAVRAMLAR

slide 7:

DESTEK VE DİRENÇ : Destek ve dirençlerfiyat hareketlerinin yön değișimlerinin tespiti ve zamanlamada yararlanılanteknik analizin en önemli temel kavramlarındandır..Hatta çoğu teknik analiz çalıșmasıdestek ve direnç seviyelerinin tespiti ve buna bağlı olarak ișlem yapılması amacıyla hazırlanmaktadır. Destek seviyesi düșüște olan fiyatların belli bir seviyede dengelenerek daha fazla düșmemesi ve o seviyede taleple karșılașmasıdır.Direnç seviyesi ise yükselen fiyatların belli bir seviyede dengelenerek daha fazla yükselmemesi ve o seviyede arz ile karșılașmasıdır. EUR / USD paritesinde 2002 yılında meydana gelen orta vadeli yatay harekette fiyatların 10160 seviyesinin üzerine çıkmakta zorlandığı görülmekteydi.Bu seviyede meydana gelen arz artıșı sonucu fiyatlar hızla gerilemekteydi.Düșüș hareketlerinde ise fiyatlar zaman zaman altına sarksa da 09675 seviyesinde dengelenmekteydi.Ancak fiyatların 2002 aralık ayında 10160 seviyesinin üzerine kararlı bir șekilde çıkması yeni bir yükseliș eğiliminintrend bașlamasına neden olmuștu. Destek ve direnç seviyelerinin belirlenmesinde trendhareketli ortalamaformasyonlarBollinger bandı vb. teknik analiz kavramlarından yararlanılabilir.Bu konular kitabın ilerleyen sayfalarında irdeleneceğinden bu bölümde daha çok psikolojik destek ve direnç seviyeleri kavramlarının üzerinde duracağız.

slide 8:

Destek ve dirençler incelendiğinde fiyatların genellikle yuvarlak rakamlarda dengelendiği görülebilir.Bunun temel nedeni teorik olarak insan beyninin yuvarlak rakamları daha fazla algılama eğiliminde olmasıdır.Fiyatların yuvarlak rakamlara gelmesi genellikle daha fazla yatırımcının yükseliș veya düșüș hareketini algılamasına ve dolayısıyla daha sert hareketlerin meydana gelmesine neden olmaktadır.Hatta EUR/USD paritesipetrolaltın ve borsa endeksleri gibi makroekonomiyi etkileyebilecek finansal verilerde yuvarlak rakamların görülmesi medyanın ve finans piyasaları ile ilgisi olmayan bireylerin de ilgisini çekmektedir. İnsan beynininteorik olarak yuvarlak rakamları daha fazla algılama eğiliminde olmasına gündelik hayattan da örnekler vermek mümkün.Örneğin marketlerde herhangi bir ürünün fiyatına bakıldığındaürün etiketinde yuvarlak rakam olmadığı göze çarpar. 10 TL’lik ürünün 999 TL’ye satılması gibiBu pazarlama stratejisindeki amaçürünü var olduğundan çok daha düșük olarak algılanabilecek bir fiyattan satmaktır. EUR/USD paritesinde 1999 yılının son aylarında meydana gelen düșüș trendinde 10000 seviyesindeki psikolojik destek sürekli çalıșmıștı.Fakat 2000 yılının ilk aylarında bu desteğin kırılması sert satıșlara neden oldu.Bu hareketin așırı olduğuna yönelik olușan piyasa algılaması ise talep yaratarakyükselișe neden olmuștu.Fakat psikolojik dirence dönüșen 10000 seviyesinden gelen sert satıșlar ise orta vadeli düșüș trendinin uzun vadeli düșüș trendine dönüșmesine neden olmuștu. Destek ve dirençlerinbașarıyla tespit edilmesi durumunda deneyimli yatırımcılar için güvenilir bir rehber olduğu söylenebilir.Ancak özellikle deneyimsiz yatırımcılarındestek ve

slide 9:

dirençler konusunda çok sık rastlanılan yanılgıları olabilmektedir.Bu yanılgıların bașında en dipten alıp en tepeden satmak saplantısı gelmektedir.Bu sebeple özellikle deneyimsiz yatırımcılar güçlü görülen desteklerden alım yapmaktadır.İlk bakıșta mantıklı olarak değerlendirilebilecek bu yaklașımfiyatların daha fazla düșme riskini görmezden gelmektedir.Bir paritede en tepede açığa satıș yapmak ise bir bașka büyük yanılgıdır.Fiyatların daha fazla yükselme ihtimali her zaman vardır. Ünlü İngiliz ekonomist ve borsa yatırımcısı John Maynard Keynes’in de belirttiği gibi ‘’Kırılamayacak destek ve direnç yoktur.’’ Bașarı oranı daha yüksek olan yaklașım ise fiyatların genel yönü yani trend belli olduktan sonra ișlem yapmaktır. Destek ve dirençlerin üçüncü denemede kırılması sık rastlanılan bir durumdur .Bu nedenle iki kez test edilmiș destek ve dirençler için daha dikkatli olmak gerekir.Bu noktada teknik göstergelerden ve olușabilecek tepe ve dip formasyonlarından yararlanılabilir. Destek ve dirençlerde bir diğer önemli konu ise vadedir.Uzun vadeli destek ve dirençlerçoğu zaman kısa ve orta vadeli destek ve dirençlere oranla daha güçlü olmaktadır.Aynı zamanda uzun vadeli destek ve dirençlerde meydana gelen tepki hareketleri de daha sert olmaktadır. GRAFİKLER Teknik analizin temel amacı geçmiște meydana gelen fiyat hareketleri incelenerek gelecekte meydana gelebilecek fiyat hareketlerini öngörebilmektir.Bu nedenle verilerin daha net görülebilmesi ve istatistiki çalıșmaların daha kolay yapılabilmesi amacıyla grafiklerden yararlanılır. GRAFİK ÇEȘİTLERİ: Grafik çizimi için piyasada olușan belirli fiyatlardan faydalanılır.Bu fiyatlar açılıș fiyatı belirli bir zaman diliminde olușan en yüksek fiyat belirli bir zaman diliminde olușan en düșük fiyat ve de kapanıș fiyatıdır.Forex piyasasının yirmi dört saat açık olmasından dolayı günlük grafiklerde genellikle C Close harfi ile ifade edilen kapanıș fiyatı saat 23:00’da görülen fiyat seviyesidir.Yine forex piyasasının yirmi dört saat açık olması nedeniyle günlük grafiklerde görülen açılıș fiyatı ise gece 00:00 da görülen piyasa fiyatı olarak kabul edilmektedir. GRAFİK TÜRLERİ: Çizgisel Grafik: Paritelerin sadece kapanıș fiyatları baz alınarak çizilen grafiklerdir.Teknik analizde en çok itibar gören fiyat türü kapanıș fiyatlarıdır.Bu nedenle yalınlığı nedeniyle birçok analist tarafından tercih edilir.Ancak çizgisel grafikler gün içerisinde piyasada olușan hareketleri tam anlamıyla yansıtmadığından kısa vadeli teknik analizin ön planda olduğu forex piyasası için yetersiz kalabilir.Bu grafik türünün bir diğer eksik noktası ise kaotik piyasa mekanizmasına lineerdoğrusal mantıkla yaklașmasıdır.

slide 10:

Çizgisel GBP / USD grafiği. Yalınlığı nedeniyle özellikle uzun vadeli hareketleri açık bir șekilde görmek mümkün.Ancak gün içerisinde yașanan dalgalanmaları tespit edebilmek oldukça zor. Çubuk Grafik:Teknik analizde en çok kullanılan ve bilinen grafik türüdür.Belirli zaman dilimi içerisindeki açılıșen düșüken yüksek ve kapanıș fiyatlarını net bir șekilde göstermesi bu popülerliğinin en önemli nedenidir.Dikey çubuğun en üst noktasıfiyatın belirli bir zaman dilimi içerisinde ulaștığı en yüksek seviyedir.Çubuğun en alt noktası ise fiyatın belirli bir zaman dilimi içerisinde ulaștığı en düșük seviyedir.Kapanıș fiyatı çubuk üzerinde sağa doğru kısa yatay çizgisağ çentik ile ifade edilir.Ancak hisse senedi piyasalarından farklı olarak forex piyasalarının yirmi dört saat açık olması nedeniyle grafiklerde genellikle C Close harfi ile ifade edilen kapanıș fiyatı saat 23:59’da görülen fiyat seviyesidir.Grafiğin üzerinde sola doğru kısa yatay çizgisol çentik ile de açılıș fiyatı ifade edilir.Açılıș fiyatı ise saat 00:00’da görülen fiyat seviyesidir. Çubuğun boyunun uzaması dalgalanmanın volatilite yüksek olduğunu gösterir.Çubuğun boyunun kısa olması iseseçilen periyot içerisinde dalgalanmanın düșük olduğunu yani sıkıșık bir seyrin izlendiğini gösterir.Piyasa hareketlerini net olarak göstermesi nedeniyle çubuk grafiklerin bu kitabın ilerleyen bölümlerinde anlatılan formasyonlar konusunda diğer grafik türlerine göre daha kullanıșlı olduğu söylenebilir.

slide 11:

Çubuk grafiğin önemi GBP/JPY gibi volatilitedalgalanmanin ve dolayısıyla riskin yüksek olduğu paritelerde daha iyi anlașılmaktadır.Forex piyasalarının en volatil paritesi olan GBP/JPY’nin çubuklarının uzunluğukarakteristik özelliklerini açık bir șekilde ortaya koymaktadır. MUM GRAFİK: Modern teknik analizin ilk örneğinin Dow teorisi olduğu kabul edilmektedir.Ancak Dow teorisinin ortaya atılmasından yaklașık üç yüzyıl önce 17.yüzyılda Japonya’da yașayan tüccarlar pirinç kontratlarındaki fiyatlar için kendine özgü bir teknik analiz yöntemleri geliștirmișlerdi.Bu analiz yöntemlerinde isetüm dünyadan farklı olarakçok fazla parametreden yararlanılankendi geliștirdikleri mum grafiklerden yararlanmaktaydılar. Mum grafikler çubuk grafikler gibi açılıșen yükseken düșük ve kapanıș değerlerini gösterirler.Ancak çubuk grafikler bu verileri sadece gösterirkenmum grafikler bu veriler arasında mantıklı bir bağ kurmaya çalıșır.Bu analiz yöntemi daha çok kısa vade için kullanılmaktadır.Bu nedenle forex piyasalarında popülaritesi yüksektir.

slide 12:

Mum grafiklerdeaçılıș ve kapanıș fiyatı arasında olușan farkmumun boyunun uzunluğunu belirler.İçi boș veya dolukısa veya uzun gövdeli mumların bir araya gelmesi sonucu belli formasyonlar olușur.Güvenilirliği yüksek olan belli bașlı mum grafik formasyonlarınıkitabımızın formasyonlar bölümünde ayrıntılı olarak inceleyebilirsiniz. YUKARI KUYRUK:En yüksek fiyatı temsil eder. AÇILIȘ VEYA KAPANIȘHangisi yüksek değerdeyse GÖVDE:Eğer kapanıș fiyatıaçılıș fiyatından yukarıdaysa boșașağıdaysa doludur.Bazı teknik analiz programlarında yeșil ya da beyaz renkli mumlar yükselișisiyah ya da kırmızı mumlar düșüșü temsil etmektedir.Metatrader ve birçok programda ise mumun içinin boș olması yükselișdolu olması düșüș anlamına gelmektedir. AÇILIȘ VEYA KAPANIȘHangisi düșük değerdeyse AȘAĞI KUYRUK:En düșük fiyatı temsil eder.

slide 13:

TRENDLER

slide 14:

TRENDLER: Piyasalarda olușan fiyat hareketleri arz ve talep kaynaklıdır.Ancak bu fiyat hareketlerinin olușumu rastlantısal değildir.Tüm bu fiyat hareketlerinde belirgin bir yön vardır.Modern teknik analizin kurucusu ve Dow Jones endeksinin isim babalarından olan Charles Dow piyasa hareketlerinin belirgin bir yönü olduğunu saptayarak trend kavramını ortaya atmıștır. Modern teknik analizin kurucusu Charles Dow’un The Wall Street Journal gazetesinde 1900- 1902 yılları arasında yayınlanan makalelerinden derlenerek ortaya çıkarılan Dow Teorisigünümüzde kullanılan teknik analiz yöntemlerinin temelini olușturmaktadır. Teorinin amacı hisse senedi piyasasının trendini tahmin etmek ve söz konusu olan trende sadık kalarak yatırım yapabilmek yani bașka bir deyimle akıntıya karșı kürek çekmemektir. Dow teorisine göre trend türleri üçe ayrılmaktadır: 1-Ana Primary Trend Uzun vadeli trend : Bir yıl ile birkaç yıl arası süreyi kapsayan trendlerdir.İlk bakıșta bu trendlerin kısa vadeli ișlemlerin ön planda olduğu forex piyasası için cazip olmadığı düșünülebilir.Ancak parite piyasalarında olușan ana trendler ekonominin barometresi olarak değerlendirilebilir. Parite grafiklerinde ülkelerin uzun süren refah ve buhran dönemleri uzun vadeli trendlere direkt yansımaktadır. Grafikte altında halen devam etmekte olan uzun vadeli yükselen trend açıkça görülmektedir.Grafiğin son aylarda artan momentum trendin önümüzdeki yıllarda da devam edebileceği șeklinde yorumlanabilir.Ana trend destekleri aynı zamanda çok önemli psikolojik desteklerdir.2007 yılının yaz aylarında ana trend desteği birçok kez test edilmesine hatta desteğin altına sarkılmıș olmasına karșın kitle psikolojisinin talep yaratması sonucu trend devam etmiștir.

slide 15:

Uzun vadeli düșüș trendlerinin teknik analizinde uzun vadeli destekten ziyade uzun vadeli direnç daha büyük önem tașır.Çünkü direncin kırılması ve üzerinde güçlenilmesi trendin sonu anlamına gelir.2001 ilkbaharından 2005 ilkbaharına kadar düșüș trendi içerisinde hareket eden USD/CHF paritesi bu tarihte uzun vadeli düșüș trendi direncini kırarakkısa vadeli yükselen trende girmiști. Uzun vadeli düșüș trendleri genellikle yükselen trendlere göre daha kısa sürmektedir.Bunun nedeni kitle psikolojisinin yükselișlerde daha histerik davranıșlara neden olmasıdır.Bireyler daha fazla kazanmak konusunda daha istekli hatta aç gözlülerdir ancak kaybetmek konusunda istekten ziyade korkularının olması nedeniyle düșüș trendleri daha kısa sürmektedir.

slide 16:

Arz ve talebin sıkıșması yön arayıșına ve dolayısıyla yatay trend hareketlerine neden olabilmektedir. EUR /CHF 2001- 2003 yılları arasında uzun vadeli yatay trend içerisinde hareketini sürdürdü.Yatay trendleri fay hattına benzetebiliriz.Sıkıșmıș enerjinin patlaması sonucu kırılan fay hatları gibi sıkıșmıș arz ve talebin bir noktadan sonra yönünü bulması sert hareketlere neden olmaktadır.Bu nedenle yatay trendin destek ve dirençlerinin kırılması halinde olușan hareketler oldukça serttir ve çoğu zaman yeni bir trendin habercisidir. 2- İkincil Secondary Trend Orta Vadeli Trend: Fiyatlar uzun vadeli trend içerisinde hareketini sürdürürken zaman zaman trendin aksi yönünde hareket edebilirler.Bu hareketler çoğu zaman kısa vadeli dalgalanmalar olarak değerlendirilebilir.Ancak bu hareketlerin belirgin bir yönü olması ve bir aydan birkaç aya kadar sürmesi ikincil trend ve daha çok bilinen adıyla orta vadeli trend olarak nitelendirilir.

slide 17:

EUR USD paritesindeki uzun vadeli yükselen trend içerisinde zaman zaman orta vadeli düșüș trendleri meydana gelmiști.2005 yılı içerisindeki orta vadeli düșüș trendi sonrasında ana trend desteğine gerileyen paritebu destekten tekrar yükselișine Devam etmiști.Orta vadeli düșüș trendleri genellikle uzun vadeli trendin momentumu așırı yükseldiğinde gündeme gelir.Fiyatlardaki așırı șișme birçok büyük oyuncu için kar realizasyonu olarak değerlendirebilir.Ancak düzeltme sonucu düșen fiyatlar talebin ve dolayısıyla fiyatların tekrar yükselmesine neden olmaktadır. 3-Kısa Vadeli Minor Trend: Bir gün ile üç haftalık süre içerisinde meydana gelen trendlerdir.Kısa vadeli yatırımın ön planda olduğu forex piyasalarındaki ağırlığı diğer piyasalara oranla daha fazladır.Ancak kısa vadeli trendler anlık gelișmelerden çok fazla etkilenmesi nedeniyle yanıltıcı olabilmektedir.Bu nedenle yatırımcıların uzun ve orta vadeli grafikleri inceleyerek genel yönü tespit etmeleri daha yararlı olacaktır.

slide 18:

EUR / USD paritesinde 2001 yılında gerçekleșen kısa vadeli yükselen trend hareketi 09390 direncinin așılamaması sonucu zayıflamıștı.Zayıflama sonucu iki kez test edilen kısa vadeli trend çizgisiüçüncü deneme de kırılarak kısa vadeli yükselen trend hareketi son bulmuștu.

slide 19:

Saatlik ve daha da kısa süreli grafiklerforex piyasalarında teknik analiz için yaygın olarak kullanılmaktadır.Ancak grafiklerde vadenin küçülmesi yanılma payını artırdığından minimum dört saatlik grafiklerden yararlanmak daha uygun bir seçenektir.Yukarıdaki saatlik USD/CAD grafiğinde gördüğünüz kısa vadeli yükselen trend hareketitrend desteğinin üçüncü kez test edilmesi ve sonrasında kırılması sonucu sona ermiști. TREND KANALLARI: Trend çizgileriyükselen trendlerde düșüș dipleridüșüș trendlerindeyse yükseliș zirveleri referans alınarak çizilmektedir. Ancak trendlerde destek ve direnç arasında bir korelasyon söz konusudur.Örneğinyükselen trendlerde düșüș dipleri yükseliș eğilimindeykenyükseliș zirveleri de yükseliș eğilimindedir.Benzer ilișki düșüș trendleri için de geçerlidir.Düșüș trendlerinde yükseliș zirveleri düșüș eğilimindeykendüșüș dipleri de düșüș eğiliminde olmaktadır. Trend kanalına giren pariteler kısa vadeli ișlemlerde kolaylık sağlamaktadırlar.Genellikle kanal çizgisinin test edilmesi satıștrend desteğinin test edilmesi ise alım fırsatı olarak

slide 20:

değerlendirilmektedir.Ancak bu yaklașımın fazlasıyla doğrusal olması bașlı bașına bir risk unsurudur.Örneğinyükselen bir trend kanalında çalıșması beklenen trend desteği çalıșmayabilir.Desteğin altına sarkılması durumunda da fiyatların yeniden yükselmeye bașlaması yatırımcıları yanıltabilir. Bu nedenle trend kanalları incelenirken kitabımızın ilerleyen sayfalarında inceleyebileceğiniz formasyon ve indikatörlerden yararlanmak hata oranını düșürmek açısından tavsiye edilebilir. EUR/ USD paritesinde 1998 yılında bașlayan ve 2000 yılında sona eren alçalan trend kanalının kırılması sonrasında uzun vadeli yükselen trend bașlamıștı.Bu grafikte dikkat çeken nokta fiyatların trend kanalını kırdıktan sonra yükselmeye devam etmesi ancak daha sonra olușan orta vadeli düșüș trendindekırılan alçalan trend kanalı çizgisinin hala destek konumunda olmasıydı.

slide 21:

FORMASYONLAR

slide 22:

FORMASYONLAR: Finans piyasalarında fiyat hareketleri trendler halinde meydana gelmektedir. Ancak finans piyasalarının kaotik yapısı nedeniyle bu trend hareketleri doğrusal değildir.Bu nedenle grafiklerde karakteristik șekiller meydana gelmektedir.Formasyon adı verilen bu șekiller kimi zaman trend dönüșlerikimi zamansa trendin devamlılığını göstermektedir. Formasyonlar bașlıca iki guruba ayrılırlar. 1.Trend dönüș formasyonları 2.Sıkıșma formasyonları TREND DÖNÜȘ FORMASYONLARI: Trend sonlarında görülen bu formasyonlar olușum sürecindeyken trend dönüș sinyali verirler.Trendin dönmesi ile birlikte ise formasyon tamamlanmıș olur.Bu formasyonların gerçekleșme süresitrendin süresine göre değișmektedir.Örneğin uzun vadeli trendlerin dönüș formasyonları bir aydan daha uzun süreli olabilmektedir. Trend dönüș formasyonlarıyatırımcılar için isabetli sinyaller üretmekle beraber ayı ve boğa tuzakları olarak adlandırılan dönüș görünümleri yatırımcıları yanıltabilir.Bu nedenle grafiklere bakıldığında bu formasyonları zamanında algılayabilmek için bilgi ve tecrübeye gereksinim duyulmaktadır. OMUȘ-BAȘ-OMUZ FORMASYONU: Teknik analizde en çok bilinen formasyonlardandır.Bu formasyon sık rastlanılan ve güvenilirlik oranı yüksek olan bir formasyondur.Bu formasyon orta vadeli yükselen trendlerin zirve noktalarında olușurlar.Formasyonun olușum süresi ortalama olarak bir ay ile üç ay arasında değișmektedir.Çok ciddi bir düșüș sinyalidir. Bu formasyonu grafikte algılayabilmenin kolay olmasıpopüler olmasının nedenlerindendir.Hızlı yükseliș sonrası gelen sert satıșlaryatırımcıların paniğe kapılmasına ve düșüș trendinin bașladığı algılamasına yol açar..Bu noktada yeni bir talebin gelmesi sonucunda fiyatların yükselmeye bașlaması yükseliș trendinin hala devam ettiği șeklinde algılanabilir. Yeni yükselișindaha önce çalıșarak sert düșüșe neden olan direnci de kırması halindeyükseliș daha da hızlanır.Bu durumda yatırımcı kitlesiyükselișin devamına inanmaya bașlar.Ancak bu noktada çalıșan yeni direncin kırılamaması ise sert düșüșe neden olur.Kar satıșları sonucu yașanan gerilemenin daha önce tepki alımlarının meydana geldiği seviyeye gelmesi ve bu desteğin çalıșması halindeyatırımcılarda omuz ve bașın oluștuğu algılaması olușmaya bașlar. Destekten tepki alımları gelmesi halinde ikinci bir omuzun olușup olușmayacağına bakılması gerekir.Sert satıșların geldiği ilk direnç bu noktada önem kazanır.Bu seviyeden gelen satıșlar ikinci omuzun olușmaya bașladığı anlamına gelebilir.Bu noktada birinci omuz desteğinin çalıșmaması halinde formasyon teyit edilir.

slide 23:

Bu formasyonun sonunda genellikle kısa vadeli düșüș trendi olușmaktadır.Formasyon sonrası olușabilecek yatay trendlerde dahi satıș baskısı yüksektir.Bu nedenle bu formasyonun görüldüğü grafiklerde yükseliș beklentisi ile ișlem yapmak çoğu zaman riskli olmaktadır. Altında 2008 yazında görülen omuz baș omuz formasyonu.İkinci omuzun tamamlanmasından sonra yașanan düșüș dikkat çekici. Forex piyasalarında olușan omuz baș omuz formasyonları sonrası yașanan düșüș trendlerihisse senedi piyasalarına oranla daha kısa sürmektedir.Bunun en önemli nedeni forex piyasalarının daha derin bir piyasa olmasıdır.Diğer bir nedeni ise para piyasalarının hisse senedi piyasalarına oranla daha sık müdahale edilen bir piyasa olmasıdır. TERS OMUZ BAȘ OMUZ FORMASYONLARI: Tıpkı yükselen trendin sonunda olușan omuz baș omuz formasyonları gibidüșüș trendinin sonunda da ters omuz baș omuz formasyonları görülebilir.Adından da anlașılabileceği gibibu formasyon omuz baș omuz formasyonunun ters dönmüș șeklidir.Yani omuz baș omuz formasyonunda olușan üç tepenin aksine üç dip söz konusudur.

slide 24:

Bu formasyonun șekli gibi ișleyiș mantığı ve sonuçları da omuz baș omuz formasyonunun tersi konumundadır.Ancak bu formasyon çoğunlukla omuz baș omuz formasyonuna göre daha uzun süreye yayılmaktadır. EUR/GBP paritesinde görülen ters omuz baș omuz formasyonu.Baș bölgesinin oldukça uzun olmasıgeri dönüșünde sert olmasına neden olmuștu. Omuz baș omuz ve ters omuz baș omuz formasyonları güvenilirliği yüksek trend dönüș sinyali vermektedir.Ancak uygulamada deneyim gerekmektedir.Örneğinbirinci omuzun ve bașın tamamlandığı algılamasına yol açabilecek grafik șekilleribirçok deneyimsiz yatırımcıda ikinci omuzun olușumu sürdüğü halde formasyonun tamamlandığı biçiminde bir yanılmaya neden olabilmektedir.Bu formasyon ıșığında ișlem yapılırken mutlaka ikinci omuzun ve dolayısıyla formasyon sürecinin tamamlanması beklenmelidir. İKİLİ TEPE FORMASYONU: Fiyatların hızlı yükselișlerden sonra ulaștığı zirve seviyesinde olușan düzeltme hareketinden sonra tekrar zirveye doğru yükseliș hareketinin gerçekleșmesi ile olușan formasyondur.

slide 25:

İkili tepe formasyonundasol taraftaki yükseliște ișlem miktarı yüksektir.Ancak düzeltme ile birilikte ișlem miktarı azalır.İkinci yükseliște ilk yükselișe oranla daha düșük miktarda ișlem yapıldığı görülür.İki tepe așağı yukarı aynı yükseklikte olușur.İkinci tepeden gelen yeni düzeltme hareketinin ardından ilk düzeltme hareketindeki desteğin kırılması ile formasyon tamamlanmıș olur. Formasyonun șekline ilk bakıldığında zirvede olușmuș bir ‘’M’’ harfine benzetilebilir.Ancak çoğu zaman iki tepe arasında seviye farkı olușabilir.Bu durumda iki tepe arasındaki farkın yüzde 3’ten fazla olmamasına dikkat edilmelidir.Farkın yüzde 3 ten yüksek olması durumunda farklı bir formasyonun olușma ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır. İkili tepe formasyonunun güvenilirliği yüksektir.Genellikle boğa piyasalarının sonunda görülen bu formasyonçok ciddi bir düzeltmeyi beraberinde getirir.Bu nedenle zirve direncinden düșmeye bașlayan ve ardından tekrar yükselișe geçen paritelerde bu formasyonun olușup olușmayacağına dikkat etmekte yarar var. USD/CHF paritesinde peși sıra görülen ikili tepe formasyonları.Genellikle formasyon tamamlandıktan sonra gerçekleșen düșüș trendinin gücüformasyon öncesindeki yükselen trendin gücüne yakın olmaktadır.

slide 26:

İkili tepe formasyonları genellikle bir aydan daha uzun sürmektedir.Bu nedenle yükselen trendlerin zirvesinde olușan her kararsız hareketi ikili tepe olarak değerlendirmek hatalı yorumlara neden olabilmektedir. İKİLİ DİP FORMASYONU: Bu formasyon ikili tepe formasyonunun tersi niteliğindedir.Düșüș trendinin sonunda görülen bu formasyonda ișlem miktarı birinci dip olușurken yüksektir.Birinci dipten gelen tepki alımlarında ise ișlem miktarı düșüktür.İkinci dipten dönüșten itibaren ișlem miktarı da fiyatla birlikte artar. Bu formasyon grafiklerdeikili tepe formasyonu șekline benzetilen M harfinin tersi olan W harfine benzemektedir. Tıpkı ikili tepe formasyonu gibi bu formasyonda genellikle bir aydan daha uzun sürmektedir. USD/CAD paritesinde görülen ikili dip formasyonu.Gerek ikili dip formasyonunda gerekse ikili tepe formasyonunda genellikle formasyonun sol tarafı ile sağ tarafı arasında bir simetri söz konusudur.Grafikte de görüldüğü paritenin ikili dip formasyonunun sol tarafındaki düșüș trendinin momentumuylasağ tarafındaki yükseliș trendinin momentumu oldukça yakındır.

slide 27:

ÜÇLÜ TEPE VE DİP FORMASYONLARI: Sık olmamakla birlikte ikili tepe ve dip formasyonlarında dönüș hareketi bașlamadan önce trend yönünde hareketler meydana gelebilir. Örneğin ikili tepe formasyonunun görüldüğü paritelerde formasyon için çizilen dönüș çizgisinden tepki alımları gerçekleșerek üçüncü bir tepe olușabilir.Benzer bir șekilde ikili dip formasyonunun dönüș çizgisinden gelen satıș dalgası üçüncü bir dibin olușumuna neden olabilir. USD / CAD paritesinde görülen üçlü tepe formasyonu.Üçlü tepe formasyonu sonrası hızla düșen fiyatın toparlanması yaklașık beș ay sürmüștü.Bu formasyonzaman zaman omuz baș omuz formasyonu ile karıștırılabilir.Ancak zirvelerin hemen hemen aynı seviyede olması ile omuz baș omuz formasyonundan ayırt edilir.

slide 28:

USD / JPY formasyonunda görülen üçlü dip formasyonu.Üçlü tepe ve dip formasyonlarında genellikle trend dönüșleri sert olmaktadır.Ancak zaman zaman grafikte görüldüğü gibi dönüș hareketi öncesi yatay bir seyir gözlenebilir. V FORMASYONLARI: Dalgalanmanın yüksek olduğu trendlerdekimi zaman dönüș hareketleri sinyal üretmeksizin gerçekleșebilir.Bu formasyonda fiyat hızla așağıya düșerken aniden sert bir biçimde yükselișe geçer.Ters V formasyonunda ise yükseliș trendinde olan bir paritenin aniden düșüșe geçmesi gerekir. Bu formasyonda hareketlerin ani olușu ve genellikle volatilitenin yükseldiği piyasa koșullarında meydana gelmesi nedeniyleyatırımcıların bu formasyonu dikkate alarak ișlem yapmaları oldukça zordur.Bu formasyonu izlerken ana trendi takip etmekdaha isabetli öngörülerde bulunabilmeyi sağlar. V formasyonları genellikle sert trendlerin sonunda görülür.Trendin sertliği dönüș hareketlerinin de ani ve sert olmasına neden olabilmektedir.

slide 29:

V formasyonu EUR/JPY gibi volatilitenin yüksek olduğu paritelerde sıkça görülürler.Yatırımcıya nokta atıș yapma șansı tanımayan bir formasyon olması nedeniyleyatırımcıların genel trendi izleyerek karar vermeleri daha isabetli olur. BOȘLUKLAR: Alım veya satım ișleminin gerçekleșmediği fiyat seviyelerinin grafik üzerinde gösterildiği bölgelerdir. Forex piyasalarının yirmi dört saat açık ve likiditesinin yüksek olması nedeniyle boșluklara hisse senedi piyasasına göre çok daha az rastlanır.Ancak Pazartesi açılıș ve Cuma kapanıș değerleri bazen boșluk olușturabilmektedir.Ayrıca birçok platformda yirmi dört saat açık olmayan YTL paritelerindediğer paritelere oranla daha sık rastlanılır. Boșluklar kaçıșkopma ve bitkinlik olmak üzere üçe ayrılır. KOPMA BOȘLUKLARI: Sıkıșma formasyonları sonrasında olușan boșluk türüdür.Genellikle dip arayıșında olan paritelerde görülür.Kopma boșlukları trendin yön değiștirebileceğine yönelik önemli bir sinyaldir.

slide 30:

KAÇIȘÖLÇME BOȘLUKLARI: Genellikle trend sürecinin ortasında meydana gelmesi nedeniyle trendin zaman bakımından uzunluğunun ölçülmesi amacıyla kullanılırlar.Bu nedenle bu boșluk türüne ölçme boșlukları da denilir. BİTKİNLİK BOȘLUKLARI: Trend zirvelerinde olușan ve trendin zayıfladığı ve dönüșün yaklaștığı sinyalini veren boșluklardır. ADA DÖNÜȘ FORMASYONU: Hem yükseliș trendinde hem de düșüș trendinde olușan boșluklar arasında kalan dönüș formasyonlarıdır.Bu formasyon oldukça nadir görülür ancak isabet oranı yüksek bir formasyondur.Bu nedenle hızlı yükseliș trendlerinde zirve yakınında boșluk olușması ciddi bir dönüș uyarısıdır.Aynı mantıkla düșüș trendlerinde taban olușumu sırasında olușan boșluklartrend dönüș sinyali olarak değerlendirilebilir. EUR / YTL paritesinde zirvede görülen ada dönüș formasyonu.Yükseliș trendinde olușan boșluklar önce trendin zayıflamasına sonra da trend dönüșünün gerçekleșmesine neden oldu.Boșlukların uzunluğunun artmıș olması dönüș olasılığını daha da artırmaktadır.

slide 31:

EUR YTL paritesinde tabanda olușan ada dönüș formasyonu.Grafikte görülen ada dönüș formasyonunun aynı zamanda ikili dip formasyonu olmasıtrend dönüșünün daha sert olmasına neden oldu.Ada dönüș formasyonlarıbu grafikte olduğu gibigüvenilirlik oranı yüksek olan ikili dip ve tepe formasyonları gibi formasyonlarla desteklendiklerinde daha isabetli sonuçlar vermektedir. SIKIȘMAKONSOLİDASYON FORMASYONLARI: Trendler daha önce de belirttiğimiz gibi doğrusallineer değil kaotiktir.Bu nedenle trendler içerisinde zaman zaman yön arayıșları ve kararsız hareketler meydana gelebilir.Güçlenen destek ve dirençlerin istikrarlı bir biçimde çalıșmasısıkıșma formasyonlarının olușumuna neden olmaktadır.Bu formasyonların tamamlanması sert yükseliș veya sert düșüșleri beraberinde getirir. Sıkıșma formasyonlarının mantığını anlayabilmek için doğa bilimlerinden yararlanılabilir.Fizikte enerjinin sıkıșmıș olması sert reaksiyonlara neden olabilmektedir.Örneğin fay hatlarında enerjinin uzun yıllar boyunca birikmesișiddetli depremlere neden olabilmektedir.Sıkıșma formasyonlarında ise arzın ve talebin dengelenmesifiyatı sıkıștırmaktadır.Arz ve talebin dengesinin bozulması durumunda alım ve satım konusunda temkinli davranan yatırımcıların sürü psikolojisi halinde ișlem yapmaları sert hareketlere neden olmaktadır. Belli bașlı sıkıșma formasyonları türleri șunlardır:

slide 32:

1-Üçgen formasyonları 2-Takoz ve kama formasyonları 3-Bayrak ve flama formasyonları ÜÇGEN FORMASYONLARI: Trendler zaman zaman üçgene benzer șekiller üretirler.Üçgen formasyonlar trend için yavașlama olarak nitelendirilebilmekle birlikte zaman zaman trend dönüșlerine neden olması nedeniyle dönüș formasyonu olarak da nitelendirilebilir. Her ne kadar bu formasyon türündeki șekiller çoğunlukla birebir üçgen olmasa da doğadaki üçgen șekilli cisimlerin yuvarlak hatlı ve dört kenarlı cisimlere göre daha kırılgan olduğu göz önünde bulundurulursaüçgen formasyonların sert hareketler öncesinde ürettiği sinyalin güvenilirliği daha iyi anlașılabilir. Üçgen formasyonlar üç gurupta kategorize edilir: a-Simetrik üçgen formasyonu b-Alçalan üçgen formasyonu c-Yükselen üçgen formasyonu 1- Simetrik üçgen formasyonu: Her yükseliș zirvesinin bir önceki zirvenin altında olması ve her düșüș hareketinin dip noktasının bir önceki dip noktasının üzerinde olması sonucu olușan formasyondur. Formasyonun ortasından çekilen çizginin üst kısmı ile alt çizgisi arasında olușan simetri șekliformasyonun bu ismi almasının nedenidir.Simetrik üçgen formasyonları güvenilir olmasına karșın formasyon süresince fiyatın gideceği yönü belli etmemek gibi bir dezavantaj tașırlar.Trendin yönünü bulabilmek için formasyonun sona ermesi beklenmelidir.Genellikleçizgilerden birinin yüksek hacimle kırılması durumunda formasyonun sona erdiği ve kırılıșın yönünde bir trendin olușması beklenir.Ancakçizginin düșük hacimle kırılması durumundatrendin yönünü bulabilmek için üç günlük teyit süresi beklenmelidir.Üç gün boyuncaçizginin kırıldığı yönde bir fiyat hareketi olması durumunda trendin yönü belli olmuș olur.

slide 33:

AUD USD paritesinde 2000 yılında görülen simetrik üçgen formasyonu.Fiyat yaklașık üç ay simetrik üçgen formasyonu içerisinde sıkıșmıștı.Alt çizginin kırılması sonucu artan satıș baskısı düșüș trendinin devamlılığını sağladı. 2-Alçalan üçgen formasyonu: Düșüș hareketlerinin dip noktalarının düz bir çizgi olușturduğu buna karșın her yükselișin zirve noktasının bir önceki yükselișten daha așağıda bir seviyede olduğu üçgen formasyonlarıdır. Bir paritede alçalan üçgen formasyonunun görülmesi talebin ve dolayısıyla fiyatın düșme eğiliminde olduğunu gösterir.Bu nedenle genellikle formasyon sonunda düșüș gözlenir. Alçalan üçgen formasyonunun bitiminden sonra gerçekleșen düșüș trendinde üçgenin yüksekliği kadar mesafe așağıda çoğu zaman güçlü destekler olușur.Genellikle momentumun așırı düșük olmadığı düșüșlerde bu desteğin çalıșması ve tepki alımlarının gelmesi beklenebilir.

slide 34:

USD/JPY paritesinde Ocak 1995 tarihinde görülen alçalan üçgen formasyonu sonrası oldukça sert bir düșüș trendi meydana gelmiști.Yatay çizginin kırılması formasyonun sona erdiği ve düșüșün bașlamak üzere olduğu anlamına gelmektedir.Alçalan üçgen formasyonuna giren paritelerde alım yönünde ișlem yapmanın riskini bu grafik açık bir șekilde ortaya koymaktadır. 3-Yükselen üçgen formasyonu: Yükseliș zirvelerininhemen hemen aynı seviyede kaldığıbuna karșın düșüș diplerinin sürekli yükseldiği üçgen formasyonudur.Bu formasyonda zirvelerdeki dirençlerin kırılamamıș olmasına karșındüșüș hareketlerinin her geçen gün zayıflıyor olması alıcıların çoğaldığısatıcıların azaldığı anlamına gelmektedir. Bu formasyondadiğer üçgen formasyonlarının aksine üçgenin tabanıgrafiğin sol tarafına bakmaktadır ve yine diğer üçgen formasyonlarında olduğu gibi çizgilerden birinin kırılmasıformasyonun sona erdiği anlamına gelir. Yükselen üçgen formasyonları talebin arttığı sinyalini verdiğinden dolayıformasyon sonrası genellikle yükselen trend meydana gelir.Üçgenin yüksekliği kadar mesafe asgari hedeftir ve tam bu seviyelerde ciddi dirençler olușabilir.

slide 35:

Petrolde üst üste görülen yükselen üçgen formasyonları.Grafikte üçgenlerin yükseklikleri kadar yukarı mesafede ciddi direnç olușumları görülebilir. Zaten güvenilir bir yükseliș sinyali olan bu formasyonun üst üste görülmesi talepte meydana gelen ciddi artıșı ortaya koymaktaydı. TAKOZ FORMASYONLARI: Sıkıșma formasyonundayükseliș zirveleri için çizilen çizgi ile düșüș dipleri için çizilen çizgilerin aynı yönde olması ve daralması sonucu olușan ve simetrik üçgen formasyonunu andıran formasyonlardır.Bu formasyonun simetrik üçgen formasyondan en büyük farkı ise yatay bir seyirden ziyade belirgin bir yönün olduğu koșullarda olușmasıdır.Takoz formasyonları genellikle üç aylık sürede olușurlar. Takoz formasyonları alçalan takoz ve yükselen takoz olarak sınıflandırılırlar. 1-Yükselen takoz formasyonu: Yükselen takoz formasyonlarıyükselen trendlerde görülürler.Görünümü nedeniyle yükseliș sinyali olarak yorumlanabilirler.Ancak bu formasyon çok ciddi bir düșüș sinyalidir.Çünkü alıcıların sürekli daha yüksek fiyattan alım yapmaları sonucu fiyatın așırı yükselmesibir noktadan sonra alıcıların cesaretini kırarak talebin düșmesine ve dolayısıyla fiyatın düșmesine neden

slide 36:

olmaktadır.Formasyonun tamamlanması ve düșüș trendinin bașlayabilmesi için alt çizgi mutlaka kırılmalıdır. EUR /USD paritesinde görülen yükselen takoz formasyonu sonrası olușan uzun vadeli düșüș trendi.Takoz formasyonları sıkıșma formasyonu olarak nitelendirilmelerine karșın zirveye yakın yerlerde görüldüklerinde trend dönüșüne neden olabilmektedir. 2-Alçalan takoz formasyonu: Yükselen takoz formasyonlarının tam tersidir.Satıcıların sürekli daha düșük fiyattan satıș yapmaları sonucu fiyatın așırı düșmesisatıcıların cesaretini kırarak arzın düșmesine ve dolayısıyla fiyatın yükselmesine neden olmaktadır.Formasyonun tamamlanması ve yükseliș trendinin bașlayabilmesi için üst çizgi mutlaka kırılmalıdır.

slide 37:

Altında görülen alçalan takoz formasyonu.Satıcıların giderek zayıflaması sonucu düșüș trendinin gücünü kaybetmesiyeni bir alım dalgası olușturmuștu. BAYRAK VE FLAMA FORMASYONLARI: Bayrak formasyonları: Genellikle bir ile üç hafta arasında bir sürede meydana gelenisminden de anlașılacağı üzere șekil bakımından bayrağı andıran formasyonlardır.bu formasyon türü genellikle trendlerin ortalarında görülür.Bu formasyon türü trendin yavașladığı ancak tekrar aynı hız da devam edeceği șeklinde yorumlanır. Bayrak formasyonları genellikle devam formasyonu olarak görülür ancak çok nadir de olsa trend dönüșlerinde de meydana gelmektedir. Diğer dönüș formasyonları gibi bayrak formasyonlarında da ișlem hacmi izlenmelidir.Formasyon bașlamadan önce ișlem hacmi oldukça yüksektir.Ancak formasyonun bașlamasıyla ișlem hacmi belirgin șekilde düșer.Yükselen trendlerde görülen bayrak formasyonlarında üst çizginin yüksek ișlem hacmiyle birlikte kırılması durumunda yükselen trendin devam etmesi beklenir.Düșüș trendlerinde görülen bayrak formasyonları ise

slide 38:

genellikle daha kısa süre içerisinde olușmaktadır.Düșüș trendlerinde olușan bayrak formasyonlarında da alt çizgi kırılırken ișlem hacmi yükselir.Ancak düșüș trendlerinin yapısı gereği formasyon sonrasında genellikle hacim düșüktür. EUR/USD paritesinde düșüș trendi içerisinde görülen bayrak formasyonu.Hızlı düșüș sonrası meydana gelen tepki alımlarında ișlem hacminin yeterince yükselememesidüșüș trendinin devam etmesine neden olmuștu.Forex piyasalarında bayrak formasyonu öncesi ve sonrasında piyasada meydana gelen hareketlerhisse senedi piyasalarındaki kadar sert olmamaktadır.Bu nedenle gönder olarak adlandırılan formasyon öncesi trend ile formasyon sonrası meydana gelen trend kısa olmaktadır. Flama formasyonları: Olușumgelișim ve sonuç bakımından bayrak formasyonlarına çok benzeyen bir formasyon türüdür.İki formasyon arasındaki en önemli farklılıkisimlerinden de anlașıldığı gibi

slide 39:

șekilleridir.Bayrak formasyonu bayrağı andıran bir paralelkenar șeklindeyken flama formasyonu flamayı andıran bir üçgen șeklindedir. Flama formasyonları șekil bakımından simetrik üçgen formasyonlarına benzemektedir.Bu nedenle de sıkça karıștırılmaktadır.İki formasyon orasındaki temel fark flama formasyonu öncesinde sert bir hareketin meydana gelmesidir.Zaten bu sert hareketin olușturduğu göndere benzeyen șekil kolaylıkla fark edilebilir. 2002 İlkbaharında hızlı bir yükselișin meydana geldiği paritede 1000 seviyesindeki psikolojik direnç çalıșmıștı.Ancak artan satıș baskısına rağmen fiyatların yeterince düșmemesi sonucu olușan flama formasyonu yükselișin devam edeceğine yönelik ciddi bir ișaretti.Nitekim formasyonun sona ermesiyle birlikte yükseliș tüm hızıyla devam etmiști. MUM GRAFİK FORMASYONLARI: Kitabımızda yer alan ve tüm grafik türlerinde uygulanan formasyon türlerine ek olarak mum grafiklere özgü formasyonlarda teknik analiz literatüründe yer almaktadır. Bu formasyonlar egzotik Japon kültürünü yansıtan ilginç isimlerle sınıflandırılırlar.Dojiharamigöktașıdelen mumlarüç beyaz askerkarabulutüç siyah karga vs. gibi isimler tașıyan bu formasyonlarlapiyasanın yönü tahmin edilmeye çalıșılmaktadır.

slide 40:

Yüzlerce mum grafik formasyonu kullanılmaktadır.Ancak kitabımızda teknik analizin diğer konu bașlıklarına deyinebilmek adına sadece güvenilirliği yüksek ve popüler formasyonlara yer vereceğiz. YUKARI DÖNÜȘ SİNYALİ VEREN FORMASYONLAR: DOJİ SABAH YILDIZI: Mum grafiklerin en çok bilinen formasyonlarından biridir. Dojiaçılıș ve kapanıș fiyatlarının aynı olduğunu sembolize eden mum grafik figürüdür.Diğer mumlardan farklı olarakhaça benzeyen ince bir șekli vardır.Dojipiyasada arz ve talebin birbirine yakın olduğu yani kararsız piyasa seyrinin olduğu günlerde görülür.Yatay trendler haricinde dojinin görülmesi trend dönüș sinyali olarak yorumlanmaktadır. Doji sabah yıldızı formasyonu așağı yönde trendlerde meydana gelmekte ve .tepki alımlarını yakalamakta kullanılmaktadır.Bu formasyonda ilk gün oldukça sert bir düșüșü sembolize eden uzun ve içi dolu bir mum görülür.İkinci gün ise doji görülür.Bu noktada arz ve talep dengededir.Üçüncü gün ise içi boș bir mumyani yükseliș görülür. Bu formasyonun adının sabah yıldızı olmasının nedenisabah yıldızının güneș doğmadan önce ortaya çıkarak yeni bir günü müjdelemesi gibi bu formasyonunda yükseliș trendi bașlamadan trend sinyali üretmesidir.Bu formasyonun güvenilirliği yüksektirancak trend dönüșünün gerçekleșmemesi halinde düșüș trendinde hareket eden paritenin satın alınmasına neden olarak ciddi kayıplara da neden olabilir.Bu nedenle bu formasyona uyarak yatırım yapılırken disiplinli bir șekilde stop loss uygulamak gerekmektedir.

slide 41:

SABAH YILDIZI: Bu formasyonun doji sabah yıldızı formasyonundan tek farkı ortadaki mumun dojiden ziyade kısa ve içi boș bir mum olması yani ikinci gün yatay bir piyasa seyrinden ziyade ufak çaplı bir yükselișin meydana gelmesidir.Bu formasyon doji sabah yıldızı formasyonundan daha fazla görülmektedir.Ancak güvenilirlik oranı doji sabah yıldızına göre daha düșüktür. ÜÇ BEYAZ ASKER:

slide 42:

Düșüș trendi sırasında üst üste üç gün yașanan sert yükselișler önemli bir trend dönüș sinyalidir. Momentumun daha yüksek olması nedeniyle sabah yıldızı ve doji sabah yıldızı formasyonlarına oranla güvenilirlik oranı daha yüksektir.Bu formasyon daha çok düșüș trendlerinin sonlarında yani dip arayıșları sırasında görülmektedir.Bu nedenle bir çok analist tarafındandip olușumunun teyit edilmesi amacıyla da kullanılmaktadır. BEBEK YUTTUĞUNU GİZLEYEN BOĞA FORMASYONU: Bu formasyonun en önemli özelliklerinden biri tıpkı doji gibi önemli sinyal üreten marubozu adı verilen popüler bir mum grafik figürü içermesidir.Marubozukuyruksuz mumdur.Düșüșü sembolize eden dolusiyah marubozularda açılıș fiyatı en yüksek seviyedir.Bu nedenle üst kuyruk içermez.Kapanıș fiyatı ise gün içi en düșük seviyedir ki bu nedenle alt kuyruk da içermez. Bebek yuttuğunu gizleyen boğa formasyonunda üst üste iki gün siyah dolu marubozu görülür.Üçüncü gün uzun bir üst kuyruğu olan ancak alt kuyruğu olmayan bir mum görülürkenson gün siyah dolu marubozu görülmektedir. Bu formasyonun da güvenilirliğinin yüksek olmasına karșınformasyon sırasında düșüș trendinin devam ediyor olması ve herhangi bir tepki yükselișinin gerçekleșmemiș olması ciddi bir risk faktörüdür.

slide 43:

AȘAĞI DÖNÜȘ SİNYALİ VEREN FORMASYONLAR AKȘAM YILDIZI AYI FORMASYONU: Bu formasyon önemli bir trend dönüș formasyonudur.Ancak yatay piyasa koșullarından ziyade yükselen trendlerin tepelerinde oluștuğunda güvenilirliği daha da artmaktadır. Büyük yükselișler sonrasıyatırımcı kitlesi çoğu zaman yükselișin daha da hızlanmasını bekler.Ancakkimi zaman ikinci gün yükselișin sınırlı olmasıyükselișin devam etmeyeceğine yönelik beklentilere neden olabilir.Bu durumda üçüncü gün sert bir düzeltme meydana gelebilir. Bu formasyonu tepe formasyonları ile birlikte değerlendirmek daha isabetli sonuçlar verebilmektedir.

slide 44:

DOJİ AKȘAM YILDIZI AYI FORMASYONU: Akșam yıldızı formasyonundaikinci günde yükselișin zayıflaması nedeniyle üçüncü günde sert satıșlar meydana gelmekteydi.Bu formasyonda ise ikinci günde yükselișten ziyade yatay bir seyrin olușması sonucuyükselișin devam etmeyeceğine yönelik daha da kuvvetli bir beklentiye neden olabilir.Bu durumdaüçüncü gün ciddi bir düșüș meydana gelebilmektedir. YUKARI KOPAN İKİ KARGA AYI FORMASYONU: Yukarı kopan iki karga ayı formasyonu önemli bir trend dönüș sinyali vermektedir.İlk gün yükseliș yașanmaktadırbu nedenle uzun beyaz mum görülür.İkinci gün isepiyasa açılıșı bir

slide 45:

önceki güne göre daha yukarıdadır.Ancak düșüșün bașlaması ve kapanıș fiyatının açılıș seviyesinin altında olması sonucuyükselen trend zayıflama sinyali vermektedir.Bu nedenle siyahdolu mum olușur.Üçüncü günde ise açılıș fiyatıikinci gündeki açılıș fiyatının üzerindedir.Ancak satıș baskısının devam etmesi sonucu daha da uzun bir siyahdolu mum olușabilir. Bu formasyon volatilitenindalgalanmanın yüksek olduğu günlerde daha sık görülür.Tepe formasyonları ile teyit edilmesi çoğu zaman daha isabetli sonuçlar verebilmektedir.

slide 46:

GÖSTERGELER

slide 47:

GÖSTERGELER: Teknik analizde grafik formasyonları ve trend analizi kadar önemli olan bir bașka konu ise geçmișteki fiyat hareketlerinden yararlanarak olușturulan göstergelerdir.Grafiklerde olușan formasyonlardan yararlanılarak hazırlanan stratejiler genellikle orta ve uzun vadeyi kapsar.Ancak kısa vadeli yatırımcı hedeflerinin söz konusu olduğu forex piyasalarında göstergelerin popülaritesi diğer teknik analiz yöntemlerine göre daha yüksektir. Göstergelerin bir bașka önemli avantajı ise değerlendirilmelerinin diğer teknik analiz yöntemlerine göre daha objektif ve mekanik olabilmesidir.Bilișim sektöründeki ilerlemeler sonucu tasarlanan Metatrader gibi profesyonel analiz yöntemlerine yatkın platformlaryatırımcılara teknik göstergeler yardımıyla alım ve satım sistemleri tasarlama olanağı vermektedir. Göstergelerin bu avantajlarına karșın diğer teknik analiz yöntemlerinden bağımsız olarak kullanılmasıisabetsiz sonuçlar alınmasına neden olabilmektedir. Farklı formasyonlarda teknik göstergelerin isabet oranı değișebilmektedir.Bu nedenle teknik göstergelerin diğer teknik analiz yöntemleri ile birlikte kullanılması daha isabetli sonuçlar üretmektedir. Teknik analizde kullanılan göstergelerinteknik analiz programları ve Metatrader gibi platformlar ile kullanımı oldukça kolaydır.Bu nedenle göstergelerin hesaplanma yöntemi bilinmeden de bașarılı analizler yapılabilir.Ancak kitabımızda göstergelerin hesaplanıșındaki mantığın daha iyi ifade edilebilmesi için göstergelerin hesaplanıșına da ayrıntılı olarak yer verilmektedir. HAREKETLİ ORTALAMALAR: Belirli bir zaman dilimindeki ortalama fiyatı sembolize eden bu göstergenin güvenilirliği yüksektir.Hareketli ortalamalarbelirli bir zaman diliminde fiyatın olması gerektiği seviye olarak yorumlanır.Aynı zamanda hareketli ortalama seviyelerioldukça önemli destek ve direnç seviyeleridir.Örneğin fiyatın hareketli ortalamanın altında olması durumunda hareketli ortalama direnç konumundadır.Fiyatın hareketli ortalamanın üstünde olması durumundaysa hareketli ortalama seviyesi destek konumundadır. Hareketli ortalamalartrend çizgilerine göre destek ve direnç noktası tespitinde çok daha güvenilir sonuçlar vermektedir.Trend çizgilerinin doğrusallığı yanılma payını artırmaktadır.Ayrıca trend çizgilerinin çizimi subjektiftiraynı grafiği inceleyen bir çok analist farklı noktalardan geçen trend çizgileri çizebilirler.Buna karșınhareketli ortalamalar matematik biliminin ıșığında mekanik olarak hesaplandığındandisiplin dahilinde ișlem yapabilme olanağı sunmaktadır. Hareketli ortalamalar üç bașlıkta gruplandırılır: a Basit hareketli ortalama

slide 48:

b Ağırlıklı hareketli ortalama cÜssel hareketli ortalama Basit Hareketli Ortalama Simple Moving Average: Tercih edilen zaman dilimi içindeki tüm kapanıș fiyatlarınıngün sayısına bölünmesi ile olușturulan hareketli ortalamadır.Hesaplanırken bütün kapanıșların aynı önem derecesinde kabul edilmesi nedeniyle aylar öncesinde fiyatı etkileyen kısa vadeli gelișmelerin ortalamayı etkilemesi nedeniyle güvenilirliği ağırlıklı ve üssel hareketli ortalamaya göre düșüktür.Bu nedenlebasit hareketli ortalamaları mümkün olduğu kadar kısa vade için kullanmakdaha isabetli sonuçlar doğurmaktadır.Ancakkısa vade için dahi isabet oranı diğer hareketli ortalamalara göre düșüktür. EUR / USD paritesinde beș günlük hareketli ortalamakısa vadeli destek ve dirençlerin tespit edilmesinde bașarılıydı.Kısa vadeli hareketli ortalamalar kullanılarak tespit edilen destek ve dirençlerin kırılması halindeorta ve uzun vadeli hareketli ortalamalardan yararlanılmalıdır.

slide 49:

Ağırlıklı Hareketli Ortalama Weighted Moving Average: Basit hareketli ortalamada bütün günlerin ağırlığının eșit olmasıuzun dönem için hesaplanan hareketli ortalamaların güvenilirliğini azaltmaktadır.Bu nedenle geliștirilen bu ortalamanın hesaplanmasında geçmișten günümüze azalan ağırlıklar kullanılır. Örneğin 15 günlük ağırlıklı hareketli ortalama hesaplanırken bugünün kapanıș fiyatı 15 ile çarpılır.Dün gerçekleșen kapanıș fiyatı 14bir önceki gün 14on beș gün önceki bașlangıç günü ise sabit bırakılır.Yani bugünden on dört gün öncesine kadar bu ağırlık birer basamak azaltılır.Bu ağırlıklarkapanıș fiyatı ile çarpılır ve ağırlıklı kapanıș fiyatları toplamı değeri elde edilir. Daha sonra kullanılan ağırlıklar toplanarak toplam ağırlık değeri elde edilir.En son olarak ağırlıklı kapanıș fiyatları toplamıtoplam ağırlık değerine bölünür ve böylece ağırlıklı hareketli ortalama hesaplanmıș olur. Yirmi iki günlük hareketli ortalamalarkısa ve orta vade için güvenilir sinyaller verirler.USD /CHF paritesi grafiğinde görüldüğü gibi yirmi iki günlük ağırlıklı hareketli ortalamaorta vadeli trend içerisinde yatırımcılara bașarıyla rehberlik etmekte.Düșüșlerin hareketli ortalama seviyesinden dönmüș

slide 50:

olmasıhareketli ortalamanın orta vadeli trend desteği konumunda olduğunu göstermekteydi.Son olarak hareketli ortalama desteğinin kırılmasıyla orta vadeli trend sona ermiști. Üssel hareketli ortalamaExponential Moving Avarage: En isabetli sonuçları veren hareketli ortalamadır.Bu ortalamanın basit ve ağırlıklı hareketli ortalamaların sentezi olduğu söylenebilir.Üssel hareketli ortalama ağırlıklı hareketli ortalama gibi son günleri ön plana çıkarırkenbasit hareketli ortalama gibi ilk günleri ihmal etmez. Üssel hareketli ortalama hesaplanırkenöncelikle otalaması alınacak gün sayısı tespit edilir.Daha sonra üssel faktörün bulunabilmesi için 2 rakamı seçilen gün sayısına bölünür.Bir sonraki așamada seçilen gün sayısı için basit hareketli ortalama alınır .Daha sonra seçilen gün sayısının son günü kapanıș değerindenbasit hareketli ortalama çıkarılır.Bulunan sonuç üssel faktör ile çarpılır.Elde edilen sonuç pozitif ise basit ortalamaya eklenir.Eğer sonuç negatif ise basit ortalamadan çıkarılır. EUR/USD paritesinde 2002 yılında yașanan uzun vadeli yükselen trend için 50 günlük üssel hareketli ortalamadestek seviyelerini yüzde yüze yakın bir isabet oranıyla tespit etmiști.

slide 51:

Forex piyasalarında güvenilirliği daha düșük olmakla birliktekısa vadeli hareketleri yakalayabilmek adına 22 ve 50 günlük hareketli ortalamalardan ziyade5 günlük hareketli ortalamalardan daha sık yararlanılmaktadır.USD JPY grafiğinde görüldüğü üzere5 günlük üssel hareketli ortalamakısa vadeli destek ve dirençleri bașarılı bir șekilde tespit etmektedir.Ancak5 günlük hareketli ortalamaların altında gün sayısında hesaplanan hareketli ortalamalarfiyat ile bütünleștiği için güvenilir sinyaller üretmemektedir.

slide 52:

Üssel hareketli ortalamalar200 gün için seçildiğindeuzun vadeli destek ve dirençleri mükemmele yakın bir isabetle ortaya koyar.Uzun vadeli bir yaklașım olması nedeniyle forex piyasaları için çok uygun olmasa dauzun vadeli yönün bilinmesi kısa vadeli yatırımlarda isabet oranını yükseltmektedir.Altın grafiğinde günümüzde de devam eden uzun vadeli yükselen trendin destek seviyeleri200 günlük hareketli ortalama ile güvenilir bir șekilde ortaya konmakta. SALINIM GÖSTERGELERİOSİLATÖRLER: Piyasanın așırı alım ya da satım bölgesinde olup olmadığını belirleyen göstergelere salınım göstergeleri ya da terminolojideki daha yaygın adıyla osilatör adı verilmektedir.Forex piyasalarında kısa vadeli hareketlerin kaldıraç faktöründen dolayı yüksek önem arz etmesi nedeniyle osilatörler diğer piyasalara göre daha sık kullanılmaktadır.Özellikle Metatrader platformunda bulunan expert advisor uygulaması kullanılarak hazırlanan mekanik sistemlerkısa vadeli göstergelerin forex piyasalarındaki popülaritesini daha da artırmaktadır. Osilatörlerin yatay hareketlerin gözlemlendiği paritelerde bașarı oranı yükselmektedir.Buna karșın yükselen trend içinde hareketini sürdüren paritelerde osilatörler çok kısa zaman dilimlerinde așırı alıș bölgesine girerken düșüș trendindeki paritelerde çok kısa zaman dilimlerinde așırı satıș bölgesine girmektedir.Bu nedenle bu göstergelerden yararlanmak ciddi bir deneyim istemektedir.

slide 53:

Forex piyasalarının dinamiklerinden dolayıosilatörlerden yararlanılacak grafiğin zaman dilimi de önem kazanmaktadır.Günlük ve dört saatlik grafiklerinosialtörlerdeki isabet oranı daha kısa zaman dilimindeki grafiklere göre daha yüksektir.Daha uzun zaman dilimindeki grafiklerde ise orta vadeli göstergelere bakmak ya da osilatör parametrelerini daha uzun periyotlarla değiștirmek daha isabetli sonuçlar doğurmaktadır. STOCHASTIC GÖSTERGESİ: En sık kullanılan göstergelerdendir.Piyasanın așırı alım ya da satıș bölgesinde olduğunu gösterdiği için osilatör sınıfına giren göstergelerdendir. George C.Lane tarafından geliștirilen bu gösterge K ve D adı verilen iki eğri ile gösterilmektedir.K eğrisi ana eğridir ve genellikle kesintisiz bir çizgi ile ifade edilir.D eğrisi ise K eğrisinin basit hareketli ortalamasıdır ve genellikle noktalı çizgi ile ifade edilir.K eğrisinin hesaplanmasında șu formülden yararlanılmaktadır Bugünkü kapanıș – 5 gün içindeki en düșük K dönemi x 100 5 gün içindeki en yüksek – 5 gün içindeki en düșük K’nın genellikle 3 günlük basit hareketli ortalaması alınarak D değeri elde edilir. Stochastic osilatörü için yatırımcılar istedikleri zaman dilimini seçebilirler.Ancakçok kısa vade için bu göstergenin ürettiği sinyallerin isabet oranı düșmektedir.Bu nedenle bu osilatörün yaratıcısı George C.Lane’in de tavsiye ettiği ve analistlerin daha çok kullandığı 5 günlük zaman dilimi tavsiye edilir. Yorumlanması: Göstergenin 20 seviyesi ve altına gelmesi așırı satıș80 seviyesi ve yukarısına çıkması ise așırı alım olarak yorumlanır.Ancak bu yaklașım zaman zaman hatalı sinyaller ürettiğindensinyalin teyidi için D çizgisinin K çizgisini kesmesi ve buna ek olarak alıș için 20 seviyesinin altına gelinmesisatıș için ise 80 seviyesinin üstüne çıkılması gerekmektedir.

slide 54:

GBP USD paritesinde stochastic osilatörünün ürettiği bașarılı al sat sinyalleri.Stochastic osilatörünün özellikle yatay piyasa koșullarında bașarı oranı daha yüksektir.Stochastic göstergesiçok fazla sayıda sinyal ürettiğindensinyallerin diğer indikatörlerle teyit edilmesi gerekebilir.

slide 55:

Stochastic göstergesivolatilitenin yüksek olduğu paritelerde yatırımcı için güvenilir bir yol göstericidir.EUR JPY paritesinin karakteristik dalgalı seyrinde dahi stochastic göstergesinin yüksek isabet oranı ortadadır.Ancak volatilitenin yüksek olduğu yen ve altın paritelerinde göstergenin vereceği sinyallerin teyit edilmesizamanlama hatalarının azaltılması açısından yararlı olmaktadır. Stochastic göstergesinin genel kullanım yöntemlerine ek olarak analistlerin geliștirdiği farklı analiz yöntemleri de vardır.Örneğin K eğrisinin D eğrisini sağ taraftan kesmesisol taraftan kesmesine oranla daha isabetli sinyaller üretmektedir.Ancak eğrilerin olușumu sırasında kesișmenin sağda ya da solda olabildiğini tespit etmek ayrı bir uzmanlık konusudur.Buna ek olarak kesișmelere ilișkin formasyon analizleri de üst düzey teknik analistler tarafından uygulanmaktadır.Tepe ve dip gibi dönüș formasyonları stochastic eğrileri üzerinde yorumlanabilir. COMMODITY CHANNEL INDEX CCI: 1980 yılında Donald Lambert tarafından geliștirilen popüler bir göstergedir.İsminden anlașılacağı gibi emtia borsaları için geliștirilmiștir.Uzun yıllar emtia piyasalarında ișlem yapan Lambertfiyatların genellikle 22 günde bir en düșük fiyatlarına gerilediğini tespit etmiști.Lambert’ a göre bu yirmi iki günün yarısı yükseliș yarısı ise düșüș hareketi olarak geçmekteydi.Lambert CCI osilatörü için yirmi iki günlük periyodun yarısı olarak ifade edilen on bir günlük periyodu önermektedir.

slide 56:

Bu gösterge așırı alımoverbought ve așırı satımoversold bölgelerini gösteren bir osilatördür.CCI osilatöründe +100 seviyesinin üzeri așırı alım-100 seviyesinin altı ise așırı satım bölgesidir.Bu seviyelerden fiyatın tekrar aksi yönde hareket etmesi ise trend değișikliği șeklinde yorumlanır.Bu seviyelerden fiyatın tekrar aksi yönde hareket etmesi ise trend değișikliği șeklinde yorumlanır. CCI göstergesinin kullanımıgöstergenin așırı oynaklığı nedeniyle ciddi bir deneyim gerektirir.Bu osilatör emtia piyasaları için geliștirildiği için on bir günlük periyota alternatif olarak 14 günlük periyotta yaygın olarak kullanılmaktadır.Volatilitenin yüksek olduğu paritelerde daha da uzun periyotlar seçilebilir.Bu noktada osilatörün yaratıcısı olan Lambert 5 ile 25 gün arasındaki periyodun dıșına çıkılmamasını önermektedir. CCI indikatörü hesaplanıș bakımından komplikedir. CCI indikatörü hesaplanırken öncelikle gün içi en yükseken düșük ve kapanıș fiyatının üçe bölünmesiyle elde edilen orta fiyat bulunur.Daha sonra seçilen gün sayısına ait orta fiyat hesaplanır.Bir sonraki așamadahesaplanan orta fiyatların basit hareketli ortalaması alınır.Daha sonra seçilen gün sayısının orta fiyatları toplamındanhesaplanan orta fiyatların basit hareketli ortalaması birer birer çıkarılır.Çıkan sonucun mutlak değeri alınır ve mutlak değeri alınan farklarseçilen gün sayısına bölünerek ortalama sapma bulunur.Daha sonra ortalama sapma 0015 katsayısı ile çarpılır.Son așamada ise seçilen gün sayısı için hesaplanan orta fiyatların basit hareketli ortalamasıorta fiyattan çıkarılır.Elde edilen değer ise ortalama sapmanın 0015 katsayısı ile çarpımından elde edilen değere bölünerek CCI elde edilir. İndikatörlerin güvenilirliği açısındanvolatilitenin yüksek olduğu yen paritelerindeki isabet oranı önemlidir.Grafikte görüldüğü gibiEUR / JPY paritesinde CCI indikatörü isabetli alıș ve satıș sinyalleri üretmektedir.CCI indikatörüformasyonlarla desteklendiğinde ise yön değișikliklerini daha açık bir șekilde ortaya koymaktadır.Örneğingrafikte görüldüğü gibi 2006 Mayıs ayında yașanan ikili dip formasyonunda CCI indikatörüüst üste yedi gün süren ciddi bir yükselișin sinyalini vermiști.

slide 57:

CCI indikatörünün bașarı oranı yatay piyasa koșullarında yüksektir.Ancak yükselen ve alçalan trendlerde CCI indikatörünün trendin aksi yönünde sinyaller üretmesideneyimsiz yatırımcılar için yanıltıcı olabilmektedir.Bu nedenle CCI indikatörünün yükselen ve alçalan trendlerde diğer indikatörlerle birlikte kullanılması uygun bir seçenektir. MOMENTUM: Belirli gün sayısındaki fiyat değișimini ortaya koyan göstergedir. Momentum trendlerin gücünü ve hızını basit ve çarpıcı bir șekilde göstermektedir. Momentum hesaplanıș yönünden oldukça basit bir göstergedir.Bugünkü fiyatın 100 katsayısı ile çarpımı ve daha sonra seçilen gün sayısı kadar önceki kapanıșa bölünmesi ile elde edilir. Momentumformülündeki basitlik ve fiyat ile birlikte hareket etmesi nedeniyle eleștirilen bir indikatördür.Ancak fiyat grafiğine bakarak zaman zaman trendin gücü tam olarak anlașılamamaktadır.Çünkü grafik okumak kaçınılmaz olarak kișiden kișiye farklı algılamalara neden olurkenmatematik biliminden yararlanılarak hazırlanan momentum indikatörü kullanılarak disiplinli bir șekilde trendlerin gücü ve hızı tespit edilebilir.

slide 58:

Momentum indikatörünün 100 eksenini așağıdan yukarıya kesmesi yükseliș sinyali olarak yorumlanır. Momentumun 120 eksenine ulașması ise așırı alım sinyali olarak yorumlanır.100 ekseninin yukarıdan așağıya kesilmesi ise düșüș sinyali olarak yorumlanır.80 seviyesi ise așırı satıș sinyalidir. Momentum indikatöründe standart gün sayısı 14 olarak kabul edilmektedir.14 günlük periyotkısa vadeli analizler için uygun olmaktadır.Ancak momentum indikatörünün esnek ve basit yapısı nedeniyle daha uzun vadeli periyot seçimleri de tercih edilebilir. EUR / JPY paritesinde momentum indikatörü özellikle 2006 yılı Aralık ayında yașanan güçlü yükselen trendin bașlangıcını adeta nokta atıșla tespit etmiști.

slide 59:

RELATIVE STRENGTH INDEXRSI: Hisse senedi piyasalarında olduğu gibi forex piyasalarında da yaygın olarak kullanılan bir indikatördür.Amerikalı analist J. Welles Wilder tarafından geliștirilen bu indikatörözellikle trendlerin gücünü ölçmekte bașarılı sonuçlar elde edilmesini sağlamaktadır. RSI indikatörü paritenin incelenen periyot içerisindeki kapanıș değerlerinin bir önceki güne göre değișiminden hareketle hesaplanan bir göstergedir. RSI indikatörü daha çok kısa ve orta vadeli analizlerde kullanılmaktadır.Ancak analistlere bir ile dört yüz günlük periyotlar arasında seçim yapma olanağı tanımaktadır.Otuz günden küçük tarih aralıkları kısa vade için uygundur.J.Welles Wilder’ a göre on dört günlük periyot kısa vadeli analizler için en iyi seçenektir.Göstergenin yaratıcısının bu önerisine uygun olarak popüler teknik analiz yazılımları ve ișlem platformlarında standart periyot on dört gündür.Orta vadeli analizlerde ise bir buçuk ay ile altı ayuzun vade için ise on aydan büyük değerler kullanılmalıdır.RSI indikatöründe periyodun uzun tutulması trendlerin gücünün ölçülmesi açısından daha yararlıdır.Ancakuzun periyotların seçilmesi al-sat sinyalleri tespit edilirken kısa periyotlara oranla çok daha fazla zamanlama hatası yapmaktadır. RSI indikatörünün hesaplanması diğer bir çok indikatöre göre daha kolaydır.Öncelikle seçilecek periyottaki gün sayısından bir fazla sayıda kapanıș değeri elde edilir.Daha sonra seçilen gün sayısına bir eklenerek bulunan zaman diliminde bir önceki güne göre yükselen kapanıș verilerinin aritmetik ortalaması alınarak ortalama yukarı hareket değeri bulunur. Bu așamadan sonra seçilen gün sayısına bir eklenerek bulunan zaman diliminde bir önceki güne göre düșen kapanıș verilerinin aritmetik ortalaması alınarak ortalama alçalan hareket değeri elde edilir.Ortalama yükselen hareketinortalama alçalan harekete bölümünden RSI indikatörünün çekirdeği denebilecek göreceli güç RS değeri elde edilir.Son olarak endeks formülüne RS değeri yazılarak RSI elde edilir.Bütün bu așamaları formülle ifade etmek gerekirse: RS Ortalama yükselen hareket / Ortalama alçalan hareket RSI100 – 100 / 1+ RS RSI indikatörü yaygın olarak iki biçimde kullanılır.Bunlardan ilki ve en yaygını 30 seviyesi ve altının așırı satım70 seviyesi ve üzerinin așırı alım bölgesi olarak değerlendirilmesidir.Bu yaklașıma göre30 seviyesinden așağı düșen RSI eğrisinin yeniden bu seviyenin üstüne çıkması al sinyali70 seviyesinin üstüne çıkan RSI eğrisinin yeniden bu seviyeden așağı inmesi ise sat sinyali olarak yorumlanır.Diğer yaklașım ise fiyat ile RSI indikatörünün arasındaki uyumsuzluktan yararlanmaktır.Genellikle RSI indikatörüfiyat grafiği ile birlikte hareket etmektedir.Ancak zaman zaman fiyat grafiğinde görülen trendin aksi yönünde hareket edebilir.Örneğinyükselen trend içerisinde RSI indikatörünün düșüș eğilimine girmesi satıșalçalan trend içerisinde RSI indikatörünün yükseliș eğilimine girmesi al sinyali olarak yorumlanabilir.

slide 60:

RSI indikatörüçok fazla sayıda al sat sinyali veren bir indikatör değildir.Ancak EUR/JPY grafiğinde de görüldüğü üzereindikatörün verdiği trend dönüș sinyalleri yatırımcılar için güvenilir bir rehber niteliğindedir.

slide 61:

Pound paritesi grafiğinde görüldüğü üzereRSI indikatörünün trend dönüșlerindeki bașarısına karșın zaman zaman piyasadaki kararsızlığın da etkisiyleerken sinyal verdiği görülmektedir.RSI indikatörünün ürettiği al sat sinyallerinin diğer indikatörlerle teyit edilmesi buna benzer zamanlama hatalarını çözebilir.

slide 62:

RSI indikatörünün farklı bir kullanım yöntemi de fiyatla uyumsuzluk ya da ıraksama olarak ifade edilen hareketlerin tespitidir.Genellikle fiyatla beraber hareket eden RSI indikatörünün fiyatla uyumsuz hareketitrend dönüșü olarak yorumlanmaktadır.2008 yılının Ağustos ayında orta vadeli düșüș trendinde hareket eden GBP/JPY paritesindeRSI indikatörünün yükselișe geçmesitrendin zayıfladığı anlamına gelmekteydi.Nitekim bu uyumsuzluk sonrasında trend dönüșü gerçekleșerek orta vadeli yükselen trend bașlamıștı. PARABOLIC SAR: J.Welles Wilder tarafından olușturulan bir bașka gösterge olan parabolic SARkısa ve orta vadede olușan yön değișimlerinin tespitinde kullanılır.SAR sözcüğü İngilizcedeki "Stop And Reversal" Dur ve Geri dön sözcüklerinin baș harfleridir. Parabolic SARoldukça volatil bir indikatördür.Bu nedenle diğer indikatörlerle birlikte kullanımı önerilir. Parabolic SARyükselen ve alçalan trendlerde bașarılı bir indikatördür.Ancak yatay trendlerde yanılma payı ciddi anlamda artmaktadır.Bu nedenle trendin gücü mutlaka ölçülmelidir.Bu noktada momentumRSIMACD veya hareketli ortalamalardan yararlanılabilir. Parabolic SARhesaplanıș bakımından oldukça komplikedir ve ciddi bir matematik bilgisi birikimi istemektedir. Formülü așağıdaki gibidir:

slide 63:

Bu formülde yer alan SARn değeri șu anda görülen fiyatı SARn + 1 değeri ise bir sonraki gün görülen fiyatı temsil eder.EP Uç Nokta extreme point değeri isminden de anlașılabileceği gibi trendlerin dip veya zirve seviyesini temsil etmektedir.Parabolic SAR indikatörünün hesaplandığı trend yükselen trend ise zirvedüșüș trendi ise dip noktası seçilir. α değeriakserelasyon yani hızlanma faktörü olarak isimlendirilir. Wildersyapmıș olduğu istatistik çalıșmaları sonrası bu değeri 0.02 olarak belirlemiștir. Parobolic SAR indikatörünün yorumlanması oldukça kolaydır. SAR noktaları fiyatların üzerinden fiyatların altına düșerse al fiyatların altındayken fiyatların üstüne geçerse de sat sinyali olarak yorumlanır. Grafikte EUR/ USD paritesinde yakın geçmiște parabolic SAR indikatörünün trend ile yüzde yüze yakın bir korelasyonda hareket ettiği görülmekte.Fiyat ile SAR noktalarının çakıșması trendin yavașladığı ve dönüșün yaklașmakta olduğu șeklinde yorumlanmalıdır.

slide 64:

USD / CAD paritesindeyakın geçmiște orta vadeli düșüș trendi ve kısa vadeli yükseliș trendi içerisinde parabolic SAR indikatörü bașarılı bir rehber niteliğindeydi.Ancak piyasadaki kararsızlık ve olușan yatay trend indikatörün hatalı al sat sinyalleri vermesine neden olmaktaydı. BOLLINGER BANTLARI: Hareketli ortalamaların yukarı ve așağı yönde standart sapma değeri kadar kaydırılması ile elde edilen göstergedir. Zaten oldukça güvenilir olan hareketli ortalamalarınstandart sapma ile olası hatalarının daha da azaltılması sonucu özellikle kısa vadeli dönüșlerin yakalanmasında yüksek isabet sağlanmaktadır.Bollinger bantlarını icat eden ünlü analist ve trader John Bollinger’ a görebant çizilirken hareketli ortalama için varsayılan periyod değeri için 20 ve standart sapma değeri için 2 değeri seçilir. Periyodun daha uzun seçilmesi halinde standart sapma oranı daha yüksek olacağındanstandart sapma değeri mutlaka artırılmalıdır. Bollinger bantlarıtrend içerisindeki kısa vadeli zirvedip ve sıkıșmaların önceden tespit edilmesinde oldukça bașarılıdır.Bandın daralması çoğu zaman yön değișikliği sinyalidir.Özellikle alt bant ile üst bant çok önemli destek ve direnç seviyeleri

slide 65:

konumundadır.Üst band yakınlarında yükseliș hareketlerinin zorlanması satıș baskısının olușabileceği șeklinde yorumlanır.Üst bandın kırılması halindeyseyükseliș hareketinin daha da hızlanabileceği șeklinde yorumlanır.Tersini düșünürsekalt banda yakın seviyelerde düșüș hareketinin durulmasıtepki alımlarının gelebileceği șeklinde yorumlanırkenbandın așağısına sarkılması ise düșüșün devam edeceği șeklinde yorumlanır. Bollinger bantlarıkullanımındaki basitliğe ek olarak hesaplanıș bakımından da basittir. Standart bir bollinger bandı analizinde orta bollinger eğrisiyirmi günlük hareketli ortalamadır.Üst Bollinger bandı ise orta bollinger bandına 2 değeri eklenip 20 günlük standart sapma değerinin çarpılması ile elde edilir.Son olarak alt bollinger bandının hesaplanıșındaorta bollinger bandından 2 değeri çıkartılır ve 20 günlük standart sapma değeri ile çarpılır. USD / JPY paritesinde gerçekleșen uzun vadeli alçalan trend ve sonrasında bu trende tepki olarak doğan orta vadeli yükselen trendde olușan kısa vadeli dalgalanmaların zirve ve diplerinin tespitinde oldukça bașarılıydı.Grafikte de görüldüğü gibi özellikle alt ve üst bollinger bantlarının kırılması sonrasında piyasada ters yönde sert hareketler meydana gelmektedir.2008 yılının Șubat ayında gerçekleșen kısa vadeli düșüș trendibu tez için anti tez konumundadır.Ancakgecikmeli de olsa piyasanın bu kısa vadeli așırı düșüșe tepkisiorta vadeli yükselen trendin bașlaması yönünde olmuștu.Bu grafikte de görüldüğü gibigerçekleșmesi geciken tepki hareketleri beklenilenden daha sert olmaktadır.

slide 66:

EUR /USD paritesinde gerçekleșen uzun vadeli yükselen trend içerisindebollinger bandıdestek ve dirençlerin tespitinde bașarılıydı.Bollinger bantlarında üst ve alt bant yakınlarında momentumun düșmesidönüș sinyali olarak yorumlanmalıdır. MACD Moving Average Convergence/Divergence: Tıpkı bollinger bandı gibi hareketli ortalamalardan türetilmiș bir indikatördür.Ünlü analist ve trader Gerald Appel tarafından geliștirilen bu indikatöriki hareketli ortalama arasındaki uyum veya uyumsuzluğun tespit edilmesinde kullanılır. MACDhem trend takip edici hem de osilatör olarak kullanılabilengüvenilir bir indikatördür. MACD indikatörü hesaplanıș bakımından basittir.Kısa vadeli hareketli ortalamadan daha uzun vadeli ortalamanın çıkartılması ve farkın üssel hareketli ortalamasının alınmasıyla hesaplanır.Ancak söz konusu olan hareketli ortalamaların periyotları sistematik bir çalıșma sonrası seçilmelidir.Göstergenin yaratıcısı Gerard Appel’e göre 12 günlük üssel hareketli ortalamadan 26 günlük üssel hareketli ortalamanın çıkarılması ile elde edilir.Daha sonra dönüș hareketleri ve uyumsuzluğun tespitinde yararlanılan sinyal eğrisiMACD değerinin 9 günlük üssel hareketli ortalaması alınarak hesaplanır.Formüle dökersek: MACD EMA12 – EMA26 Sinyal EMAMACD9

slide 67:

Teknik analiz programları ve ișlem platformlarında MACD indikatörü çizgi ya da histogram olarak gösterilmektedir.Sinyal eğrisi ise çoğunlukla mavi renkli olup noktalı eğri olarak gösterilmektedir. MACD indikatörünün yorumlanıșında üç yaklașım ön plana çıkmaktadır.Birinci yaklașım crossovers yani kesișme noktaları olarak adlandırılan seçenektir.MACD çizgisinin sinyal çizgisinin altına sarkması satüstüne çıkması ise al sinyali olarak yorumlanır.Buna ek olarak 0 seviyesinindenge noktası kabul edilmesi nedeniylebu seviyenin altına sarkılması satüstüne çıkılması ise al sinyali olarak kabul edilir. İkinci yaklașım ise așırı alım ve așırı satım durumunun tespit edilmesidir.MACD eğrisinin sinyal eğrisinden yukarı yöndehızlı biçimde uzaklașması așırı bir yükselișin olduğu ve sert bir düzeltmenin gerçekleșmesi olasılığının yükseldiği șeklinde yorumlanır.Tersi bir durumdayani MACD eğrisininsinyal eğrisinden așağı yöndehızlı biçimde uzaklașması ise așırı bir düșüșün olduğu ve sert tepki yükselișlerinin gerçekleșmesi olasılığının arttığı șeklinde yorumlanır. Üçüncü yaklașım ise uyumsuzlukların tespit edilmesidir.Fiyat hareketiyle MACD eğrisinin aynı yönde hareket etmemesi durumuvar olan trendin artık sonuna gelinmekte olduğu șeklinde yorumlanabilir.Örneğinfiyatlar yükseliș eğilimindeyken MACD eğrisinin yükselmemesiyükselen trendin sona ermekte olduğu șeklinde yorumlanabilir.Yine benzer bir șekildefiyatlar düșüș eğilimindeykenMACD eğrisinin düșmemesi düșüș trendinin sona ermekte olduğu șeklinde yorumlanabilir. EUR / JPY paritesinde MACD eğrisinin sinyal eğrisi ile yaptığı kesișmelerkısa vadeli dalgalanmaların tespit edilmesinde bașarılıydı.Crossovers yani kesișme noktaları stratejisindedikkat edilmesi gereken nokta tepe ve dip dönüș formasyonlarıdır.Dönüș formasyonları sırasında MACD indikatörü kısa aralıklarla al ve sat sinyalleri vererek yatırımcıyı yanıltabilir.Bu nedenle dönüș formasyonları sırasında diğer indikatörlerden de yararlanılması gereklidir.

slide 68:

Altın grafiğinde görüldüğü üzere MACD eğrisininsinyal eğrisinden uzaklașmasıbirkaç gün süren düzeltme hareketlerine neden olmaktaydı.Grafikteki gibi yükselen trend hareketleri içerisinde meydana gelen düzeltmelerdeyeniden trende sadık kalarak alım ișlemi yapmak için MACD eğrisinin yeniden sinyal eğrisini așağıdan yukarıya kesmesini beklemek gerekir. HACİM GÖSTERGELERİ: Teknik analizde takip edilmesi gereken önemli değișkenlerden biri de ișlem hacmidir.İșlem hacmi piyasada meydana gelen herhangi bir hareketin gerçekçiliğini de ortaya koymaktır.Trend ile ișlem hacmi genellikle aynı paralelde hareket ederler.Yani düșüș trendinde hareket eden bir paritede hacmin yükselmesitrendin dengesinin bozulduğu ve dönüș hareketinin yaklașmak üzere olduğu șeklinde yorumlanır.Yükselen trend içerisinde hareketini sürdüren bir paritede ise hacmin düșmesitrendin zayıfladığı ve yine dönüș hareketinin yaklașmak üzere olduğu șeklinde yorumlanır. İșlem hacminin yüksekliği aynı zamanda teknik analizin isabet oranını da yükseltmektedir.Çünkü derinliğin artmasıyapay hareketlerin meydana gelmesini engelleyebilmektedir.Bu nedenle yüksek hacmin söz konusu olduğu ana paritelerdeki teknik analiz bașarı yüzdesi düșük ișlem hacminin söz konusu olduğu egzotik ülke paritelerinden daha yüksektir. Hacmin tespiti için hacim indikatörlerinden yararlanılmaktadır.Yatırımcı ve analistler genellikle hacmin yalın hali olan Volume indikatöründen yararlanır.Diğer popüler hacim indikatörü ise kitabımızda da anlattığımız On balance volume ve Accumulation/Distorbution A/D göstergeleridir.

slide 69:

VOLUME: İsminden de anlașılabileceği gibi ișlem hacminin yalın halidir.Göstergeliğin sadeliği özellikle teknik analiz konusunda deneyimsiz olan amatör yatırımcılar için kullanım kolaylığı sağlamaktadır.Volume indikatörünün yorumlanmasında geçerli olan yaklașım trend ile ișlem hacmi paralelliğidir. EUR/USD paritesinde 2003 yılı Ağustos ayında kısa vadeli düșüș trendi devam ederken hacmin așırı yükselmesi ve peș peșe yüksek hacimli günlerin yașanması açık bir dönüș sinyaliydi.Nitekim bu uyumsuzluk sonrası uzun vadeli yükselen trend bașlamıștı.Gerek volumegerek diğer hacim indikatörlerinde meydana gelen uyumsuzluklar al sat sinyali olarak yorumlanmamalıdır.Hacim-fiyat uyumsuzlukları daha çok dönüș sinyali olarak yorumlanmalıdır. ON BALANCE VOLUME: Joseph Granville tarafından icat edilen bu güvenilir göstergenin özelliği ișlem hacmini fiyat hareketiyle karșılaștırmasıdır.Yükselen trendlerde ișlem hacmi yükseliș

slide 70:

eğilimindeykenalçalan trendlerde düșüș eğilimindedir.On Ballance Volume indikatörü hesaplanırken fiyatlardaki artıș miktarı ișlem hacmine eklenir.Bu nedenle fiyatların yükselmesi halinde OBV de yükseliș meydana gelirkenfiyatların düșmesi halinde OBV göstergesinde düșüș meydana gelmektedir. OBV göstergesinin yorumlanıș mantığıyükselișlerde hacmin artması ve düșüșlerde hacmin azalması gerekliliği üzerine kuruludur.Fiyatla gösterge arasındaki olası bir uyumsuzluk trendin yönünün değișeceği șeklinde yorumlanır.Örneğinfiyatlar yükselirken indikatörde düșüș görülmesiyükselișin gücünün tükendiği șeklinde yorumlanır. EUR/USD paritesinde 2005 yılında görülen fiyat-OBV uyumsuzlukları ciddi dönüș hareketlerinin önceden tespit edilmesinde bașarılıydı.OBV indikatöründen yararlanılırken göstergenin sayısal ifadesinden ziyade yönüne dikkat edilmesi gerekir. A/D Accumulation/Distribution Index: Türkçeye toplama/dağıtım endeksi olarak çevirebileceğimiz A/D endeksi hacim ile fiyat değișimi arasındaki değișimin birlikte ele alındığı bir momentum göstergesidir.Finans piyasalarında teorik olarak bir fiyat hareketi meydana gelirken olușan ișlem hacminin yüksekliğisöz konusu hareketin güvenilirlik derecesini gösterir. Örneğin yükseliș trendinde olan A/D göstergesiparitede alıcıların güçlendiğini

slide 71:

gösterirkendüșüș trendinde olan bir A/D göstergesi satıcıların güçlendiğini gösterir. A/D indikatörü hesaplanıșı basittir.Kapanıș fiyatındangün içi en düșük değeri çıkarılır.Elde edilen değer ise gün içi en yüksek seviye ile kapanıș fiyatının farkından çıkarılır.Daha sonra elde edilen değeringün içi en yüksek seviye ile en düșük seviye farkına bölünmesi ve ișlem miktarı ile çarpılmasıyla A/D indikatörü elde edilir. kapanıș – düșük – yüksek – kapanıș . ișlem miktarı yüksek – düșük A/D göstergesi ile fiyat hareketleri arasında meydana gelebilecek bir uyumsuzluk fiyat hareketinin güvenilir olmadığı șeklinde yorumlanır.Örneğinyükselen trend içerisinde hareketini sürdüren bir paritede A/D indikatöründe düșüș görülmesi ya da yatay bir seyrin görülmesialıcıların zayıf olduğu șeklinde yorumlanır. USD/CAD paritesinde fiyatlar yükseliș eğilimindeyken A/D indikatörüyatay trend içerisindeydi.Bu önemli uyumsuzluğa ek olarakfiyat seviyelerinin zirveleri yükseliș eğilimindeyken A/D indikatörünün zirvelerinde görülen düșüș eğilimiyükselen trendin zayıfladığını göstermekteydi.Daha sonra kısa vadeli düșüș trendinin bașlamıș olmasıindikatörün öncü bir sinyal olarak bașarısını ortaya koymaktaydı.

slide 72:

GÖSTERGELERİN BİRLİKTE KULLANIMI: Teknik analizdebirden çok indikatörün kullanılması sık bașvurulan bir yoldur.Birden fazla indikatörün kullanılmasıindikatörlerin yapabileceği zamanlama hatalarını azaltmak açısından yararlı olmaktadır.Örneğin stochastic osilatörüdalgalanmalara karșı duyarlı yapısı nedeniyle RSI osilatöründen önce sinyal üretmektedir.Bu nedenle stochastic osilatörünü filtreleyebilmek adına RSI osilatöründen yararlanılabilir. Ancak göstergeleri bir arada kullanırken birçok yatırımcı ve analistin yaptığı gibi sadece osilatörlerden yararlanmak verimli olmamaktır.Çünkü RSICCI ve stochastic gibi belli bașlı osilatörlerin fiyat hareketleri ile korelasyonu birbirine yakındır.Bu nedenle osilatörler birbirine benzer șekilde hareket ederler.Bu osilatörlerden bazılarının periyotlarının değiștirilmesi durumunda sağlıklı bir yatırım için gereken öngörü sağlanabilir.Ancak osilatörlere ek olarak trendin gücünü gösteren indikatörlerhacim indikatörleri ve hareketli ortalamalardan da yararlanmak daha isabetli öngörülerin yapılmasını sağlamaktadır. Karakteristik yapısı nedeniyle yen paritelerinde sadece osilatörlerden yararlanarak ișlem yapmak risklidir.GBP/JPY paritesi grafiğinde görüldüğü gibi stochastic osilatörü ve CCI göstergeleri bașarılı al sat sinyalleri üretmiști.Ancak asıl kırılma noktaları 22 günlük üssel hareketli ortalamadan da yararlanılarak daha bașarılı bir șekilde tespit edilebilirdi.Hareketli ortalamaların tüm teknik analiz çalıșmalarında kullanılmasıtrendin gücünün ve önemli destek ve direnç seviyelerinin tespit edilmesi açısından yararlı olmaktadır.

slide 73:

Osilatörhacim ve trend göstergelerini bir arada kullanmaksık bașvurulan ve isabetli öngörülerin yapılabilmesini sağlayan bir yaklașımdır.Grafikte osilatör olarak CCItrend takibi için Bollinger bandı ve de hacim için Volume indikatörleri kullanılmıștır.Bollinger bandının așırı daraldığı veya genișlediği koșullarda osilatörlerin yanılma payı artmaktadır.Grafikte 1997 yılı Haziran ayında CCI indikatörü așırı alım bölgesindeykenbollinger bandının daralması sonucu yükselișin devam ettiği görülmektedir.Daha sonra CCI indikatörünün ürettiği sat sinyali çalıșmasına karșın ciddi boyuta ulașmayan kararsız bir düșüșten sonra fiyat yükselmeye devam etmiști.Temmuz ayının ortalarında Bollinger bandında görülen așırı genișleme ise kısa vadeli düșüș trendinin habercisiydi.Bu nedenle trendin ortasında CCI osilatörünün verdiği al sinyali hatalı bir sinyal olmuștu.Hacmin trendle uyumsuz hareket ettiği günlerde ise osilatörlerin bașarısı yükselmektedir.Örneğin 1997 yılının Temmuz ayı sonunda düșüș trendinin son günlerinde görülen düșüș trendinde hacmin yükselmesiCCI osilatörünün așırı satım bölgesinde olması dönüșün yaklașmakta olduğunu göstermekteydi.

slide 74:

FIBONACCI ANALİZ YÖNTEMLERİ

slide 75:

FIBONACCI ANALİZ YÖNTEMLERİ: Teknik analizinen ilginç dallarından biri de Fibonacci analizleridir.Fibonacci analizindeki temel mantık doğanın düzeninde görülen matematiksel yapınınfinans piyasalarında da geçerli olduğudur.Bu matematiksel yapının daha iyi anlașılması için öncelikle Leonardo Fibonacci ve fibonacci sayılarını irdeleyelim. 1170 yılında İtalya’nın Pisa șehrinde doğan Leonardo Fibonacci’nin çocukluğubabasının gümrük memurluğu nedeniyle Kuzey Afrika ‘da geçmiștir.Fibonaccio dönemde matematik biliminde Avrupa’dan çok daha ileride olan İslam dünyasında matematik eğitimi aldı.1200 yılında Pisa’ya geri döndü.Pisa’da batı matematiğinin Arap rakamları ve ondalıklı sayıları keșfetmesini sağlayan ‘ Liber Abaci’ yani ‘Hesap Kitabı’ adlı ünlü eserini yazdı.AncakFibonacci’nin yenilikleri sadece bu kültür alıșverișinden ibaret değildi.Fibonaccidoğanın düzeninin matematiksel yapısını ortaya çıkarmak amacıyla yaptığı çalıșmalarlaölümünden sonraki dönemlerde bilim ve sanat dünyasında devrim sayılabilecek gelișmelere ön ayak olmuștur. FIBONACCI SAYI DİZİLERİ: Fibonacci’nin ortaya attığı tüm teoriler için sayı dizisi temel tașı konumundadır.Dizideki ilk sayı 0’dır.Sayı dizisinde sayılarbir önceki sayı ile toplanarak elde edilir.Yani: 0+111+121+233+25 … Bu hesap sonrasında elde edilen Fibonacci sayı dizisi ise șöyledir: 0123581321345589144233377… Fibonacci dizisinin ilginç özellikleri vardır.Örneğin -Dizide her üçüncü sayı 2 yeher dördüncü sayı 5 e ve her altıncı sayı 8 e bölünebilir. -Fibonacci sayı dizisindeki herhangi bir sayının 1618altın oran ile çarpımı bir sonraki sayıyı yaklașık olarak vermektedir.Sayılar büyüdükçeyaklașma oranı daha da artmaktadır. -Herhangi bir sayının 0618 katı bir önceki sayıyı yaklașık olarak vermektedir.Yine sayı büyüdükçeyaklașma oranı artmaktadır. - Herhangi bir sayının 2618 katıiki sıra sonraki sayıyı vermektedir. - Herhangi bir sayının 0382 katıiki sıra önceki sayıyı vermektedir. - 1 ve 2 dıșında tüm sayıların dört katının bașka bir Fibonacci sayısı ile toplamı bașka bir Fibonacci sayısı verir 3 x 4 12 + 1 13

slide 76:

5 x 4 20 + 1 21 8 x 4 32 + 2 34 13 x 4 52 + 3 55 21 x 4 84 + 5 89.... ALTIN ORAN: Altın orandoğadaki birçok canlı ve cansız varlığın șeklinde ve yapısında bulunan özel bir orandır. Örneğinayçiçeğipapatyaçam kozalağı ve tütün bitkisinin anatomisinde altın oranı Fibonacci sayı dizisi ile birlikte görmek mümkündür. Eski Mısır ve Yunan uygarlığında bilinen bu oranın matematik literatürüne girmesini Fibonacci sağlamıștır. Bu oran daha sonraki dönemlerde bașta Leonardo Da Vinci ve Mimar Sinan olmak üzere birçok sanatçı ve bilim adamı tarafından kullanılmıștır.Güneș sistemindeki gezegenlerin yörüngelerinin eliptik yapısını keșfeden ünlü Alman astronom Johannes Kepler altın oranın önemine șu șekilde dikkat çekmiștir: ‘ Geometrinin iki büyük hazinesi vardır biri Pisagor’un teoremidiğeri ise bir doğrunun altın orana bölünmesidir.’ Altın oranirrasyonel bir sayıdır.Ondalık sistemde yazılıșı 1618033988749894… dür.Ancak hesaplamalarda 16180 olarak kabul edilir. Fibonacci sayı dizisindeküçük sayının büyük sayıya bölümünden elde edilen 0618 katsayısı ile büyük sayının küçük sayıya bölünmesi ile elde edilen 1618 sayısı arasındaki ilișkiler fibonacci oranlarını vermektedir. Oranlar: 0618 / 1618 0382 1 / 1618 0618 0618 x 1618 1 1 x 1618 1618 1618 x 1618 2618 2618 x 1618 4236 4236 x 1618 6853 Bu katsayılardan teknik analizde 0382 0500 ve 0618 oranları sıkça kullanılmaktadır.Bu oranlardanyükseliș ve düzeltme hareketlerinde hedef tespitinde yararlanılır. Fibonacci analizleridaha çok orta ve uzun vadeli destek ve dirençlerin tespitinde kullanılır.Ancak kısa vadeli hareketlerin destek ve dirençlerinin belirlenmesinde de kullanılmaktadır. Teknik analizde Fibonacci oranlarından yaygın olarak üç șekilde yararlanılmaktadır 1- Fibonacci düzeltme seviyeleri 2- Fibonacci zaman aralıkları 3- Fibonacci fanları

slide 77:

FIBONACCI DÜZELTME SEVİYELERİ FIBONACCI RETRACEMENT: Teknik analizde en çok kullanılan Fibonacci analizi yöntemidir.Bu analiz yönteminde trendin dip seviyesinden zirve seviyesine çekilen çizgi yardımıyla Fibonacci destek ve direnç seviyeleri elde edilir. Tek bașına al sat sinyali üretmeyen bu yöntem özellikle orta ve uzun vadeli destek ve dirençlerin tespitinde oldukça bașarılıdır.Kısa vade için de bu yöntem kullanılabilir.Ancak bașarı oranıorta ve uzun vadeye göre biraz daha düșüktür. Bu yöntemin temel mantığıtrendlerde dip ve zirve arasındaki farkınher Fibonacci katsayısı ile çarpımının ayrı bir düzeltme seviyesini bașarılı bir șekilde tespit etmesidir.Bu yöntemde genellikle 0236 0382 0500 0618 katsayıları kullanılmaktadır.Düzeltme seviyelerinin doğada bulunduğu kabul edilen oranlarla tespit edilmesi güvenilirliği artırmaktadır.Özellikle uzun vadeye bakıldığında bu düzeltme seviyelerinin tespitindeki bașarı daha iyi anlașılmaktadır. USD / JPY paritesinde 2005 yılında görülen yükselen trendin destek ve dirençlerini Fibonacci katsayıları ile bașarıyla tespit etmek mümkündü.Grafikte de görüldüğü gibi 618 ve 382 düzeltme seviyelerinindiğer düzeltme seviyelerine göre destek ve dirençlerin tespitinde isabet oranı daha yüksektir.Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken en önemli noktareferans çizgisinin trend dibinden trend zirvesine çekilmesidir.Ara seviyeler için referans çizgi çekilmesi durumunda bașarı oranı düșmektedir.

slide 78:

EUR / USD paritesinde yakın geçmiște gerçekleșen uzun vadeli trendde düzeltme seviyelerinin Fibonacci katsayıları ile tespitinde de bașarı oranı yüksekti.Trendin zirve noktası olan 16000 seviyesinden gelen sert düzeltme 236 desteği olan 15400 seviyesinde son bulmuștu.Bu seviyeden gelen tepki alımlarının zayıf kalması sonucu meydana gelen tüm geri çekilișlerde bu destek çalıșmıștı.

slide 79:

Altında 2006 yılı sonunda gerçekleșen yükselișlerde Fibonacci düzeltme seviyeleri yardımıyla ana destek ve dirençler bașarı ile saptanmıștı.Ancak daha önce de belirttiğimiz gibiFibonacci analizleri al sat sinyali vermezler.İște bu noktada MACD indikatöründen yararlanılabilir.Örneğin grafikte gördüğümüz 2007 yılı Ocak ayı yükselișinde fiyat Fibonacci 618 düzeltme seviyesine denk gelen 611 desteğinin de altına sarkmıștı.Ancak fiyat bu seviyenin altında birkaç kez dalgalandıktan sonra MACD indikatörünün al sinyali üretmesiyle birlikte yeniden yükselișe geçmiști.Grafikte benzer hareketleri diğer Fibonacci düzeltme seviyelerinde de görmek mümkün.Buna benzer filtreleme ișlemleri RSIstochastic CCI vb. indikatörlerle de yapılabilir.

slide 80:

Fibonacci düzeltme seviyelerinden düșüș trendinde de yararlanılabilir.Bu yöntemde de trendin en dip seviyesinden zirveye referans çizgisi çekilir.GBP /USD paritesi grafiğinde de görüldüğü üzere Fibonacci düzeltme seviyeleridüșüș trendinde de ana destek ve dirençleri bașarıyla tespit etmektedir. FIBONACCI ZAMAN ARALIKLARI: Teknik analizdeki tek değișken fiyat değildir.Özellikle fırsat maliyeti açısından önemi olan zaman değișkeni de önemli bir inceleme konusudur.Bu nedenle Fibonacci teorilerifiyat hareketlerinde kullanıldığı gibi zaman aralıklarında da kullanılmaktadır. Fibonacci zaman aralıkları dip ya da tepe noktasından itibaren Fibonacci sayıları yardımıyla çizilen dikey çizgilerden olușmaktadır. Çizim așamasında dip ya da zirve 0 olarak kabul edilmektedir.Daha sonra Fibonacci sayılarından yararlanılarak olușturulan zaman aralıklarına ait çizgiler fiyat grafiğinin üstüne yerleștirilir.Fibonacci sayılarının bu yöntemde kullanılmasında yararlanılan temel mantığa göre her bir Fibonacci sayısı zaman aralığındaki gün sayısını temsil etmektedir.Yani birinci Fibonacci sayısı olan 1 bir günlük zaman aralığınıikinci Fibonacci sayısı olan 2iki günlük zaman aralığını ve beșinci Fibonacci sayısı olan 8 sekiz günlük zaman aralığını temsil etmektedir.Kısacası Fibonacci zaman aralıkları 1. 2. 3. 5. 8. 13. 21. ve 34 günlük dönemlere isabet edecek șekilde çizilmektedir.

slide 81:

Bu yöntemin temel mantığına göre her bir zaman aralığında önemli hareketler meydana gelmektedir.Fibonacci zaman aralıklarıdiğer Fibonacci analiz yöntemleri gibi al sat sinyali vermezler ve daha çok dalgalanmaların süresinin tespit edilmesinde kullanılırlar. EUR USD paritesinde 2007 yılı sonunda olușan dalgalanmaların süresiniFibonacci zaman aralıkları yardımıyla yaklașık olarak tespit etmek mümkündü.Ayrıca grafikte de görüldüğü üzerezaman aralığı çizgilerine yakın bölgelerde sert hareketler meydana gelmektedir.Bu bölgelerde meydana gelmesi beklenen hareketlerinin yönünün tespitinde indikatörlerden yararlanılması bu analiz yönteminin daha verimli olarak kullanılmasını sağlamaktadır. FIBONACCI FANLARI: Fibonacci oranlarının diğer bir yaygın kullanım alanı Fibonacci fan çizgileridir.Diğer Fibonacci analiz yöntemlerinde olduğu gibi Fibonacci fanlarında da öncelikle dip ve zirve noktası arasına referans çizgisi çizilir.Ancak bu yöntemde çizilen referans çizgisitrendin dibinden zirvesine değil ara trendin zirvesine çizilmelidir.Referans çizgisinin ikinci noktasından çizilen dikey çizginin fan çizgileri ile kesiștiği noktalar Fibonacci seviyeleri olan 38.2 50.0 61.8’dir.

slide 82:

Fibonacci fan çizgileri güvenilirliği sorgulanan bir analiz yöntemidir.Özellikle sert hareketlerin olduğu dönemlerde yanılma payı artmaktadır.Bu nedenle volatilitenin daha düșük olduğu piyasalarda kullanılması tavsiye edilir. Fibonacci fan çizgileriyükselen trendlerde önemli destek ve direnç seviyelerinin tespitinde kullanılır. Yükselen trendlerde 382 çizgisinin üzerine çıkılması așırı bir yükseliș anlamına gelir ve orta vade için bir düzeltme beklenebilir.618 çizgisinin așağısına sarkılması ise düșüșün așırı olduğu șeklinde yorumlanır.Ancak bu seviyelerde alıcıların güçlenmemesi trend dönüșü anlamına gelebilir.Bu noktada genellikle indikatörlerden yararlanılmaktadır. FIBONACCI YAYLARI: Fibonacci düzeltme seviyelerinin dairesel yorumu olarak açıklanabilir.Fibonacci yaylarıtrendin dip seviyesinden zirve seviyesine bir referans çizgisi çizerek 38.2 50.0 ve 618 seviyelerine çizilen yaylardır.Bu yayların yorumundaki mantık düzeltme seviyeleri ile aynıdır.Yani fiyatın yaya yukarıdan yaklașması destekașağıdan yaklașması ise direnç olarak yorumlanır.

slide 83:

EUR / JPY paritesi için yapılan uzun vadeli fibonacci yay analizi.Yükselen trendde iki kez test edilen 618 yayının kırılması 2003 yılı Ağustos ayında sert satıșların meydana gelmesine neden olmuștu.Daha sonra 500 yayı yakınlarında dalgalanan fiyat 382 yayına kadar düșmeye devam etmiști.Buradan gelen tepki alımları ise 618 yayında olușan dirençten dönmüștü.Bu seviyeden gelen satıșlar 382 yayının hemen așağısından karșılanmıștı.Bu seviyede paritenin güçlenmesi yeni bir orta vadeli yükselen trendin bașlamasına neden olmuștu.Son olarak 382 desteğinin üçüncü kez test edilmesi ve sonrasında kırılmasıkısa vadeli düșüș trendinde neden olmuștu.

slide 84:

SİSTEMATİK YAKLAȘIM

slide 85:

SİSTEMATİK YAKLAȘIM Sistematik yaklașımbelirli kurallar çerçevesindeduygu ve içgüdülerden arınarakobjektif ve analitik bir yaklașımla yatırım kararı alınmasıdır.Sistematik yaklașımın bu tanımı kaçınılmaz olarak teknik analizde ciddi bir bilgi ve deneyim birikimi gerektirmektedir. Ancak yatırımcıların büyük çoğunluğuyatırım kararı alırken duygu ve içgüdülerine teslim olmaktadır.Özellikle forex gibi riskin ve getirinin yüksek olduğu finans piyasalarında duygu ve içgüdü ile alınmıș kararlar çoğunlukla zararla sonuçlanmaktadır.Örneğinhaberlerveriler ve politik gelișmeler gibi forex piyasalarına direkt etki eden faktörler sonucu olușan sert hareketlersistematik yaklașımı olmayan yatırımcıların panik hareketlerle karar vermesine ve çoğunlukla da zarar etmesine neden olmaktadır. Sistematik yaklașımı olmayan yatırımcıların önemli bir kısmı ise tüyo ve sinyal peșinde koșmaktadır.Bașkalarının önerisiyle yatırım kararı almak çoğunlukla olumsuz sonuçlara neden olmaktadır.Çünkü iyi bir yatırımcı olduğu iddiasında olan bir yatırımcının çevresindekilere para kazandırmasıinsan doğasına aykırıdır.Profesyonel analistlerce hazırlanan bașarılı al sat sinyallerinin dahi tek bașına kullanılması doğru bir yaklașım değildir.Çünkü hiçbir profesyonel analist ve yatırımcıaltın yumurtlayan tavuğu bașkalarıyla paylașmak istemez.Bu noktada yatırımcının yapması gerekenprofesyonellerin yorumlarını ve gelișmeleri kendi sistematik yatırım stratejisiyle süzgeçten geçirmesidir.Unutulmamalıdır ki forex ve diğer piyasalar bir oyun alanı ya da bir kumarhaneden ziyade bir kurtlar sofrasıdır ve her yatırımcı kendi kararından kendi sorumludur. Sistematik yaklașımla ișlem yapabilmenin üç temel prensibi vardır: 1- Kesin olarak tanımlanmıș ve disiplin ile uygulanmıș bir alıș kuralı 2- Kesin olarak tanımlanmıș ve disiplin ile uygulanmıș bir satıș kuralı 3- Zararı durdurmaya yönelik ilave satıș kuralı Sistematik yaklașımla alınmıș yatırım kararlarıbilișim teknolojisinde son on yılda görülen hızlı gelișmelerden yararlanılarak daha kolay ve daha güvenilir biçimde alınabilmektedir.En popüler forex platformu olan Metatrader’da bulunan expert advisoruzman danıșman özelliğini kullanarak mekanik al – sat ișlemleri yapılabilmektedir.Bu uygulamadan yararlanarak yatırım kararı alınmasının avantajlarını șu șekilde sıralayabiliriz: • Sistemin mekanikliğiyatırımcıların duygu ve içgüdülerden etkilenmeden karar alabilmesine yardımcı olur. • İșlemler aynı tutarlılıkla gerçekleșir. • Gündem ve verilerden kaynaklanan dalgalanmalardan minimum düzeyde etkilenir. • Stop-losszararı durdur ve take profitkar al stratejilerinde bașarı oranı yükselir.

slide 86:

• Yirmi dört saat açık olan forex piyasalarındayirmi dört saat boyunca yatırım olanağı sağlar. Expert advisor uygulamasının dezavantajları ise șunlardır: • Alım satım sistemleri genellikle trendleri izlerler.Ancak yatay trendlerin ve yön arayıșının meydana geldiği günlerde hatalı sinyaller üretebilirler. • Temel analizalım satım sistemlerinin konusunun dıșındadır.Daha önce de değindiğimiz gibi teknik analizintemel analizden yararlanmadan tek bașına kullanılması riskli bir yaklașımdır. Expert advisor uygulamalarından yararlanılırken yapılan en büyük hatalardan biri de internette yayınlanan formülleri aracılığıyla ișlem yapmaktır.Daha önce de belirttiğimiz gibi bașarılı sistemlerininternette yayınlanma olasılığı çok düșük bir olasılıktır.İnternette bulunabilecek formüller daha çok referans niteliğindedir ve mutlaka test edilmelidir.Sistematik yaklașım adına bu uygulamayı daha verimli olarak kullanabilmek adınayatırımcıların kendi sistemlerini kullanmaları daha mantıklı bir seçenek olabilir. Expert advisor uygulamalarının söz konusu olumsuz yönlerini gidermek adına sistemin hangi koșullarda bașarılı olduğu test edilmelidir.Koșulların uygun olduğu dönemlerde otomatik uygulama yerine disiplinden vazgeçmeyerek manuel uygulama yapmak bu nedenle daha uygun bir seçenek olabilir. Alman forex robotu işe yarıyor mu ALIM VE SATIM TEKNİKLERİ: Finans piyasalarında bașarılı olmanın yolu doğru zamanda alıș ve satıș ișlemleri yapmaktan geçer.Alıș ve açığa satıș ișlemleri için karar alınırken belirli bir sistemden yararlanmak profesyonel bir yaklașımdır.Ancak yatırımcıların büyük bir çoğunluğukararlarını duygu ve içgüdülerinin kontrolüne bırakmaktadır. Sistematik yaklașımı olmayan yatırımcıların ezici çoğunluğunda oldukça yaygın yanılgı ve batıl inançlar söz konusudur.Buna en sık rastlanılanı ‘En dipten alıpen tepeden satmak’ saplantısıdır.Bu ütopik düșüncenin gerçekleșmesi teoride mümkün olabilir ancak pratikte oldukça düșük bir olasılıktır.Çünkü her test edilen destek ve dirençyeni beklentiler yaratır.Bu beklentilerin gerçek olması durumunda da güçlü görülen destek ve dirençler kırılır.Her destek ve direncin kırılabileceği unutulmamalıdır.Bu nedenle karlı uzun pozisyonları zirveyi beklemedenkısa pozisyonları dibi beklemeden kapatmak daha isabetli sonuçlar doğurmaktadır. Bir diğer yaygın olan saplantılı yaklașım ise düșen bir paritenin daha fazla düșmeyeceğiyükselen bir paritenin ise daha fazla yükselmeyeceğidir.Bu yanılgıyla hareket eden yatırımcılarakıntıya karșı kürek çekmektedir ve çoğunlukla da kaybetmektedir.Doğru olan yaklașım ise trend ile birlikte hareket etmektir.Yükselen bir parite daha fazla yükselebilirdüșen pariteyse daha fazla düșebilir ve bu olasılık her zaman trendin dönmesi olasılığından daha yüksektir. Zaten olası bir trend dönüșünde ters pozisyonda kalınması durumunda stop loss yatırımcıyı çoğu zaman bașarıyla korumaktadır.

slide 87:

Alım ve satım kararları alınırkenkitabımızda ayrıntılı olarak anlattığımız osilatör yani salınım göstergelerinden yararlanılabilir.Ancak RSIstochastic ve CCI gibi birçok osilatörün trend dönüșlerinin tespit edilmesi amacıyla hazırlanmıș olması nedeniyle așırı alım bölgesine girildiğinde alım ya da așırı satım bölgesine girildiğinde satım yönünde ișlem yapmak çoğu zaman riskli olmaktadır.Bu nedenle alım ve satım seviyelerine geldiğinde ișlem yapmak yerinebu seviyelerden dönüș hareketinin bașlamasını beklemek daha uygun bir seçenektir. Alman forex robotu ile kaybetmekten kurtulun. STOP LOSS ZARARI DURDUR: Bir yatırımın sigortası olarak nitelendirebileceğimiz stop loss stratejileri sistematik yaklașımla yatırım yapabilmek için kesinlikle uygulanması gereken bir yöntemdir.Ancak stop loss çoğu yatırımcı tarafından çoğunlukla yenilgiyi kabul etmek olarak algılandığından uygulanmaz. Stop loss kavramının ülkemizdeki borsa jargonundaki karșılığıstop loss stratejisinin önemini açıkça ortaya koymaktır.Borsa jargonunda ’Kol kesmek’ olarak karșılık bulan stop loss stratejilerinin önemini șu șekilde açıklamak mümkündür.Kolu kangren olmuș bir hastanınvücudunda yayılan kangren hücrelerihastanın ölümüne neden olabilir.Oysa ki kolun zamanında kesilmesirahatsızlığın hastanın tüm vücuduna yayılmasına engel olacaktır.Stop loss uygulanmayan ve beklentilerin aksine hareketlerin olduğu pozisyonlarda zararın büyümesizamanla portföyünde ciddi anlamda küçülmesine neden olmaktadır. Stop loss stratejisi uygulamadan da finans piyasalarında büyük bașarılar elde edilebilir.Örneğin dünyanın en büyük borsa traderlarından ve aynı zamanda dünyanın en zengin ișadamlarından biri olan Warren Buffettyatırımlarını uzun yıllara yaymakta ve zaman zaman portföyündeki hisse senetlerinde meydana gelen sert düșüșlerde dahi pozisyonlarını kapatmamaktadır.Ancak borsa için bile oldukça riskli ve profesyonellik isteyen bu yatırım modelinin forex piyasalarında uygulanması imkansıza yakındır.Çünkü kaldıraç faktörü nedeniyle forex piyasalarında zarar ciddi anlamda büyümektedir.Bu nedenle her koșulda stop loss stratejisine sadık kalmak gerekmektedir. Stop loss stratejisinin gerekliliğini bilen yatırımcılar ise bu stratejiyi uygularken bașarısız olmaktadır.Bu bașarısızlığın temel nedeni stop loss stratejisinin disiplinden uzak bir șekilde uygulanmasıdır.Sıkça yapılan bir hatastop loss seviyesinin ișlem yapıldığı sırada değil de daha sonra yapılmasıdır.Otomatik bir stop loss seviyesinin olmaması nedeniyle özellikle dalgalı piyasalarda yatırımcılarınters pozisyonda beklemesi büyük bir olasılıktır.Bu tarz ișlemler yapan yatırımcılar sık sık ekran bașında kalarak ters pozisyonları kapatabilecekleri yanılgısına kapılmaktadırlar.Ancak sistematik yaklașımı olmayan yatırımcıların beklentilerin aksine hareketlerin olduğu piyasalarda duygu ve içgüdülerine teslim olmasının olasılığının daha yüksek olması nedeniyle bu anlayıș çoğu zaman bașarısızlığa neden olmaktadır. Yatırımcıların yaygın olarak kullandığı bir bașka stop loss tekniği ise hedgelemek olarak da nitelendirilen aynı anda ters yönde iki ișlem yapma yöntemidir.Bu yöntem yatırımcıyı zarardan çoğu zaman korur ancak kar elde edilmesini de çoğu zaman engeller.Ayrıca çok fazla pozisyon açılması gerektiğinden marjin sıkıntısı nedeniyle piyasadaki fırsatların değerlendirilmesini zorlaștırmaktadır.Bu yöntemin uygulanabilmesi ciddi bir bilgi ve tecrübe birikimi istemektedir.Bu nedenle amatör yatırımcılarbu yöntemde genellikle bașarılı olamamaktadır. Stop loss uygulanırken osilatörlerin ürettiği sinyallerden yararlanmakta sık kullanılan sistematik bir stratejidir.Bu sistem stochasticmomentum ve CCI gibi dalgalı osilatörlerde bașarıyla

slide 88:

uygulanabilir.Ancak çok daha güvenilir konumda olmasına karșın MACD ve RSI osilatörlerinde bu stratejinin uygulanması ciddi anlamda bir profesyonellik gerektirmektedir. TAKE PROFITKAR AL: Stop loss stratejisinin tersi olarak tanımlanabilir.Yani karda olan pozisyonunbeklentiler doğrultusunda bir kar elde edildiğinde kapatılmasıdır.Stop loss a göre uygulanması ilk bakıșta daha kolay gibi gözükmesine karșınözellikle uzun bir dönem zarar eden yatırımcıların ufak karlarda piyasadan çıkma eğilimine girmesine neden olmaktadır.Oysa ki doğru yaklașım karda mümkün olduğu kadar uzun bir süre beklemektir. Take profit stratejisi uygulanırken dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta belirlenen stop loss seviyesi ile arasında pip sayısı oranının belirlenmesidir.Örneğin 14500 seviyesinden alınan EUR/USD paritesi için stop loss seviyesi 14450 olarak belirlenirsetake profit seviyesi en az 4550 seviyesinde olmalıdır.Yani take profit seviyesinin pip seviyesi olarak ișlem fiyatıyla arasındaki farktan așağı da olmasıkarlı ișlem oranınız çok yüksek değilse ve profesyonel değilseniz oldukça risklidir. Bir diğer anlayıș ise take profit uygulamadan pozisyonda beklemektir.Ancak bu yaklașımla yapılan ișlemlerde bașarılı olabilmek için orta vadeli bir trendi doğru zamanda tespit etmek ve trend yönünde ișlem yapmak gerekir.Orta vadeli trendlerin tespiti için ciddi bir teknik analiz birikimi gerektiğinden forex piyasalarında yeni olan yatırımcılara bu yöntem tavsiye edilmez. Her paritenin kendine özgü piyasa hareketleri vardır.Bu nedenle take profit ve stop loss seviyeleri belirlenirkenher parite için aynı stratejileri uygulamak riskli bir yaklașımdır.ÖrneğinJapon yenialtın ve petrol gibi karakteristik olarak dalgalı olan paritelerde stop loss ve take profit aralığını biraz daha geniș tutmak sık olarak uygulanan bir stratejidir. Forex piyasalarında yeni olan yatırımcılara stop loss ve take profit stratejilerini demo hesapta test etmeden gerçek hesaba geçmemeleri tavsiye edilebilir.Bu konularda disiplinin oturtulmasıciddi maddi kayıpları engelleyebileceği gibi ciddi kazançların elde edilmesini de sağlayabilecektir. DİSİPLİN: Sistematik yaklașım ile bașarılı yatırımlar yapabilmek için sistemin disiplin ile uygulanması gerekmektedir.Disiplini iç ve dıș disiplin olarak ikiye ayırmak mümkündür.Yatırımcıların duygu ve heyecanlarını kontrol altına alması iç disiplin olarak tanımlanabilir.Açgözlülüksabırsızlıkpanik ve kibir gibi insani zaaflaryatırımcıların hatalı kararlar almasına neden olabilmektedir.Bu nedenle yatırımcıların söz konusu olan zaafların mantığın önüne geçmesini engellemesi gerekmektedir. Dıș disiplin ise dıșarıdan gelen etkilere karșın yatırım sistematiğinin korunmasıdır.Dıș etkenler olarak tüyolarönerileryorumlar ve haberler gösterilebilir.Çoğunlukla arkadaș ortamında alınan tüyo ve öneriler genellikle olumsuz sonuçlar doğurur.Profesyonellerin yaptığı öneri ve yorumlar ise

slide 89:

her zaman takip edilmelidir.Ancak kesinlikle mantıksistem ve disiplin süzgecinden geçirilmeli ve profesyonel analistlerin de sık sık yanılabildikleri unutulmamalıdır. Çağımızda bilgiye ulașmanın ve bilgiyi sunmanın kolaylașmasının önemli bir dezavantajı vardır.Bilgi kirliliği veya dezenformasyon olarak adlandırılan bu dezavantajdisipline olmayan yatırımcıların hatalı kararlar almasına neden olabilir.Bu nedenle amatör yatırımcılar medyada görülen her haber ve yorum sonrası panik halinde ișlem yapmakta ve çoğunlukla da bașarısız olmaktadır. Disiplinli bir yatırımcızarar ile karın kardeș olduğunu ve finans piyasalarında her zaman kar elde edilemeyeceğini bilir.Zararla kapanan pozisyonlar her yatırımcı için kaçınılmaz bir sonuçtur.Örneğindünyanın en büyük yatırımcılarından George Soros 2000 yılında girdiği bilișim sektörü hisselerinde ciddi bir fonu eritmiștir.Daha ilginç bir örnek olarak dünyanın en popüler borsa kitaplarından biri olan ‘Bir Borsa Spekülatörünün Anıları’ kitabının baș aktörü Jesse Levermorekitapta da anlatıldığı gibi defalarca iflas etmiș hatta kitabın yayınlanmasından sonra meydana gelen 1929 ekonomik krizinde son büyük iflasını yașamıștır.Bir generalin her savașı kazanmasının ya da bir futbol takımının her maçı kazanmasının düșük bir olasılık olması gibi bir yatırımcının da her pozisyonda kar etmesi mümkün değildir.Önemli olan zarar edilen pozisyonlarda zararın büyümesini engellemek ve karlı pozisyonlarda mümkün olduğu kadar bekleyebilmektir. Disiplin aynı zamanda güçlü bir irade ve psikolojik direnç gerektirir.Amatör yatırımcıların en büyük zaaflarından biri de girilen pozisyonlardan elde ettikleri sonuçların ruh hallerini așırı derece de etkilemesidir.Deyimi yerindeyse birçok amatör yatırımcı üst üste karla sonuçlanan ișlemler yaptığında kendini büyük bir trader üst üste zararla sonuçlanan ișlemler yaptığında ise kendini bir düșkün gibi hissedebilmektedir.Profesyonel bir yatırımcı ise zararın ve karın kaçınılmaz olduğunu bilir ve zaaflarının kararlarına etki etmesine izin vermez. Yatırımcılar arasında yapılan araștırmalarbüyük yatırmcıların genellikle kuzey ülkelerinden çıktığını ortaya koymaktadır.Bu durumun nedeni kuzeyli insanlarıngüneyli insanlara oranla daha az duygusal davranıșlar sergilemesidir.Elbette ki kuzeyli insanlar da güneyli insanlar gibi insani duygu ve zaaflara sahiptir ancak disipline olan yatkınlıkları nedeniyle duygu ve içgüdülerinin mantığın önüne geçmesini engellemektedir.Sadece bu araștırmalar dahi disiplinin önemini ortaya koymaktadır. SİSTEM OLUȘTURMA: Büyük yatırımcıların hemen hemen hepsi ișlemlerini belirli bir sistem dahilinde yapmaktadır.Finans piyasalarında sistem denilince akla ilk gelen teknik analizdir.Ancak prensip ve kurallar belirlenerek temel analiz için de sistem geliștirilmektedir.Ancak konumuzun dıșında olduğu için bu kitapta sadece teknik analiz için geliștirilen sistemlere yer vermekteyiz. Forex piyasalarında yatırımların genellikle kısa vadeli olması nedeniyle daha çok gün içi ișlemler için sistem geliștirilmektedir.Bu nedenle osilatörlersistem geliștirme așamasında yaygın olarak kullanılmaktadır.Dönüș hareketlerini yakalamakta kullanılan RSIstochasticCCI vb. osilatöryatay hareketlerin olduğu piyasa koșullarında bașarılı sinyaller üretmektedir.Ancak yükselen ve alçalan trendlerde bu osilatörlerden yararlanmak riskli olmaktadır.Trend dönemlerinde MACDhareketli ortalamalar ve bollinger bandları rehber olarak kullanılabilir. Sadece bir göstergeye dayanan sistemler genellikle bașarısız olmaktadır.Tek göstergeyle olușturulan sistemlerin hataları mutlaka diğer göstergelerden yararlanılarak azaltılmalıdır.Buna da filtreleme ișlemi denilmektedir.

slide 90:

Göstergelerin bașarısına etki eden tek faktör trendler değildir.Grafiklerde olușan formasyonlar ile göstergelerin hatta genel anlamda olușturulan sistemin ilișkisi test edilmelidir.Özellikle dönüș formasyonlarında kısa vadeli göstergelerin sinyali zamanında vermemesi sık rastlanılan bir durumdur. SİSTEMİN TEST EDİLMESİ: Bir sistemin test edilmeden uygulanması düșünülemez.Geliștirilen sistemingeçmiș fiyatlar üzerinde test edilmesi gerekir.Test süresinin mümkün olduğu kadar uzun bir süreyi kapsaması isabetli olacaktır.Örneğin ortalama olarak beș yıllık bir dönemde sistemin test edilmesi yararlı olacaktır. Sistemin geçmișe doğru testinden sonra demo hesapta pratik olarak test edilmesi yararlı olacaktır.Çünkü kağıt üzerinde bașarılı olan birçok sistemin uygulamada bașarısız olması çok sık rastlanılan bir durumdur.Demo hesapta da sistem mümkün olduğu kadar uzun bir süre test edilmelidir.Demo hesapta da bașarı elde edilmesi durumunda artık sistem gerçek hesapta uygulanabilir.Ancak geliștirilen sistemin gerçek hesapta da bașarılı olabilmesi için yatırımcının disiplini elden bırakmaması gerektiği unutulmamalıdır. Sistem geliștirilirkenher reçetenin her hasta için geçerli olmadığı unutulmamalıdır.Her paritenin kendine özgü karakteristik hareketleri vardır.Volatilitenin yüksek olduğu yen pariteleriyleEUR/USD gibi daha az volatilitenin olduğu paritelerde sistemlerin performansı farklı olmaktadır.Buna ek olarak aralarında TL’nin de bulunduğu egzotik paritelerde derinliğin düșmesi ve volatilitenin yüksekliği nedeniyle farklı sistemler kullanılabilir. Teknik analizin konusunun dıșına çıkmakla birlikte ülkelerin kur politikasında olabilecek değișimlerde sistem revize edilmelidir.Örneğin dalgalı kur rejiminden sabit kur rejimine geçen bir ülkenin para biriminin ilișkili olduğu paritelerde ciddi anlamda bir volatilite azalıșı söz konusu olacaktır.Genellikle istikrarın olmadığı ve finansal piyasaların sığ olduğu egzotik ülkelerde görülen bu tarz gelișmeler çok sık rastlanmamakla birlikte dikkate alınmalıdır. Sistemin test edilmesinde sadece piyasa hareketlerinden yararlanmak yeterli olmamaktadır.Objektif bir test süreci için bașka kriterlerden de yararlanılır.Bu kriterler șunlardır: • Toplam Net Kazanç:Test sürecinde elde edilen toplam kazançtantoplam zararın çıkarılması ile elde edilen değer toplam net kazançtır.Test döneminin son gününde açık olan pozisyonun açık olması durumunda saat 23:59 da ki piyasa fiyatından pozisyonun kapatılaraksonucun net kazanca eklenmesitestin güvenilirliği açısından yararlı olmaktadır. • Toplam İșlem Sayısı: Test sürecinde yapılan ișlem sayısı da önemli bir kriterdir.Sistemin bașarısı açısından karlı pozisyonların zararlı pozisyonlardan fazla olması yararlı olmaktadır.Ancak daha riskli olmakla birlikte zararda beklemeyen ancak karda bekleyen sistemler de geliștirilmektedir.İșlem sayısının fazla olması sistemin ufak dalgalanmalardan dahi etkilendiği anlamına gelmektedir.Çok fazla ișlem yapılması komisyon ve spreadler ile yatırımcının giderlerini önemli ölçüde artırmaktadır. • Kazanç/zarar yüzdesi:Test sürecinde elde edilen kar ya da zararın bașlangıç sermayesine göre yüzdesel oranıdır. • Yıllık kazanç/zarar yüzdesi:Test sürecinde elde edilen karın yıllık yüzdesinin hesaplanmasıfaiz enflasyon ve diğer yatırım araçlarının getirisiyle kıyaslama yapabilmek açısından önemlidir.Test süresinin bir yılı geçmesi durumundatest süresindeki gün sayısının 365 sayısına bölünmesiyle elde edilen değertest süresince elde edilen karın yıl bazındaki değeridir.Toplam net kazancın bu değere bölünmesiyle yıllık kazanç elde edilir.

slide 91:

• Tașınan zarar drawdown:Forex piyasalarındakaldıraç faktörü nedeniyle zararın tașınması önemli bir risk unsurudur.Marjin seviyesini riske atabilecekyüklü bir zararın tașınmasına neden olan sistemler mutlaka optimize edilmelidir. • Toplam net kazanç/risk oranı: Her yatırımın potansiyel bir riski vardır.Potansiyel risktest sürecinde bakiyede görülen maksimum düșüșün yüzdesel oranıdır.Toplam net kazancınpotansiyel risk oranına bölünmesiyle elde edilen kazanç/risk oranının 3 seviyesinden küçük olması sistemin kullanıșsız olduğunu gösterir. • Al-Tut kazancı: Paritenin test sürecinin bașındantest süreci sonuna kadar bekletilmesi durumunda elde edilecek kazanç ya da zarardır.Bu oran hesaplanırkendiğer finans piyasalarından farklı olarak kaldıraç faktörü nedeniyle test sürecinde marjin probleminin meydana gelip gelmemesi dikkate alınmalıdır.Test sürecinin sonunda al-tut değerinden daha düșük bir getirinin sağlanması durumunda sistem sorgulanmalıdır. • Al-Tut kazancının yüzdesi: Al-tut kazancınınbașlangıç sermayesine bölünerek elde edilen orandır. • Al-Tut kazancının yıllık yüzdesi:Al-tut kazancının bir yıllık getirisininbașlangıç sermayesine göre yüzdelik oranıdır.Test sürecinde elde edilen getiri yüzdesinin bu orandan düșük olması halinde sistem sorgulanmalıdır. • Kazançlı ișlem yüzdesi:Test sürecinde kazançla kapanan pozisyon sayısınınpozisyon sayısına bölünmesiyle elde edilen yüzdesel orandır.Test süresi uzadıkçabu oranın önemi daha da artar. • Kazançlı ișlemlerdeki toplam kazanç:Test sürecinde kazançla sonuçlanan ișlemlerde elde edilen getirilerin toplanması ile elde edilir. • İșlem bașına ortalama kazanç: Toplam kazancın ișlem sayısına bölünmesi ile elde edilen orandır.Bu oranın yüksekliği sistemin bașarısı açısından önemli bir kriterdir. • Zararla sonuçlanan ișlem sayısı:Test sürecinde zararla kapanan pozisyon sayısıdır. • Zararla sonuçlanan ișlemlerdeki toplam zarar:Test sürecinde zararla kapanan pozisyonlarda olușan zararların toplamıdır.İșlem sayısının azlığına rağmen bu oranın yüksek olmasıstop loss stratejisinin gözden geçirilmesini gerektirir. • Zararlı ișlemlerdeki ortalama zarar:Zararla sonuçlanan ișlemlerdeki toplam zararınișlem sayısına bölünmesiyle elde edilir.Bu ortalamanın yüksek olmasızarar da fazla beklendiğini ve stop loss stratejisinin gözden geçirilmesi gerektiği anlamına gelir. • Ortalama kazanç/ortalama zarar oranı: Karlı ișlemlerdeki ortalama karınzararlı ișlemlerdeki ortalama zarara bölünmesiyle elde edilir.Bu oranın büyük olması olumludur. • Kazanç/Zarar endeksi:Test așamasında kazanç oranlarının zarar oranlarına bölünmesiyle sistemin bașarısı ölçülebilir.Ancak test sürecinde elde edilen kar ya da zarar reel değildir.Fırsat maliyeti açısından mutlaka ülkenin faiz oranı ile kıyaslanmalıdır.Hesaplanıș așamasında açık pozisyonlarda dikkate alınır.Endeksin genel formülü șu șekildedir: Toplam net kazanç Kazanç/zarar endeksi Topl.Kazanç+Faiz+Açık pozisyonlar Endeks değeri +100 ile -100 arasında değișir.Bu endekskazancı ya da zararı en doğru biçimde ifade ettiğindenher test sürecinde hesaplanması tavsiye edilir. • Getiri-risk endeksi:Daha önce de belirttiğimiz gibitest sürecinde getiri hesaplanırkenmutlaka risk de hesaplanmalıdır.Getiri-risk endeksitest sürecinde elde edilen kazanç için üstlenilen riski ölçmek amacıyla kullanılır. Toplam net kazanç Getiri-risk endeksi Toplam net kazanç+Tașınan zarar

slide 92:

SİSTEMİN OPTİMİZE EDİLMESİ: Uygulanan sistemler hata oranının düșürülmesi ve farklı paritelere uyumlu hale getirilmek amacıyla optimize edilebilir.Örneğin 20 günlük hareketli ortalamanın yukarıya doğru kesmesi sonucu erken al sinyali üreten bir sistemde 22 günlük hareketli ortalama kullanılabilir.Hatalar en aza indirgene kadar parametreler denenebilir. Optimizasyon geliștirilen her sistem için kesinlikle uygulanmalıdır.Ancak her sistemin hatalı sinyaller üretebileceği unutulmamalıdır.Bu nedenle sistemi yüzde 0 hata verecek șekilde optimize etmeye çalıșmak yerine stop loss stratejisindeki bașarıyı artırmaya çalıșmak daha yararlı olmaktadır. Sistemde uygulanan parametrelerin düșürülmesisinyal sayısının artmasına neden olmaktadır.Sinyal sayısının çok yüksek olduğu sistemlerde risk de artmaktadır.Riskin büyümesi kazancında büyümesi potansiyeli anlamına gelir ancak bu tarz sistemlerde stop loss stratejisinin oturtulamaması durumunda çok ciddi kayıplar meydana gelebilir. Optimizasyon yapılırken bütün indikatörlerin parametrelerini değiștirmekdoğru bir yaklașım değildir.Optimizasyon yapılırken tek bir göstergenin parametresini değiștirmek ekonomi bilimine göre ceteris paribus yani bașka șeyler eșit daha doğru bir yaklașımdır.Forex için kullanılan ișlem platformları ve diğer teknik analiz yazılımlarındaindikatörlerin parametrelerini kolaylıkla değiștirmek mümkündür.

slide 93:

KAYNAKÇA www.hedefonline.com Eğitim arșivi John J. Murphy Technical Analysis of The Financial Markets Prentice Hall Press 1999 www.bollingerbands.com Martin J.Pring Technical Analysis Explained Mc Graw-Hill 1985 J.Welles Wilder New Concepts in Technical Trading Systems Trend Research 1978 Ateșan AYBARS Modern Teknik Analiz

slide 94:

Dünya Yayınları 1997 Yusuf SARI Borsada Göstergelerle Teknik Analiz ALFA Basım Yayım Dağıtım 2001 Yusuf SARI Borsada Sistematik Teknik Analiz ALFA Basım Yayım Dağıtım 2001 Alparslan GÜNEY Borsada Sistematik Alım-Satım İçin Rehber Scala Yayıncılık 2003 John J.Murphy Görsel Yatırımcı Scala Yayıncılık 1998

slide 95:

SÖZLÜK Ada dönüș formasyonu:Birkaç gün içerisinde meydana gelen kopuș ve bitkinlik boșluklarından olușan geri dönüș formasyonudur. Ağırlıklı ortalama:Belirli bir zaman dönemi için hesaplanan ancak son fiyat hareketlerine daha fazla ağırlık verilen hareketli ortalama türüdür. Alçalan üçgen formasyonu:Düșüș hareketlerinin dip noktalarının düz bir çzigi olușturduğubuna karșın her yükselișin zirve noktasının bir önceki yükselișten daha așağıda bir seviyede olduğu üçgen formasyonlardır.Düșüș sinyali olarak yorumlanmaktadır. Așırı alım bölgesi:Bir osilatörün üst ucunun üzerinde olușan ve fiyatların așırı yükseldiği șeklinde yorumlanan bölgedir. Așırı satım bölgesi: Bir osilatörün alt ucunun așağısında olușan ve fiyatların așırı düștüğü șeklinde yorumlanan bölgedir. Basit hareketli ortalama:Tüm fiyat verilerine eșit düzeyde ağırlık verilen hareketli ortalama türüdür. Bayrak formasyonu: Genellikle üç haftadan kısa sürensert hareketlerden sonra meydana gelen ve șekli paralelkenara benzeyen sıkıșma formasyonudur. Bollinger bantları:John Bollinger tarafından geliștirilen ve yirmi günlük basit hareketli ortalamanın alt ve üstüne standart sapma bandı çizilmesi ile olușturulan bantlardır. Boșluklar:Grafik üzerinde ișlem olmayan yerlerdir.Forex piyasalarında ender olarak görülmektedir. Çizgi grafik: Kapanıș fiyatlarının birleștirilmesi yöntemiyle çizilen grafiklerdir. Çubuk grafik:Bir gün içerisinde meydana gelen hareketleri yansıtanen yüksek fiyattan en düșük fiyata kadar çizilensol çentik ile açılıș fiyatını ve sağ çentikle de kapanıș fiyatının temsil edildiği klasik grafik türüdür. Destek:Düșüște olan fiyatlarınalıcıların güçlenmesiyle dengelenmesinin beklendiği fiyat seviyesi. Direnç:Yükseliște olan fiyatlarınsatıcıların güçlenmesiyle dengelenmesinin beklendiği fiyat seviyesi.

slide 96:

Dow Teorisi:Kısa vadeli fiyat hareketlerini göz ardı ederek piyasanın genel yönünü tahmin etmek ve meydana gelen trendlerle birlikte hareket etmek olarak tanımlanabilecekmodern teknik analizin kurucusu Charles Dow tarafından ortaya atılmıș olan ve modern teknik analizin temelini olușturan teoridir. Dönüș formasyonları:Trendin yön değiștireceğine yönelik sinyal üreten formasyonlardır.Dip ve tepe formasyonları ile omuz-baș formasyonları örnek olarak gösterilebilir. Düșüș trendi:Fiyatların genel hareketinin düșüș yönünde olduğuolası yükselișlerde zirvenin bir önceki zirveye göre sürekli așağıda olduğu trend türüdür. Düzeltme hareketleri :Fiyatların trend yönünün aksine hareket ettiği ve trendin vadesine göre kısa süren hareketlerdir. Düșüș trendi çizgisi:Sürekli daha așağıda olușan yükseliș tepeleri üzerinden așağı sağa doğru çizilen trend çizgileridir. Fibonacci düzeltme seviyeleri:Trendlerin zirve ve dip seviyeleri arasındaki farkın Fibonacci katsayıları ile çarpımıyla elde edilen düzeltme seviyeleridir. Formasyonlar:Tahmin değeri tașıyan karakteristik șekillerdir.Genellikle fiyat grafiklerinde kullanılmakla birlikte indikatör grafiklerinde kullanılmaktadır. Flama formasyonu:Olușumgelișim ve sonuç bakımından bayrak formasyonlarına benzeyen ancak biraz daha yatay ve isminden de anlașıldığı üzere flamaya benzeyen formasyonlardır. Hareketli ortalamalar:Belirli bir zaman dilimindeki ortalama fiyatı temsil eden göstergelerdir. İșlem hacmi:Bir menkul değer için yapılan ișlem miktarı. İkili dip formasyonları:Düșüș trendlerinde görülen ve düșüșün zayıfladığı dolayısıyla geri dönüș riskinin arttığı șeklinde yorumlanan güvenilirliği yüksek bir dönüș formasyonu türüdür. İkili tepe formasyonları:Yükselen trendlerde görülen ve yükselișin zayıfladığı dolayısıyla geri dönüș riskinin arttığı șeklinde yorumlanan güvenilirliği yüksek bir dönüș formasyonu türüdür. Kanal çizgisi:Temel trend çizgisine paralel olarak çizilen düz çizgidir. MACD: Gerald Appel’în geliștirdiği moving average convergence divergenceyani hareketli ortalamaların yakınsaması ve ıraksaması göstergesinin literatüre geçen kısaltmasıdır.MACD göstergesistandart olarak 12 ve 26 günlük üssel hareketli ortalamaların arasındaki farktır.MACD eğrisine ek olarak kullanılan sinyal eğrisi ise MACD eğrisinin 9 günlük üssel hareketli ortalamasıdır. MACD histogramı:MACD ve sinyal eğrilerinin arasındaki farkı gösteren histogramlardır.Forex piyasalarının en popüler platformu olan Metatrader platformunda standart olarak kullanılmaktadır. Momentum: Belirli bir gün sayısındaki fiyat değișimini ortaya koyan osilatördür.Güncel fiyatın 100 ile çarpımından elde edilen değerin seçilen periyottaki gün sayısı kadar önceki fiyata bölünmesiyle elde edilir.

slide 97:

Mum grafikler:Japon pirinç tüccarlarının geliștirdiği ve piyasa hareketlerini diğer grafik türlerine göre daha ayrıntılı olarak yansıttığı için yaygın bir kullanım alanı olan grafik türüdür. On-balance volume: Joseph Granville tarafından geliștirilen ișlem hacmi ile fiyat grafiklerinin sentezlenmesiyle olușturulan bir hacim göstergesidir.Yükselișin olduğu günlerde ișlem hacminin fiyata eklenmesidüșüșün olduğu günlerdeyse çıkarılması yoluyla hesaplanan bir indikatördür. Osilatörler:Piyasanın așırı alım ya da satım bölgesinde olduğunu belirten göstergelerdir.Salınım ve kısa vadeli göstergeler olarak da adlandırılırlar. Parabollic SAR: .Welles Wilder tarafından olușturulan bir bașka gösterge olan parabolic SARkısa ve orta vadede olușan yön değișimlerinin tespitinde kullanılır.SAR sözcüğü İngilizcedeki "Stop And Reversal" Dur ve Geri dön sözcüklerinin baș harfleridir. Parabolic SARoldukça volatil bir indikatördür.Bu nedenle diğer indikatörlerle birlikte kullanımı önerilir. RSI:Ünlü analist J.Welles Wilder tarafından geliștirilen ve menkul değerin incelenen periyot içindeki kapanıș değerlerinin bir önceki göre değișiminden hareketle hesaplanan osilatördür.Açılımı relative strength index yani göreceli güç endeksidir. Stochastic:George Lane tarafından geliștirilen ve sık sinyal üretmesi ile tanınan osilatördür.Hesaplanıșında K ve D adı verilen iki eğriden yaralanılmaktadır.K eğrisi ana eğridir ve genellikle kesintisiz bir çizgi ile ifade edilir.D eğrisi ise K eğrisinin basit hareketli ortalamasıdır ve genellikle noktalı çizgi ile ifade edilir. K eğrisinin hesaplanmasında șu formülden yararlanılmaktadır Bugünkü kapanıș – 5 gün içindeki en düșük K dönemi x 100 5 gün içindeki en yüksek – 5 gün içindeki en düșük Stop Loss Zararı durdur: Zararın büyümesini engellemek adına açık olan ișlemi belirli bir fiyattan kapatmak amacıyla verilen emirdir. Take profitKar al: Açık olan bir pozisyonuönceden belirlenmiș karlı piyasa fiyatından kapatılması ișlemidir. Teknik analiz:Fiyat grafikleriișlem hacmi ve formasyonlar ile piyasa hareketlerini inceleyen analiz türüdür. Temel analiz:Genel ekonomik durum ve arz-talep teorilerine dayanan analiz türüdür. Trend:Fiyatların genel yönüeğilimi. Trend çizgileri:Yükseliș tepelerinden ve düzeltme diplerinden çizilen ve varolan trendi ve eğimini gösteren çizgidir.

slide 98:

Uyușmazlık:İki göstergenin ya da grafiğin birbirini desteklemediği ve genellikle piyasa hareketinin gerçekçi olmadığı ve dolayısıyla dönüș hareketinin meydana gelebileceği șeklinde yorumlanan durumlardır.Örneğin genellikle aynı yönde hareket eden osilatörlerin aksi yönde hareketini önemli bir uyumsuzluktur.Fiyat grafiği ile teknik göstergeler arasında görülen uyumsuzluklar da söz konusu fiyat hareketinin gerçekçi olmadığı șeklinde yorumlanır. Üçgen formasyonları: Fiyatların arz ve talebin birbirine sürekli yaklașması sonucu olușan ve üçgen șeklini andıran sıkıșma formasyonlarıdır.Yükselenalçalan ve simetrik olarak üç sınıfta kategorize edilirler. Üçlü dip: Ters omuz baș omuz formasyonundan her dibin aynı seviyede olușması ile ayrılan ve üç dipten olușan dönüș formasyonu. Üçlü tepe:Omuz baș omuz formasyonundan her zirvenin aynı seviyede olușması ile ayrılan ve üç tepeden olușan dönüș formasyonu. Yükselen üçgen formasyonu: Yükseliș zirvelerinin sabit kaldığı ancak düșüș diplerinin yükselmeye devam ettiği üçgen formasyonlarıdır.

authorStream Live Help