KARSTİK ŞEKİLLER

DIŞ KUVVETLER : 

1 DIŞ KUVVETLER Akarsu aşınım şekilleri Akarsu birikim şekilleri Rüzgar aşınım ve birikim şekilleri Buzul aşınım ve birikim şekilleri Yer altı suları ve kaynaklar Karstik aşınım ve birikim şekilleri Dalga ve akıntıların aşınım ve birikim şekilleri Kıyı tipleri

Slide 2: 

2 Kimyasal aşındırma Kalker Akarsularda Aşındırma Akarsular iki şekilde aşındırma yapar : 1- Kimyasal aşındırma : Akarsuyun karstik arazide yaptığı aşındırmadır. 2- Fiziksel ( mekanik ) aşındırma : Akarsuyun, hızı ile ve taşıdığı maddelerle geçtiği yerlere çarparak yaptığı aşındırmadır. Fiziksel aşındırma : Eğime, hıza, debiye, yatağın yapısına, yük miktarına ve bitki örtüsüne ( ters orantılı ) bağlı olarak değişir. Fiziksel aşındırma

Slide 3: 

3 Fiziksel aşındırma üç şekilde olur : a ) Derine aşındırma : Akarsuyun yatağını deniz seviyesine indirmek için yaptığı aşındırmadır. b ) Yana aşındırma : Akarsuyun yatağının kenarlarına çarparak yaptığı aşındırmadır. c ) Geriye aşındırma : Akarsuyun ağzından kaynağına doğru yaptığı aşındırmadır. Bu şekilde akarsu başka akarsuları da kendine katar. Bu olaya kapma denir. Derine aşındırma Yana aşındırma

Slide 4: 

4 Akarsu yatağını geriye doğru aşındırdıkça yatak eğimi azalır ve yatak üzerindeki şelale gibi engeller ortadan kalkar. Geriye aşındırma

Slide 5: 

5 Böylece akarsu yatağında eğim iyice azalır ve yatak iç bükey bir eğri halini alır. Buna Denge Profili denir. Akarsuyun denge profiline ulaşması çok uzun yıllar sürer.

Slide 6: 

6 NOT : Yer kabuğu hareketleri sonucunda, akarsu denge profilini alabilir veya denge profilini alan bir akarsu tekrar yatağını aşındırmaya başlayabilir. ( Yer kabuğun- daki yükselmeler, deniz seviyesinin değişmesi gibi nedenlerle.. ) Akarsu Akarsu 1 2

Slide 7: 

7 Denge profiline ulaşan bir akarsuda : 1- Yatak eğimi azalır 4- Taşıma gücü azalır 2- Aşındırma gücü azalır 5- Taşımacılık ve ulaşıma elverişlidir 3- Enerji üretimine elverişli değildir Denge profili almış akarsulara örnek : Amazon, Kongo, Kolorado, Batı Avrupa’daki akarsular Kolorado nehri ( ABD )

Slide 8: 

8 Akarsu Aşındırma Şekilleri 1.Vadi : En önemli aşındırma şeklidir. Çeşitleri : a) Çentik ( kertik ) vadi Çentik vadi

Slide 9: 

9 b) Boğaz ( yarma ) vadi : Boğaz vadi Örnek : Gülek boğazı, Geyve boğazı..

Slide 10: 

10 c) Kanyon vadi : Örnek : Göksu kanyonu ( Mersin ), Kolorado kanyonu ( ABD ). Kanyon vadi

Slide 11: 

11 d) Yatık yamaçlı vadi : Yatık yamaçlı vadi

Slide 12: 

12 e) Tabanlı vadi : Örnek : Ege bölgesi akarsuları ( B. ve K. Menderes, Gediz) Tabanlı vadi

Slide 13: 

13 2.Peribacası : Örnek : Ürgüp, Göreme ( Nevşehir ) 1 2

Slide 14: 

14

Slide 15: 

15 3.Dev Kazanı : Dev kazanı Niagara şelalesi

Slide 16: 

16 4.Kırgıbayır ( badlands ) : İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da daha çok görülür.

Slide 17: 

17 5.Plato ( Yayla ) : Örnek : Cihanbeyli, Obruk, ( İç Anadolu ), Taşeli ( Akdeniz ), Gaziantep ( G.doğu Anadolu ), Erzurum – Kars ( Doğu Anadolu )…

Slide 18: 

18 6.Peneplen ( yontuk düz ) : Örnek : Çatalca Kocaeli Platosu.

AKARSULARIN BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ : 

19 AKARSULARIN BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ

Bir akarsuyun biriktirme yapabilmesi için :Yatak eğiminin azalmasıAkış hızının azalmasıTaşıma gücünün azalmasıTaşıdığı yük miktarının artması gerekir : 

20 1.DELTA Çukurova Bafra Çarşamba Gediz Bakırçay Bir akarsuyun biriktirme yapabilmesi için :Yatak eğiminin azalmasıAkış hızının azalmasıTaşıma gücünün azalmasıTaşıdığı yük miktarının artması gerekir

Slide 21: 

21 İSKENDERUN KÖRFEZİ VE ÇUKUROVA

Slide 22: 

22 2. BİRİKİNTİ KONİSİ VE YELPAZESİ

Slide 23: 

23 Birikinti konisi : Dağ yamaçlarından inen akarsuyun, taşıdığı maddeleri, eğimin azaldığı yerde koni şeklinde biriktirmesine denir. Birikinti konilerinin birleşmesiyle birikinti yelpazeleri oluşur. Birikinti konisi

3. IRMAK ADASI : 

24 3. IRMAK ADASI

Slide 25: 

25

Slide 26: 

26

AKARSULARIN HEM AŞINDIRMA HEM BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ : 

27 AKARSULARIN HEM AŞINDIRMA HEM BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ

Slide 28: 

28 Menderes ( büklüm ) : Akarsuyun, yatak eğiminin azaldığı yerlerde sağa sola çarparak kıvrımlar ( büklümler ) yapmasıdır. Menderes hem aşındırma hem de biriktirme şeklidir. Menderesli akarsuyun yatak eğimi, akış hızı, aşındırma ve taşıma gücü azalır, buna karşılık akarsuyun boyu uzar, ve biriktirmesi artar. Örnek : B. ve Küçük Menderes, Gediz, Bakırçay, Seyhan, Ceyhan..…. Menderes

RÜZGAR AŞINIM VE BİRİKİM ŞEKİLLERİ : 

29 RÜZGAR AŞINIM VE BİRİKİM ŞEKİLLERİ

1. MANTAR KAYA : 

30 1. MANTAR KAYA RÜZGAR AŞINIM ŞEKİLLERİ İç Anadolu Bölgesi (Konya – Karaman)

2. PERİ BACASI : 

31 2. PERİ BACASI Nevşehir – KapadokyaManisa - Kula

Slide 32: 

32 RÜZGAR BİRİKİM ŞEKİLLERİ 1. BARKAN Çöller

2. KUM TEPELERİ : 

33 2. KUM TEPELERİ

YER ALTI SULARI VE KAYNAKLAR : 

34 YER ALTI SULARI VE KAYNAKLAR

1. ARTEZYEN KAYNAĞI : 

35 1. ARTEZYEN KAYNAĞI

Slide 36: 

36 İç Anadolu Bölgesi

2. YAMAÇ KAYNAĞI : 

37 2. YAMAÇ KAYNAĞI Doğu AnadoluDoğu Karadeniz

3. VADİ KAYNAĞI : 

38 3. VADİ KAYNAĞI

4. GAYZER VE SICAKSU KAYNAKLARI : 

39 4. GAYZER VE SICAKSU KAYNAKLARI

KARSTİK AŞINIM VE BİRİKİM ŞEKİLLERİ : 

40 KARSTİK AŞINIM VE BİRİKİM ŞEKİLLERİ

TÜRKİYE’DE KARSTİK SAHALAR : 

41 TÜRKİYE’DE KARSTİK SAHALAR

1. LAPYA : 

42 1. LAPYA KARSTİK AŞINIM ŞEKİLLERİ Batı Akdeniz(Mersin - Antalya)

2. DOLİN - UVALA : 

43 2. DOLİN - UVALA Batı Akdeniz(Mersin - Antalya)

3. POLYE : 

44 3. POLYE Batı AkdenizElmalı, Kestel, Tefenni, Acıpayam, Köyceğiz, Gölhisar

4. MAĞARA - GALERİ : 

45 4. MAĞARA - GALERİ Batı AkdenizDamlataş, İnsuyu

5. OBRUK : 

46 5. OBRUK İç Anadolu – KızılörenAkdeniz – Cennet Cehennem

KARSTİK BİRİKİM ŞEKİLLERİ : 

47 KARSTİK BİRİKİM ŞEKİLLERİ 1. TRAVERTEN Denizli Pamukkale

2. SARKIT – DİKİT - SÜTUN : 

48 2. SARKIT – DİKİT - SÜTUN

Slide 49: 

49

Slide 50: 

50

Slide 51: 

51

BUZUL AŞINIM VE BİRİKİM ŞEKİLLERİ : 

52 BUZUL AŞINIM VE BİRİKİM ŞEKİLLERİ

TÜRKİYE’DE BUZULLAŞMA : 

53 TÜRKİYE’DE BUZULLAŞMA

1. BUZUL VADİSİ : 

54 1. BUZUL VADİSİ

BUZUL VADİ : 

55 BUZUL VADİ

2.ÖRTÜ BUZULU : 

56 2.ÖRTÜ BUZULU

3. BUZDAĞI : 

57 3. BUZDAĞI

Slide 58: 

58

4. DRUMLİN : 

59 4. DRUMLİN

5. HÖRGÜÇ KAYA : 

60 5. HÖRGÜÇ KAYA

DALGALAR VE AKINTILAR : 

61 DALGALAR VE AKINTILAR DALGA AŞINIM ŞEKİLLERİ

1. FALEZ : 

62 1. FALEZ Batı AkdenizDoğu KaradenizBatı Karadeniz

Slide 63: 

63

Slide 64: 

64 DALGA BİRİKİM ŞEKİLLERİ

1. TOMBOLO : 

65 1. TOMBOLO Kapıdağ YarımadasıSinop Yarımadsı

2. KIYI OKU – KIYI KORDONU LAGÜN – DENİZ KULAĞI : 

66 2. KIYI OKU – KIYI KORDONU LAGÜN – DENİZ KULAĞI B. Çekmece K. ÇekmeceDurusu – TerkosBafa

Slide 67: 

67

3. PLAJ – KIYI BİRİKTİRMELERİ : 

68 3. PLAJ – KIYI BİRİKTİRMELERİ Ege – Akdeniz Kıyıları

OKYANUS AKINTILARI : 

69 OKYANUS AKINTILARI

KIYI TİPLERİ : 

70 KIYI TİPLERİ

FİYORD - SKYER : 

71 FİYORD - SKYER İskandinav Yarımadsı Norveç Şili Kıyıları

Slide 72: 

72

DALMAÇYA - HALİÇ : 

73 DALMAÇYA - HALİÇ İtalya KıyılarıDanimarka Almanya ve Fransa kuzeyi

Slide 74: 

74 KAŞ

ENİNE - BOYUNA : 

75 ENİNE - BOYUNA Ege kıyıları Doğu ve Batı KaradenizBatı Akdeniz

Slide 76: 

76

BOYUNA KIYI TİPİ : 

77 BOYUNA KIYI TİPİ

SORULAR…. : 

78 SORULAR….

Slide 79: 

79 Aşağıdaki havzalardan hangisinin akarsuları denize ulaşır ? A) Konya Havzası B) Tuz Gölü Havzası C) Çoruh Havzası D) Van Gölü Havzası E) Aras Havzası 1996 ÖYS Bir gözlemci, bir akarsuyun yatağına şekilde görüldüğü gibi ölçeklenmiş bir tahta parçası yerleştirmiştir. Gözlemci bir yıl boyunca akarsuyun yüksekliğini gözleyerek kaydını tutmuştur. Bu kayıtlardan akarsu ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi elde edilebilir ? A) Akış hızı B) Yatağın eğimi C) Akım düzeni D) Gücü E) Taşıdığı alüvyon 1983 ÖYS ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı

Slide 80: 

80 Aşağıda akım grafikleri verilen ve yalnızca yağmur sularıyla beslenen beş akarsudan hangisinin bulunduğu bölgede, yaz kuraklığının daha etkili olduğu söylenebilir ? 1999 İPTAL M ³ / sn 1000 0 2000 4000 3000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Aylar M ³ / sn 1000 0 2000 4000 3000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Aylar M ³ / sn 1000 0 2000 4000 3000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Aylar M ³ / sn 1000 0 2000 4000 3000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Aylar M ³ / sn 1000 0 2000 4000 3000 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Aylar A) B) C) D) E)

Slide 81: 

81 Bir akarsuyun ağzında delta bulunması, bu akarsuyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisinin göstergesi olamaz ? A) Su toplama havzasında erozyonun şiddetli olduğunun B) Yatağı boyunca, çözünebilen kayaçların yaygın olduğunun C) Denize döküldüğü yerde akıntıların zayıf olduğunun D) Denize döküldüğü yerde deniz derinliğinin az olduğunun E) Taşıma gücünün fazla olduğunun 2002 ÖSS Aşağıdaki haritada bir yöredeki akarsular gösterilmiştir. Bu haritada, yöre ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisini doğrulayacak bilgi yoktur ? A) Akarsularda menderes oluşmamıştır B) Akarsuların taşıdığı su miktarları birbirinden çok farklıdır C) Kıyıları fazla girintili çıkıntılı değildir D) Akarsuların boyları 15 km. den uzundur E) Batıdan doğuya doğru gidildikçe yükselti genellikle artmaktadır. 1999 ÖSS 0 5 10 km Deniz K

Slide 82: 

82

Slide 83: 

83

Slide 84: 

84

Slide 85: 

85

I. Birikinti konisi II. Kanyon vadiIII. Kum adası IV. Peri bacasıV. KırgıbayırYukarıdakilerden hangileri akarsuyun yatak eğiminin azalması sonucunda oluşur? A) I ve III B) I ve II C) II ve IIID) IV veV E) III ve V : 

86 I. Birikinti konisi II. Kanyon vadiIII. Kum adası IV. Peri bacasıV. KırgıbayırYukarıdakilerden hangileri akarsuyun yatak eğiminin azalması sonucunda oluşur? A) I ve III B) I ve II C) II ve IIID) IV veV E) III ve V Yıl boyunca ortadan kalkmayan karlara kalıcı kar denir. Kalıcı kar sınırının yüksekliği aşağıdakilerden hangisine bağlıdır? A) Yerşekillerine B) Bitki örtüsüne C) Yağış rejimine D) Kıyı tiplerine E) Sıcaklığa

Slide 87: 

87 Ülkemizde karstik şekillerinin en çok olduğu coğrafi bölge aşağıdakilerden hangisidir? Ege B) Doğu Anadolu C) Akdeniz D) İç Anadolu E) Güneydoğu Anadolu Yukarıdaki şekilde, kar ve yağmur sularının kalkeri eritmesiyle oluşan küçük boyutlu bir yer şeklinin gelişim süreci verilmiştir. Bu yerşekli aşağıdaki alanlardan hangisinde en çok oluşur? Sellenmenin fazla olduğu yerlerde Vadi tabanlarında Alüvyal ovalarda Bitki örtüsünden yoksun alanlarda Karstik alanlarda

Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşumunda rüzgarların doğrudan etkisi vardır? : 

88 Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşumunda rüzgarların doğrudan etkisi vardır?

Gel-git etkisinin fazla olduğu bir kıyıda aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşması daha kolaydır? : 

89 Gel-git etkisinin fazla olduğu bir kıyıda aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşması daha kolaydır?

Aşağıda gösterilen yer şekillerinden hangisine ülkemizde rastlanmaz? : 

90 Aşağıda gösterilen yer şekillerinden hangisine ülkemizde rastlanmaz?

Aşağıdakilerden hangisi akarsu aşındırması sonucunda meydana gelen şekillerden biri değildir? : 

91 Aşağıdakilerden hangisi akarsu aşındırması sonucunda meydana gelen şekillerden biri değildir?