boyama_slayt

Views:
 
Category: Entertainment
     
 

Presentation Description

No description available.

Comments

Presentation Transcript

Slide 1:

AKRİLİK VE YÜN ELYAF ÖZELLİKLERİ VE BOYANMASI

Slide 2:

BOYAMA İŞLEMİ İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER *Boyama işlemi, herhangi bir tekstil elyafının, kimyasal yapısına uygun bir boyarmadde ile işleme tabii tutularak renklendirilmesidir. *Boya ve kimyasal maddenin bulunduğu suya, boya banyosu (flotte) adı verilir. * Boyanacak olan elyaf, boya banyosuna konduğu zaman, ilk önce şişme olur ve elyaf yüzeyinde gözle görülmeyecek kadar küçük delikler oluşur. * Boya molekülleri (boyayı oluşturan gözle görülmeyen yapılar), açılan bu deliklerden elyafın içine nüfuz eder. Ve elyaf içinde kimyasal olarak gerçekleşen bağlar veya köprülerle elyafa bağlanırlar.

Slide 3:

BOYAMA İŞLEMİ İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER * Boya banyosunda boyanın azalması, boya moleküllerinin, elyaf üzerinde bağlandığını gösterir. * Boyama işleminin gerçekleşebilmesi için, gerekli ortamın hazırlanması ve sıcaklığın arttırılması gerekir. * İstenen gerekli ortam; banyonun pH ı nın ayarlanması ve homojen boyama için gerekli kimyasal madde ilaveleri ile elde edilir. * pH nedir? * pH: herhangi bir maddenin, sıvının asidik veya bazik olma hali şeklinde basit anlamda tanımlanabilir. pH 0 - 14 arasında değişen değerlere

Slide 4:

BOYAMA İŞLEMİ İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER sahiptir. Ve pH 1 - 5 arası asidik, pH 6-7 nötr (yani ne asit, ne de baz), pH 8-14 ise bazik olarak nitelendirilir. Asetik asit, sülfürik asit asitlere; kostik, kireç, soda gibi maddeler de bazlara verilebilecek örneklerdir. İçtiğimiz suyun pH ı 7 dir. * Boyama işlemi esnasında pH ın sürekli sabit kalması çok önemlidir, çünkü boyaların farklı pH aralıklarında farklı hareket etmesi beklenir. Bu da boyamada homojenliğin kaybolma riskini arttırır. * Akrilik suni bir elyaf olduğu için, pH da çok fazla bir değişim görülmez, ama yün boyama banyo pH ı, yünün yapısı gereği, sıcaklık arttıkça artmaya meyil gösterir. Bu yüzden pH ın sabit aralıklarda tutulması, özellikle yün boyamada çok önemlidir.

Slide 5:

BOYAMA İŞLEMİ İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER *Hangi elyaf olursa olsun, boya banyosunun ısıtılması gereklidir. Bu ısı sayesinde boya molekülleri hızlanır ve elyafa bağlanma işlemi hareketlenir. Aynı zamanda liflerin şişmesi için de sıcaklık önemlidir. * Sıcaklık artımı boyama işlemi için çok önemlidir. Homojen bir boyama işlemi için seçilen boyama gradyanı (C/dk = 1 dakikada olması gereken sıcaklık artımı) çok önemlidir. * Elyafların kimyasal yapılarına göre kritik sıcaklık değerleri vardır ve bu sıcaklıklarda elyaflar çok hızlı boya alırlar. Akrilik 85 C den sonra, yün ise 75 C den sonra hızlı bir şekilde boya almaya başlar. Bu yüzden, bu sıcaklıklarda sıcaklık artımı daha yavaş olmalıdır.

Slide 6:

BOYARMADDELER VE ÖZELLİKLERİ * Bilindiği gibi akrilik ve yün elyafları kimyasal yapı açısından birbirinden farklı olduğu için, bu elyaflara bağlanan boyarmaddelerin kimyasal yapıları da birbirinden oldukça farklıdır. * Aynı elyafı boyayan boyarmaddeler birbirlerinden yapı ve özellik açısından farklılık gösterirler. * Örneğin Cationic Blue X-GRRL boyası, pH aralığı düşük bir boyadır (2-5). Yani bu aralıklarda çözülmezse, boya etkisini kaybedebilir. * Bu yüzden boyaların çözülmesi büyük önem taşır.

Slide 7:

BOYARMADDELERİN ÇÖZÜLMESİ * Az önce bahsettiğimiz nedenlerden ötürü, boyaların çözülme işlemi, renk üzerinde çok etkilidir. * Daha önce sık sık rastladığımız, mavi boya verildiği halde, hiç boya verilmemiş gibi bir renk çıkmasının tek sebebi boya çözme işlemidir. * Boyanın tamamen çözülmesi de çok önemlidir. Çözelti içinde hiç topak kalmamış olması gerekir. Çünkü bu topaklar kazanın içinde çözülecek ve ilk bulduğu elyafa yapışacaktır. Bu yüzden homojen bir boya çözeltisi, homojen ve abrajsız bir renk elde etmenin ilk kuralıdır.

Slide 8:

BOYARMADDELERİN ÇÖZÜLMESİ * Görüldüğü üzere boya çözme işlemi, bir elyafın boyanmasında, neredeyse en önemli adımdır. * Boya çözen herkes talimata uygun çözdüğünü düşünebilir ama kişisel anlamda yapılan en ufak farklılık, renk farklarını ortaya çıkaracaktır. * Bu yüzden boya çözme işleminin tüm vardiyalarda verilen talimatlara uygun yapılması şarttır. * Bunun yanında çözme işlemi esnasında karşılaşılan sorunlara, kişisel anlamda getirilen çözümler varsa, bu çözümlerin hep birlikte tartışılması ve ortak bir karara varılması ve tüm vardiyalarda aynı şekilde uygulamaya devam edilmesi gerekmektedir.

Slide 9:

AKRİLİK ELYAFININ ÖZELLİKLERİ * Akrilik elyafı, petrol türevi olan akrilonitrilin polimerizasyonundan elde edilen uzun karbon zincirleri ( CH2=CHCN) olan ve kristal yapıya sahip sentetik bir elyaftır. * Yapı olarak yünden farklıdır, bu yüzden de farklı boyarmaddelerle boyanabilir. * Kullandığımız boyarmaddeler, katyonik denilen bir boyarmadde grubudur, yani artı (+) yük taşırlar. * Akrilik elyafı anyoniktir, yani eksi yük taşıyan kısımlara sahiptir.

Slide 10:

AKRİLİK ELYAFININ ÖZELLİKLERİ * Akrilik düşük sıcaklıklarda kolay kolay boya almaz. Boya alımı 85 C den başlar ve 92 C den sonra iyice hızlanır. * 104 C nin üzerine çıkıldığında sararmaya başlar. * Akrilik elyafının bir doyma noktası vardır, yani maksimum boya alma kapasitesi vardır. Reçete hazırlama işlemleri bu doyma noktasına göre yapılmalıdır.

Slide 11:

AKRİLİK ELYAFININ BOYANMASI * Boyama işlemi basit olarak, akriliğin üzerindeki artı yükler ve boyarmadde üzerindeki eksi yüklerin bağlanması işleminden başka bir şey değildir. * Akrilik elyafı 70 C de boyanmaya başlar ve 104 C ye kadar belli bir gradyan (C/dk) ile yavaş yavaş ısıtılarak ve kritik sıcaklıklarda 10 dk (92C) bekletilerek boyanır. * Kullanılan bazı kimyasal maddelerin fonksiyonları şöyledir:

Slide 12:

AKRİLİK ELYAFININ BOYANMASI AMONYUM SÜLFAT: Boyama süresince pH ın sabit kalması gerekir. Amonyum sülfat, tampon özelliği olan bir malzemedir, sıcaklık arttıkça parçalanarak suya asidik özellik verir. Bu da boyanın elyafa hücumu esnasında bir seviye oluşturarak sınırlama sağlar. RETARDER (GECİKTİRİCİ): Bu tarz malzemeler renksiz boyalar gibidir. İlk verildiği andan itibaren, elyaf yüzeyine yapışarak film oluşturur ve boya alımını bloke ederek, abraj oluşmasını engeller. Verilmesi gereken retarder miktarı reçeteye, boyaya ve akriliğin özelliğine (doyma noktasına göre) göre hesaplanarak verilmelidir. Eksik verilmesi halinde

Slide 13:

AKRİLİK ELYAFININ BOYANMASI Boya alımı daha erken başlayacak ve retarder bağlanan noktalar daha geç boya alacağından, abraj riski arttırılmış olacaktır. Olması gerekenden fazla verilmesi halinde ise, boya alımını bloke edeceğinden renk açık çıkacak ve suda boya kalacaktır. Bu yüzden retarderin olması gerektiği kadar verilmesi çok önemlidir. Retarder 92 C den sonra yavaş yavaş parçalanmaya ve yerini boya moleküllerine bırakmaya başlar. YUMUŞATICI: Yumuşatıcının çok önemli olmadığı düşünülebilir. Ama düşünülenin aksine, bu kimyasal madde de en az diğerleri kadar önemlidir.

Slide 14:

AKRİLİK ELYAFININ BOYANMASI Akrilik 104 C de boyandıktan sonra çok sert bir yapı alır. Yumuşatıcı verilerek, işletme içinde çalışma kolaylığı sağlanır. Aynı zamanda lifi koruyan bir özelliğe sahip olduğundan, iplik işlemi esnasında lif kırılmalarını önleyerek tozumayı azaltır. Bu yüzden programlanan süre boyunca muamele yapılması önemlidir. * ASETİK ASİT: boyama ile ilgili genel bilgilerde de belirtildiği gibi, boyama işleminin yani boya moleküllerinin, elyaf üzerine bağlanma için hareketlenme ve bağlanma işlemlerinin gerçekleşebilmesi için uygun asidik ortamın olması şarttır. Bu ortam akrilik boyamada pH ın 4 - 4,5 olmasıdır.

Slide 15:

AKRİLİK BOYAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR * Tekrar etmek gerekirse, boyama öncesinde standart bir boya çözme işleminin yapılıyor olması, dikkat edilmesi gereken ilk husustur. * Boyama esnasında kullanılacak olan kimyasal maddelerin doğru tartılması ve çözülme işleminin tamamen yapıldığından emin olunması gerekir. Zira sodyum sülfat gibi zor çözünen kimyasal maddeler, kazana tam çözülmeden verilecek olursa, farklı noktalarda farklı etkiler olacaktır. * Boya verme işlemi için operatör çağrısı geldiğinde, boyanın çözülmüş ve hazır olması ve hiç bekletilmeden verilmesi gerekir.

Slide 16:

AKRİLİK BOYAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR * Boya verilmesi geciktirilip, kazan operatör çağrısında fazla bekletilirse, suyun içinde mevcut bulunan istenmeyen iyonlar, boya yerine elyafa bağlanmaya devam edecektir. * Boyama esnasında program adımları sık sık kontrol edilmeli ve hangi kazanın hangi adımda olduğu, set sıcaklığı ve gerçekleşen sıcaklıklar sürekli kontrol altında olmalıdır. * Özellikle iç - dış renk farklılığı yaşanan renklerde ilk bakılması gereken kazan sirkülasyonu ve iç - dış basınç farkıdır.

Slide 17:

AKRİLİK BOYAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR * Bir kazanda ideal iç - dış basınç farkı 0,6 - 0,7 bar dır. Birbirine yakın iç - dış basınç değerleri, kazan içi sirkülasyonunun yetersiz olduğunu ve suyun yeteri kadar kekin içinden geçmediğini gösterir. * Kazan çalışırken, yani basınç altında iken, su, boşluk olan yerlerden geçmeyi tercih edecektir. Basınç farkı yeterli gelmezse, kazanın iç taraflarında daha fazla durgunluk olacağından, genellikle iç kısımlar daha koyu olacaktır. * Bu yüzden kazanların basınç göstergeleri sürekli kontrol altında tutulmalıdır.

Slide 18:

AKRİLİK BOYAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR * Kazanların arızalarına doğru müdahale yapılabilmesi için, kazanların çok iyi tanınması ve daha önceki müdahalelerin nasıl yapıldığının, arızaların nasıl giderildiğinin bilinmesi gerekir, böylelikle zaman kaybı olmadan, tecrübi olarak arıza sebebi daha kolay bulunacaktır. Bunun için de arıza takip ve bildirim formlarının yeterli bir şekilde doldurulması ve sonraki arızalarda esas alınması gerekir. * Aynı şekilde, renk farkı ortaya çıktığı zaman doldurulması gereken hatalı elyaf formlarının önemi de çok büyüktür. Bu formlar, formalite olmaktan çıkıp, alınması gereken dersler olarak kabul edilmelidir.

Slide 19:

AKRİLİK BOYAMASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR Aksi takdirde her farklı elyaf çıktığında sıfırdan kontroller yapmamız gerekecektir. Bu yüzden bu formlar, farklı rengin fark edildiği vardiyadan itibaren doldurulmaya ve hatanın bulunması için gereken tüm kontrollerin yapılmasından; sonuç kısmının da doldurulmasından sonra dosyalanmalı ve ilerde benzer hatalar olduğunda referans olarak kullanılmalıdır. * Boyama boyunca, kazan sirkülasyonu ilave kabından da kontrol edilmeli ve boyanan renge göre su rengi ile ilgili tecrübi olarak kontrol sağlanarak, herhangi bir farklılık görüldüğünde kazana müdahale yapılmalıdır.

Slide 20:

YÜN ELYAFININ ÖZELLİKLERİ * Bilindiği gibi yün elyafı doğal bir elyaftır ve yapı açısından akrilik veya diğer tüm elyaf türlerinden farklıdır. * Yün yapı olarak pek çok farklı proteinden oluşur. * Boyama işlemi esnasında boya molekülleri yündeki bu proteinlerle bağ kurarak, boyama işlemini gerçekleştirmiş olur. * Yün sıcaklığa, mekanik sürtünmelere karşı çok hassas bir liftir ve keçeleşmeye çok müsaittir. * Yıkama işlemi sonrasında yün üzerinde bir miktar yağ kalır. Eğer bu miktar fazla ise boyama ve sonrasında sorunlar çıkabilir, bu yüzden yıkama işlemi çok önemli bir işlemdir.

Slide 21:

YÜN ELYAFININ ÖZELLİKLERİ * Yün elyafı ağırlığının % 30 u kadar suyu bünyesinde barındırabilir ve buna rağmen ıslaklık hissi vermez, bu yüzden kurutulma işlemi çok önemlidir. * Yüksek sıcaklıklarda yün elyafı bozunmaya ve sararmaya başlar, buna özellikle yıkama ve lizöz makinalarındaki kurutma fırınlarında dikkat etmek gerekir. * Yün, kimyasal yapısından dolayı, akriliğin aksine çok daha düşük sıcaklıklarda boya almaya başlar.

Slide 22:

YÜN ELYAFININ BOYANMASI * Yün elyafı, az önce de belirtildiği gibi çok düşük sıcaklıklarda boya almaya başlar, bu yüzden de soğuk su ile boyamaya başlanır. * Akrilik boyamada olduğu gibi belli bir gradyanda (C/dk) boyanması gerekir. * Boyama esnasında programına göre pompa içten dışa veya dıştan içe doğru çalıştırılabilir. * Akrilikte olduğu gibi, yün boyamada da boya çözme işlemi son derece önemli olup, tamamen talimatlar doğrultusunda yapılmalıdır.

Slide 23:

YÜN ELYAFININ BOYANMASI *

Slide 24:

HATALI BOYAMALAR VE ALINACAK ÖNLEMLER * Boyama işlemini etkileyen pek çok parametre vardır. Ama bunların hiçbiri kontrol edilemez değildir. Şuana kadar meydana gelen, kontrolü veya tespiti zor olan hatalı boyamaların neredeyse % 50 si uygulama farklılıklarından meydana gelmektedir. * Hatalı boyanan elyafı azaltmak bizim elimizdedir. Tamamıyla baştan sona standart bir boyama işlemi sağlanırsa ve meydana gelen hatalı boyamalarda iyi bir sorun tespit yolu izlenirse, hatalı boyamaların önüne geçilebilir. * Yapılan en büyük hatalardan biri, hatalı elyafın ne yapılacağına karar verildikten sonra, hatalı boyandığı maalesef unutulmakta ve yapılması gereken kontroller atlanmaktadır.

Slide 25:

HATALI BOYAMALAR VE ALINACAK ÖNLEMLER * Hatalı boyanan her gram elyaf, boyahanede bulunan herkesi rahatsız etmelidir, çünkü bu durum hepimizin sorunudur.

Slide 26:

BOYAHANEDE KARŞILAŞILABİLECEK RİSKLER * Bilindiği gibi boyahane, fabrika genelinde en fazla kimyasal maddenin, sıcak suyun ve buhar sisteminin kullanıldığı; basınçlı kapların olduğu bir bölümdür. * Boyahanede çalışırken dikkat edilmesi gereken kurallar herkese bildirilmiş, söylenmiş, yazılıp-çizilmiş olmasına rağmen, uygulamada pek çok eksiğimiz olduğu zaman zaman meydana gelen iş kazalarından ortaya çıkıyor. *

authorStream Live Help