1915 DeNeler Oldu .M.A.

Slide 1: 

Sari Gelin

Slide 2: 

En Uzun Yil Çok büyük acilarin yasandigi bir yildi 1915. Türk'ü, Ermeni'si, Kürt'ü, Rum'uyla tüm halkin kurban da verdigi, suç da isledigi korkunç bir hengâmeydi. Anadolu'da isyan ve tenkil, saldiri ve misilleme birbirini izledi. Ermeni örgütlerinin Rusya'nin safinda yer almasi en derin kirilmaydi.

Slide 3: 

I.Dünya savasinda Ruslara karsi açilan Kafkas cephesinde yasanilan basarisizligin neticesinde, Dogu Anadolu topraklari Rus isgaline girmeye baslamisti. Ruslarin doguda ilerleyisi sirasinda, bölgedeki Ermeni komitelerinin Rus askeri birliklerine yardimlarda bulunmalari ve yasadiklari bölgelerde isyan çikartmalari üzerine Ittihat ve Terakki hükümeti, Istanbul’da bulunan Ermeni Patrigi ve Ermeni milletvekillerine uyarilarda bulunarak bu durumu engellemelerini aksi takdirde sert önlemlerin alinmasinin kaçinilmaz oldugunu ifade etti.

Slide 4: 

Ancak Ermeni çetelerinin Müslüman köylere yaptiklari tecavüzler ve isyan hazirliklarini hizli bir sekilde devam ettirmeleri gerginligi daha da arttirinca, 24 Nisan 1915 tarihinde Ermeni komiteleri kapatilmis ve 2345 Ermeni birkaç gün içinde tutuklandi. Kisa bir süre sonra Van sehrinin Ermeni çetelerinin faaliyetleri sonucu Ruslarin eline geçmesi üzerine Sadrazam Talat Pasa 23 Mayis 1915’te, 4. Ordu Komutanligina bir sifre göndererek, “Erzurum, Van ve Bitlis vilâyetlerinden çikarilan Ermenilerin, Musul vilâyetinin Güney kismi, Zor sancagi ve Merkez hariç olmak üzere Urfa sancagina; Adana, Halep, Maras civarindan çikarilan Ermenilerinse Suriye vilâyetinin Dogu kismi ile Halep vilâyetinin Dogu ve Güneydogusu'na sevk ve iskân edilmelerini” istemistir. Sevk islemlerini takip etmek üzere Adana, Halep ve Maras bölgesine mülkiye müfettisleri tayin edilmistir.

Slide 5: 

Sadrazamlik tarafindan 30 Mayis 1915’te Içisleri, Harbiye ve Maliye Nezâretlerine gönderilen bir yazida, göçün nasil uygulanacagi ayrintili sekilde anlatilmis ve söyle denilmistir: ** “Göç ettirilenler, kendilerine tahsis edilen bölgelere can ve mal emniyetleri saglanarak rahat bir sekilde nakledileceklerdir; **Yeni evlerine yerlesene kadar iaseleri Göçmen Ödenegi’nden karsilanacaktir; **Eski malî durumlarina uygun olarak kendilerine emlâk ve arazî verilecektir; **Muhtaç olanlar için hükümet tarafindan konut insa edilecek; çiftçi ve ziraat erbabina tohumluk, alet ve edevat temin edilecektir;

Slide 6: 

**Geride biraktiklari tasinir mallari, kendilerine ulastirilacak; tasinmaz mallari tespit edilecek ve kiymetleri belirlendikten sonra, paralari kendilerine ödenecektir; **Göçmenlerin ihtisaslari disinda kalan zeytinlik, dutluk, bag ve portakalliklarla, dükkân, han, fabrika ve depo gibi gelir getiren yerleri açik arttirma ile satilacak veya kiraya verilecek ve bedelleri sahiplerine ödenmek üzere mal sandiklarinca emanete kaydedilecektir; **Bütün bu konular özel komisyonlarca yürütülecek ve bu hususta ayrintili bir tâlimatnâme hazirlanacaktir.”

Slide 7: 

Bu sekilde belirlenen göç kanunu dönemin Resmi gazetesi Takvim-i Vekayi gazetesinde 1 Haziran 1915’te yayinlanarak yürürlüge girmistir. Yapilan tehcir sirasinda hükümetin dikkat ettigi noktalardan biri özellikle yalniz kadinlarin ve çocuklarin göç ettirilmemesidir. Çocuklarin Ermeni Patrikhanesi, kiliseleri veya göç ettirilmeyen Ermeni Cemaati mensubu kisilerin yanina verilmesi bunun gerçeklememesi halinde ise kadinlarin ve çocuklarin belirlenen yurtlarda barindirilmasi ve her türlü ihtiyaçlarinin devlet tarafindan karsilanmasi yönünde karar alinmistir.

Slide 8: 

Her vilayette bulunan kimsesiz Ermeni kadin ve çocuklarinin sayisi belirlenmistir. Bu belirlenen kimsesiz kadin ve çocuklarin aylik yillik masraflari hesaplanmis ve çerçevede 1915 yili bütçesine bir masraf kalemi olarak dahil edilmistir.

Slide 9: 

Kadin ve çocuklar ile ilgili olarak böylesine hassas uyarilarda bulunan hükümetin istekleri ile bölgede yasanan gerçekler birçok kez birbiri ile zitlik halindedir. Tehcire tabi tutulanlarin uzun ve mesakkatli bir yola çikarilmalari, salgin hastaliklar, bazi çetelerin ve asiretlerin göç kervanlarina saldirmasi gibi birçok etkenin de sonucu olarak onbinlerce Ermeni bu tehcir sirasinda hayatini kaybetti.

Slide 10: 

Osmanli Hükümeti seferberlik ilânindan itibaren, dokuz ay tahammül gösterdikten sonra Ermeniler konusunda köklü tedbirler almak zorunda kaldi. Van Isyani'nin patlak vermesi üzerine bu olaylari baslatan ve Ermenileri silâhlandiran komite yuvalarini dagitmak için 24 Nisan 1915 tarihinde vilâyetlere ve mutasarrifliklara gizli bir genelge yolladi. Bu genelgede; Ermeni komite merkezlerinin kapatilmasi,evrakina el konulmasi ve komite elebaslarinin tutuklanmasi istenmekteydi.

Slide 11: 

Devletin savasa girmesi ve ordunun zayif düsmesinden yararlanarak ülke içinde haince eylemler organize etmekte olan ve merkezleri yurt disinda bulunan Hinçak, Tasnak ve diger Ermeni komitelerinin Anadolu'nun çesitli yerlerindeki subelerinin kapatilarak elebasilarinin göz altina alinmasi, ancak bu tedbirler alinirken Ermeni ahali ile Müslüman ahali arasinda kirginliklara yol açabilecek davranislardan kaçinilmasi hususunda Dahiliye Nezareti tarafindan vilayetlere ve sancaklara gönderilen genelge.

Slide 12: 

Binlerce Belgeden Birkaç Örnek Boghos Nubar'in Fransiz Disisleri Bakanina Yazdigi Mektubun Repredüksiyonu. 3 Aralik 1918 Mektupta 1 Kasim 1914 ten 30 Kasim 1918'e Kadar Ermeni Çetelerinin Osmanli'ya Karsi Nasil Mücadele Ettikleri Anlatilmaktadir. 1914 Yazinda Paris'de Çikarilan Hinçak Gazetesi'nin Ön Sayfasi. Burada Osmanli Imparatorlugu'na Karsi Ermeniler'in Ayaklanmasi Gerektigi Anlatilmaktadir.

Slide 13: 

Cephede Ingilizlerin safinda Osmanli'ya karsi çarpisan bir Ermeni. Dogu cephesinde, Sarikamis Taarruzu diye bilinen harekâtin büyük bir basarisizlikla sonuçlanmasi, cephenin Rus ordusu ve Ermeni gönüllü birliklerinin saldirilarina açik hale gelmesi, tehcire giden yolda en önemli olay oldu. Osmanli Imparatorlugu'nda ayrilikçi hareketler baslayip Balkan milletleri bir bir bagimsizligina kavusurken Ermeniler, Osmanli'ya karsi cephe almamislardi. O yüzden Osmanlilar için onlar `millet-i sadika' idi. Resim, 19. yüzyilda bir Ermeni ailesini gösteriyor. Berlin'de Iranli bir Ermeni tarafindan öldürülen Talat Pasa'nin cenazesi de yillar sonra Almanya'dan getirilip burada topraga verildi.

Slide 14: 

Ermenilerin Iâse ve Iskân Masraflarinin Muhacirîn Tahsisatindan Tesviyesi. (Ermeniler için gerekli iase ve iskân masraflarinin muhacirîn tahsisatindan tesviyesine dair Dahiliye Nezâreti'nden Konya Vilâyeti'ne çekilen sifre telgraf.) 15 B. 1333 (29 Mayis 1915) BOA. DH. SFR, nr, 53/152 Sevk Olunan Ermenilerin Yollarda Korunmalari, Bunlara Saldiranlarin Cezalandirilmalari (Ermenilerin sevkleri esnasinda yollarda muhafaza edilmeleri, firar edenlerle bunlara saldiranlarin cezalandirilmalari, sevk için eski yolun kullanilmasi hususlarinda Dahiliye Nezâreti'nden Erzurum Vilâyeti'ne sifre telgraf.) 1 S. 1333 (14 Haziran 1915) BOA. DH. SFR, 54/10

Slide 15: 

Ermenilerin Sevkiyatinda Gözetilmesi Gereken Gaye ve Esaslar (Ermenilerin, hükümet aleyhinde çalismalarina engel olunmak için sevkedildikleri, belirlenenler disindakilerin sevkedilmemeleri, masraflarinin muhacirîn tahsisatindan saglanmasi, kafilelerin korunmasi için gerekli tedbirlerin alinmasi, bunlara saldiranlarin siddetle cezalandirilmalarina dair Dahiliye Nezâreti'nden çesitli vilayetlere sifre telgraf.) 18 L. 1333 (29 Agustos 1915) BOA, DH. SFR, 55/292 Protestan Ermenilerin Sevk Edilmeleri (Sevkedilmemis olan Protestan Ermenilerin sevkedilmeyerek nüfuslari, sevkolunan ve kalanlarin miktarinin bildirilmesine dair Dahiliye Nezareti'nden çesitli vilayetlere ve mutasarrifliklara sifre telgraf.) 4 L. 1333 (15 Agustos 1915) BOA. DH. SFR, 55/20 Anadolu'yu sarsan Ermeni isyanlarinda Tasnak örgütü en önemli motor güçlerinden biriydi.

Slide 16: 

Ermeni Sevkiyatinin Durdurulmasi. (Idari ve askeri maslahat geregi bundan böyle ne sebeple olursa olsun hiçbir Ermeninin sevkedilmemesine dair Dahiliye Nezareti'nden bazi vilayet ve mutasarrifliklara sifre telgraf.) 10 Ca. 1334 (15 Mart 1916) BOA. DH. SFR, nr. 62/21 Uygunsuz Hareketlerde Bulunan Jandarmanin Divan-i Harb'e Sevkleri (Urfa'dan Rakka'ya gönderilen kafilelere refakat eden jandarmalarin ihmallerinden kaynaklanan uygunsuz davranislari nedeniyle Divan-i Harb'e sevklerine dair Dahiliye Nezareti'nden Urfa Mutasarrifligi'na sifre telgraf.) 28 Z. 1333 (6 Kasim 1915) BOA. DH. SFR, nr. 57/309 Ermenilerin Geri Dönmelerine Müsaade Edildigi. (Savas sebebiyle baska yerlere nakledilen Rum ve Ermenilerin iase ve iskanlarinin temin edilerek emniyet içinde geri dönmelerine müsaade edildigine dair Dahiliye Nezareti'nden bazi vilayet ve livalara sifre telgraf.) 16 M. 1337 (22 Ekim 1918) BOA. HR. MÜ, 43/34

Slide 17: 

Osmanli'nin önemli cephelerinden biri de Sina'daydi. 4. Ordu Komutani olarak sefere kumanda eden Bahriye Naziri Cemal Pasa (soldaki), Ittihat Terakki'nin en önde gelen liderlerindendi. Ermenilere yakinligiyla taninan ve tehcir sirasinda Suriye'ye getirilen Ermenileri koruyup gözettigi söylenen Cemal Pasa, savastan sonra tehcirden sorumlu tutuldu. Kaçak olarak yasadigi Tiflis'te Ermeni teröristlerce öldürüldü. Istanbul'dan Amasya'ya, Erzurum'dan Adana'ya imparatorlugun pek çok merkezinde, 1890'li yillardan itibaren, Ermeni isyanlari ve Ermenilere yönelik saldirilar birbirini izledi. Saldiri, karsi saldiri döngüsü binlerce insanin hayatina mal oldu. Ülke tam bir kargasaya sürüklendi. Olaylar bazen günlerce sürüyor ve çarsi pazar tamamen kapaniyordu. Fotograf bu olaylardan birinin ardindan gida sikintisi çeken Ermenilere ekmek dagitilan ani gösteriyor. Osmanli Imparatorlugu çok zor kosullar altinda savasa girdi. Yüzyillarin ihmaline ugrayan Anadolu'da bir yerden bir yere ulasmak büyük meseleydi. Eli silah tutan herkes askere alindigi için yollar, köyler ve kasabalar güvenlikten yoksundu. Adana olaylari 1909 yilinda, Istanbul'daki gerici 31 Mart Ayaklanmasi'nin hemen ardindan basladi ve kiskirtmalar sonucu Ermenilere yönelik bir saldiriya dönüstü. Ardindan da yeni bir Ermeni-Türk çatismasi halini aldi. Isyani bastiran hükümet, zarar gören Ermenilere para yardimi yapti, dul ve öksüzleri koruma altina aldi.