ct brain

شهره آرین المیرا طاهرخانی رضا اسفندیاری علی نامور با تشکر از دکتر چنگیزی: 

شهره آرین المیرا طاهرخانی رضا اسفندیاری علی نامور با تشکر از دکتر چنگیزی به نام خدا تهیه کنندگان

توموگرافی کامپیوتری از سر : 

توموگرافی کامپیوتری از سر قبل از ابداع دستگاه توموگرافی کامپیوتری در سال 1972،اطلاعات مربوط به مغز عموما از طریق انژیوگرافی ، پنومو آنسفالوگرافی و اطلاعات مربوط به ستون فقرات اغلب از طریق میلوگرافی حاصل می شد . این روش ها ضمن اینکه وقت زیادی لازم داشت ،برای بیمار نیز دردناک و بسیار خطرناک بودند و اطلاعات غیر مستقیمی درباره ی مکان و محل توده ها یا مراحل یک بیماری را فراهم می آوردند. توموگرافی کامپیوتری ،نورو رادیولوژی را متحول کرد . همچنین ضمن ایجاد قدرت تفکیک فضایی و کنتراست عالی،نا هنجاریهای داخل مغز را براحتی قابل تشخیص نمود .

آناتومی مقطعی هنگامی که تصاویر عرضی یا اگزیال سر و گردن فقرات را نگاه می کنیم،سمت راست بیمار در سمت چپ ناظر و سمت بیمار بالعکس در سمت راست قرار می گیرد . در ارتباط با سطحی از بدن که مورد ارزیابی قرار می گیرد نمای کرونال و در بعضی موارد ابلیک و حتی مستقیما تصاویر ساجیتال را می توان تهیه کرد . : 

آناتومی مقطعی هنگامی که تصاویر عرضی یا اگزیال سر و گردن فقرات را نگاه می کنیم،سمت راست بیمار در سمت چپ ناظر و سمت بیمار بالعکس در سمت راست قرار می گیرد . در ارتباط با سطحی از بدن که مورد ارزیابی قرار می گیرد نمای کرونال و در بعضی موارد ابلیک و حتی مستقیما تصاویر ساجیتال را می توان تهیه کرد .

مقاطع عرضی برش های قاعده ی جمجمه جزئیات کاملی از سوراخ ها،ساختمان های صورت ،حفره هیپوفیز و استخوان های تمپورال را نشان می دهد . مایع مغزی _نخاعی در سیسترن های قاعده مغز و بطن ها مانند کلسیم موجود در ساختمان های شبکه کوروئید،غده پینه آل و داس مغز به تشخیص آناتومی کمک می کند . با تفکیک ماده سفید و خاکستری می توان عقده ی بازال ،تالاموس و کپسول های داخلی و خارجی را تعیین کرد . : 

مقاطع عرضی برش های قاعده ی جمجمه جزئیات کاملی از سوراخ ها،ساختمان های صورت ،حفره هیپوفیز و استخوان های تمپورال را نشان می دهد . مایع مغزی _نخاعی در سیسترن های قاعده مغز و بطن ها مانند کلسیم موجود در ساختمان های شبکه کوروئید،غده پینه آل و داس مغز به تشخیص آناتومی کمک می کند . با تفکیک ماده سفید و خاکستری می توان عقده ی بازال ،تالاموس و کپسول های داخلی و خارجی را تعیین کرد .

مقاطع کرونال : 

مقاطع کرونال تصاویر کرونال اختصاصا در ارزیابی استخوان هنگامی که سطح استخوان موازی با برش آگزیال باشد مفید می باشد . بنابراین تصاویر کرونال در اسکن های سقف و کف اربیت ،قاعده جمجمه و بالاترین قسمت طاق جمجمه با ارزش هستند غده هیپوفیز با ساختمان نسبتا مستطیل شکل در داخل زین ترکی که در خط وسط و کمی در عقب بوسیله ی پایه هیپوفیز قطع می شود بخوبی مشخص می گردد . اعصاب جمجمه ای در سینوس کاورنوس در هر طرف هیپوفیز قابل تشخیص می باشد. تصاویر کرونال استخوان تمپورال بطور واضح ارتباط بین استخوانچه ها و ساختمان های واقع در طول دیواره مدیال گوش میانی را نمایان می کنند.تصاویر کرونال چادرینه را قطع می کنند و ظاهری چادری شکل آن را نشان می دهند.این تصاویر در برنامه های جراحی ،برای تعیین ضایعه سوپراتنتوریال یا اینفراتنتوریال کمک کننده می باشند.اگر یک تومور نزدیک بطن واقع شده است یا خیر در نمای کرونال قابل ارزیابی و بررسی می باشد.

مقاطع ساجیتال: 

مقاطع ساجیتال مقاطع ساجیتال بطور معمول در بیشتر حالت استفاده نمی گردد. این برشها فقط گاهگاهی به عنوان روند اختصاصی در جائیکه دستگاه خاصی برای وضعیت دادن موجود باشد ،استفاده می شود.تصاویر ساجیتال با وجودی که آناتومی را بطور رضایت بخشی نشان می دهند بندرت اطلاعات با ارزشی را که در تصاویر خوب کرونال یا آگزیال حاصل نمی شود ،فراهم می آورند

اندیکاسیون های سر: 

اندیکاسیون های سر سی تی اسکن بدلیل تشخیص جزئیات خوب آناتومیکی در بسیاری از مشکلات ناحیه ی سر با ارزش می باشد تروما(ضربه) اگر به جراحت مغز مشکوک باشید سی تی اطلاعات مستقیمی درباره کنتوزیون (کوفتگی)و هماتوم (لخته های خون )می دهد. در مغز بخوبی هماتوم های خارج مغز مانند اپیدورال یا ساب دورال فراهم می آورد بیماری های التهابی در مواردی که آبسه یا بیماری های التهابی مانند آنسفالیت سیمپلکس هرپس مشکوک باشند سی اسکن بسیار ضروری است. در موارد مشکوک به منژیت معمولی سی تی ناهنجاری خارجی را نشان نمی دهد .به هر حال تائید عدم وجود هیدروسفالی یا اثر فشاری به پزشک این امکان را می دهد که با اطمینان پونکسیون لومبار را برای ازمایش سی اس اف انجام دهد . در صورت بالا بودن فشار داخل جمجمه در سی تی اسکن ، پنکسیون لومبار روش مطئنی نمی باشد.

اندیکاسیون های سر: 

اندیکاسیون های سر مشکلات مادرزادی غالب ناهنجاری های مادرزادی در مغز نوزادان و اطفال سی تی اسکن قابل تشخیص می باشد. بیماری های غدد درون ریز ناهنجاری های مشکوک در غده هیپوفیز به آسانی با سی تی اسکن با تصاویر در مقاطع کرونال قابل ارزیابی می باشد تومور ها با اطلاعات حاصل از آناتومی مستقیم مغز ،سی تی امکان تشخیص تومور های داخل مغزی و خارج جمجمه ای را فراهم می کند.

پروتکل ها و ضعیت های سی تی: 

پروتکل ها و ضعیت های سی تی مغز نمای آگزیال برای اغلب تصاویر مغز مناسب می باشد.اگر مقاطع اسکن بر اساس خط آنتروپولوژیک باشد که نقطه قدامی خط اینفرااربیتال و لبه فوقانی سوراخ گوش خارجی را به هم وصل می کند. تصاویر مقطعی بهتری از اربیت ،سلاتورسیکا ،لوب تمپورال و ساقه مغز بدست می آید.برش 10میلی متری غالبا کافی است اگر چه بعضی از مراکز برای افزایش قدرت تفکیک فضایی از برش 5 تا تا 8 میلی متری استفاده می کنندبرش های 3 تا 5 میلی متر در حفره ی خلفی مغز برای کاهش آرتیفکت سخت شدگی پرتو و افزایش قدرت تفکیک فضایی قابل استفاده است . تصاویر کرونال در مواردی که ضایعات قسمت فوقانی و تحتانی مغز را درگیرکرده و در تصاویر اگزیال واضح نبوده مفید می باشند که ایا ناهنجاری روی استخوان اثر گذاشته یا اینکه منشا ضایعه از مغز و یا مننژ می باشد.

پروتکل ها و ضعیت های سی تی: 

پروتکل ها و ضعیت های سی تی استخوان تمپورال به علت تلفیق استخوان ها با دانسیته بالا و دانسیته پایین هوا در داخل استخوان تمپورال ، یک پنجره باز و یک الگوریتم استخوان در بررسی این استخوان مفید و ارجح است. ناهنجاری های گوش میانی با برش 1 تا 2 میلی متری آگزیال و تصاویر کرونال قابل ارزیابی می باشند. توده های بافت نرم که خارج استخوان تمپورال واقع شدند مانند آکوستیک برای نمایش بهتر به تکنیک های مغز نیاز دارند. اربیت تصاویر با برش های ظریف ترجیحا 3 میلی متری اگزیال و کرونال ارجح می باشد.زیرا امکان ضایعات بافت نرم و تشخیص هر درگیری در دیواره های استخوانی اربیت را فراهم کنند

آمادگی و وضعیت بیمار: 

آمادگی و وضعیت بیمار بیماری که هم از نظر فیزیکی و هم از نظر احساسی آماده باشد .خیلی بهتر همکاری خواهد داشت که در نتیجه احتمال دستیابی به یک مطالعه و بررسی مطلوب از طریق ct را افزایش می دهد. در وضعیت دادن به بیمار تکنسین باید اطمینان حاصل کند که آناتومی مورد مطالعه بطور افقی و عمودی در مرکز گانتری واقع شده باشد. تعیین اندازه بدن بیمار و انتخاب میدان دید( FOV ) مناسب برای کل آناتومی مورد مطالعه بسیار مهم می باشد. پتو و سایر پوشش ها را باید جمع کرد تا به آشکارسازی مرجع که باید فقط هوا دریافت کند برخورد نداشته باشند. وضعیت نادرست وناکافی FOV اعداد ct را کاهش می دهد و از صحت و دقت تصاویر می کاهد.

میلی آمپراژ،کیلو ولتاژ و زمان اسکن : 

میلی آمپراژ،کیلو ولتاژ و زمان اسکن درصد سیگنال به پارازیت با افزایش ma, kv و یا زمان اسکن افزایش می یابد. این مسئله در قدرت تفکیک کنتراست ساختمان های بافت نرم بسیار مهم می باشد و به همین خاطر این فاکتورها در مورد اسکن های مغز بالا در نظر گرفته می شود. در بیماران بزرگ(از نظر سایز) در بررسی فقرات جزئیات کاهش می یابد که با افزایش فاکتورهای mA,kv و زمان اسکن جبران می شود. افزایش زمان اسکن احتمالآرتیفکت های حرکتی را بالا می برد . با کاهش ضخامت برش mA , kv را باید بالا برد تا درصد سیگنال به پارازیت مناسب باشد. برای مثال در اسکن یک بیمار چاق با فتق دیسک پارازیت تصویر را می توان با افزایش زمان اسکن و ضخامت برش کاهش داد در نتیجه قدرت تفکیک کنتراست (قابلیت دستگاه تصویر برداری در نشان دادن تفاوت های کوچک در کنتراست) افزایش میابد. در این حالت قدرت تفکیک فضایی ( میزان توانایی دستگاه در تفکیک اشیا با دانسیته های مختلف در فواصل نزدیک بهم و در یک زمینه یک نواخت )ا حتمالا کاسته شده که با رویهم قرار گرفتن لبه ی برش های ضخیم تر می توان این مورد را جبران کرد.

ضخامت برش: 

ضخامت برش قدرت تفکیک فضایی با برش های ظریف تر افزایش می یابد اما ناچارا درصد سیگنال به پارازیت کاسته می شود.این مسئله را با افزودن kv mA, و زمان اسکن می توان جبران کرد. برای قدرت تفکیک فضایی در حد بالا باید برش های ظریف انتخاب شود. در تصویر برداری از سطوحی مانند گوش میانی یا غده هیپوفیز ضخامت برش 1تا2 میلی متر را معمولا انتخاب می کنند.برش های ظریف از مغز تشخیص خوبی از ضایعات و توده ها فراهم کرده اما در عوض در تشخیص ماده سفید و خاکستری کفایت نمی کنند زیرا قدرت تفکیک کنتراست با برش های ظریف کاهش می یابد. برعکس برش های 10 میلی متری قدرت تفکیک کنتراست در مغز در حد عالی فراهم کرده اما قدرت تفکیک فضایی را کاهش می دهند. بنابراین یک رادیولوژیست ضخامت برش را مطابق با موارد تشخیصی خود تعیین می کند.

الگوریتم بازسازی و اندازه ماتریکس: 

الگوریتم بازسازی و اندازه ماتریکس الگوریتم استاندارد ،الگوریتم استخوان و الگوریتم detail سه نوع الگوریتم اساسی در بازسازی می باشند. ودر CT سر و گردن و فقرات مورد استفاده قرار می گیرند. الگوریتم استاندارد بدلیل قدرت تفکیک کنتراست خوب،در مغز الگوریتم استاندارد ،الگوریتم انتخابی است.که در ارزیابی بافت نرم سر ،صورت، و فقرات مفید است.برای به حداکثر رساندن قدرت تفکیک بافت نرم از یک پنجره بسته یا باریک و سطح پایین پنجره در عکسبرداری استفاده می شود الگوریتم استخوان الگوریتم استخوان قدرت تفکیک فضایی را در حد مطلوبی نگه می دارد اما قدرت تفکیک کنتراست خوبی ندارد.بنابراین فقط در نواحی دانسیته بالا ی بافت مانند سینوس های پارانازال یا استخوان های تمپورال که قدرت تفکیک کنتراست تنها فاکتور مهم در بررسی نمی باشد مورد استفاده قرار می گیرد.پنجره پهن و مقادیر با سطح پنجره ی خیلی بالا در این تکنیک استفاده می شود الگوریتم detail در این الگوریتم جزئیات تشخیص لبه و قدرت تفکیک کنتراست کافی می باشد.بنابراین برای تشخیص بهتری از لبه های مابین بافت های مختلف خصوصا در گردن و صورت استفاده می شود.در این تکنیک از سطوح متوسط عرض و سطح پنجره استفاده می شود.

اندازه ماتریکس و اندازه میدان دید: 

اندازه ماتریکس و اندازه میدان دید FOV اسکن باید در حد کافی بزرگ باشد تا محیط آناتومیک را کاملا احاطه نماید. FOV نمایش ممکن است هم اندازه یا کوچکتر هم باشد مزیت FOV نمایش کوچکتر کاهش اندازه پیکسل می باشد.زیرا اندازه پیکسل معادل است با FOV نمایش تقسیم بر اندازه ماتریکس = FOV اندازه پیکسل اندازه ماتریکس در پیکسل های کوچکتر قدرت تفکیک فضایی بهبود می یابد.

سی تی اگزیال سر: 

سی تی اگزیال سر اسکن های آکسیال سر در ct scan با استفاده از خطی وصل می کند.یعنی( glabella mental base line )انجام میشود. اگر از خط OMBL برای اسکن های آکسیال سی تی استفاده شود به معنی آن است که چند اسکن از میان چشم ها عبور می کند به منظور جلوگیری ازتابش غیر ضروری به چشم ها،اسکن های اکسیال سی تی با زاویه 10-20 درجه نسبت IOMBL انجام می گیرد در این حالت فقط یک یا دو اسکن از قسمت فوقانی اربیت عبور می کند. البته در مواردی که بیشتر قسمت پوستریور فوسا بررسی شود کات ها به موازات IOMBL (خطی که لبه تحتانی اربیت را به سوراخ گوش خارجی وصل می کند)تهیه می شود.جهت پوستریور فوسا با مغز میانی تقریبا از ناحیه ی قاعده جمجمه تا سوراخ گوش خارجی باید پهنای برش و حرکت تخت حدود 3 mm باشد تا آرتیفکت سخت شدگی پرتو BEAM HARDENING (افزایش انرژی متوسط شعاع پرتو ایکس هنگام عبور از بدن بیمار یا اختلاف در شعاع پرتو) بدلیل حضور استخوان های پتروس در این ناحیه کاهش یابد .تنظیم Ams به mas320 در این ناحیه جهت حفظ کیفیت تصویر ضروری است.بالاتر از این ناحیه ضخامت برش و حرکت تخت 8 mm و mAs به 300تغییر می یابد .برای بیشتر بزرگسالان بطور متوسط 14 الی 16 برش کافی است.شروع اسکن از قاعده جمجمه است.

Canthal meatal line: 

Canthal meatal line

کاربرد ماده حاجب : 

کاربرد ماده حاجب در بعضی موارد کنتراست داخل وریدی در سی تی اسکن استفاده می شود از انجا که ترکیبات ید شعاع پرتو ایکس را جذب می کند ،در نتیجه ساختمان های حاوی ماده حاجب با دانسیته بیشتر مشاهده می شود بطور اختصاصی ساختمان های طبیعی که دارای عروق فراون هستند مانند سخت شامه با تزریق مواد کنتراست با دانسیته بیشتر دیده می شوند. که در تشخیص ساختمان های آناتومی نرمال در مغز مزیت مهمی دارد. معمولا دوز استاندارد ماده حاجب داخل وریدی 30 گرم ید که مطابق با تقریبا 100 میلی لیتر از ماده حاجب کونری 60 است در نظر گرفته می شود

پروتکل آگزیال سر : 

پروتکل آگزیال سر شروع برش قاعده جمجمه،ضخامت برش 8 mm ،حرکت تخت 8 mm ، کیلو ولتاژ 120 kv ،برای هر برش 300 mas ، الگوریتم: استاندارد،میدان دید اسکن SOFV:25cm ،میدان دید نمایش:25 cm ، پهنای پنجره :( ww80/100/150 ) مرکز پنجره( wl40 ) پروتکل اسکن مغز اطفال شروع برش قاعده جمجمه،ضخامت برش5-4 mm ،حرکت تخت 8 mm ، کیلو ولتاژ 120 kv ، برای هر برش200 mas ، الگوریتم: استاندارد یا نرم،،میدان دید اسکن SOFV : mm 200-180، پهنای پنجره :( ww80/100/150 ) مرکز پنجره( wl40 ) نکته :در موارد ترومایی در هر دو حالت چه بچه چه بزرگسال علاوه بر ویندوی بافت نرم ( standard ) باید ویندوی استخوانی تهیه شود. نرم افراز Beam Hardeing Corection (B.H.G) باعث از بین رفتن آرتیفکت ناحیه پوستریورفوسا میشود. و این ارتیفکت ها بدلیل فراوانی استخوان و سلول های هوایی ماستویید بوجود می اید. در تکنیک اگزیال مغز، لازم است سر بصورت قرینه باشد. زمانی که بیمار روی تخت و نور مرجع روشن میشود چشمهایش را ببندد زیرا نور مرجع لیزری ست و برای عدسی چشم خطرناک است. اگر استخوان های کف جمجمه ملاک باشد سطوح اسکن را کمی پایین تر گرفته و ضخامت کات هارا 3 mm انتخاب می کنیم و فیلتر ما bone window می باشد.

سی تی کرونال مغز: 

سی تی کرونال مغز در این حالت مقطع کرونال عمود بر اگزیال می باشد.بیمار دمر روی تخت میخوابد.سر کاملا قرینه . سر بیمار تا جایی عقب می دهد که خط کرونال از وسط گوش عبور نماید.در این تکنیک مثل قبل خط رفرنس سوراخ گوش خارجی می باشد. اسکات تهیه شده همانند اگزیال مغز lateral می باشد و نقطه شروع کات ها 15 cm بالا 10 cm پایین رفرنس شروع می شود . ضخامت کات ها 5-7 mm :( slice thicnes )درست از پشت چشم تا استخوان پس سری انتخاب می شود خطوط اسکن دقیقا عمود بر کام می باشد. در تکنیک کرونال مغز سوراخ های اوال و اسپیتوروم و عروق ناحیه پوستریور فوسا را خوب می بینیم.همچنین سلول های هوایی ماستوئید،بطن چهارم در ناحیه پوستریور فوسا ساقه مغز،پوسترو مدولا و هیپوفیز دیده می شود.

منابع: 

منابع Computed tomogeraphy from seeram وبلاگ اطلاع رسانی سی تی اسکن بیمارستان شهیدبهشتی قروه http://ctscanghorve.blogfa.com