Τα παιχνίδια στην αρχαία και τη σύγχρονη Ελλάδα

Views:
 
Category: Education
     
 

Presentation Description

Το παιχνίδι στην ελληνική Ιστορία

Comments

Presentation Transcript

slide 1:

Τα παιχνίδια στην αρχαία Ελλάδα στο Βυζάντιο στην Τουρκοκρατία και στη σύγχρονη Ελλάδα Ερευνητική εργασία της Β΄ Τάξης του 3ου Ενιαίου Λυκείου Ιλίου ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΚΑΝ: Μανώλης Κελαιδής- Τάκο Αχιλλέας Νίκος Χρύσανθος - Αριστείδης Αντωνόπουλος Λουκία Χωριανοπούλου-Χριστίνα Καπουράνη Αιμιλία Μουσελίμου-Καλομοίρα Βλασταράκου Χρήστος Βασιλείου-Μήτσος Καράμπελας Βιολέτα Μπουράζη- Παναγιώτα Βλαστάρη Υπεύθυνη καθηγήτρια: Πετσίνη Κατερίνα ΣΧΟΛΙΚΌ ΈΤΟΣ 2018-2019

slide 2:

Σελίδα 2 Περιεχόμενα Πρόλογος σελ. 3 Ποιες αντιλήψεις εκφράζουν ειδικά οι αρχαίοι για το παιχνίδι και ποια παιχνίδια έπαιζαν σελ. 4 Το παιχνίδι στο Βυζάντιο σελ. 19 Το παιχνίδι κατά την τουρκοκρατία και τον αγώνα της ανεξαρτησίας σελ. 21 Ποια παιχνίδια έπαιζαν οι γονείς μας σελ. 22 Ποιες αντιλήψεις για την παιδική ηλικία και το παιχνίδι εκφράζει κάθε εποχή και πώς αυτές επιδρούν στην ψυχολογία του παιδιού σελ. 25 Ποια ήταν η εξέλιξη της κούκλας σελ. 27 Η ιστορία του κουκλοθέατρου χάνεται στα βάθη του χρόνου σελ. 34 Ποια μορφή έχει το σύγχρονο παιχνίδι στον 20 ο και 21 ο αιώνα σελ. 38 Πώς παρουσιάζεται το παιχνίδι μέσα από τη ζωγραφική σελ. 44 Βιβλιογραφία σελ. 50

slide 3:

Σελίδα 3 Πρόλογος Το θέμα της παρούσης ερευνητικής εργασίας project είναι τα «Παιχνίδια στην αρχαιότητα στο Βυζάντιο στην Τουρκοκρατία και στις μέρες μας». Το θέμα αυτό το επιλέξαμε γιατί ως έφηβοι μας αρέσουν τα παιχνίδια και είχαμε ενδιαφέρον να ερευνήσουμε τα παιχνίδια περασμένων εποχών και τον τρόπο που παίζονταν. Άλλωστε και οι ίδιοι πριν λίγα χρόνια κατά την παιδική μας ηλικία παίζαμε περισσότερες ώρες και με πολύ κέφι. Με τη βοήθεια της κυρίας Πετσίνη φιλολόγου του 3 ου Λυκείου και με τη συνεργασία των μαθητών της δευτέρας Λυκείου στο πλαίσιο των ωρών διδασκαλίας του project όχι μόνο εκπονήσαμε εργασίες αλλά και αφιερώσαμε χρόνο προκειμένου οι μαθητές να έρθουμε σε επαφή με τα παιχνίδια των προγόνων μας. Το μάθημα αυτό το χωρίσαμε σε δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο εργαστήκαμε χωρισμένοι σε ομάδες των δυο ατόμων με κάθε ομάδα να έχει το δικό της θέμα ανάλυσης και επεξεργασίας. Τα θέματα αυτά τα οποία επιλέξαμε από κοινού με την καθηγήτριά μας ανατέθηκαν σε 6 ομάδες. Πιο συγκεκριμένα τα θέματα αυτά και τα άτομα που είναι υπεύθυνα για την παρουσίαση τους είναι τα εξής: 1 Ποιες αντιλήψεις εκφράζουν ειδικά οι αρχαίοι για το παιχνίδι και ποια παιχνίδια έπαιζαν Μανώλης Κελαιδής- Τάκο Αχιλλέας 2 Ποια παιχνίδια έπαιζαν οι γονείς μας Νίκος Χρύσανθος - Αριστείδης Αντωνόπουλος 3 Ποιες αντιλήψεις για την παιδική ηλικία και το παιχνίδι εκφράζει κάθε εποχή και πώς αυτές επιδρούν στην ψυχολογία του παιδιού Λουκία Χωριανοπούλου- Χριστίνα Καπουράνη 4 Ποια ήταν η εξέλιξη της κούκλας και ποια είναι η ιστορία του κουκλοθέατρου Αιμιλία Μουσελίμου-Καλομοίρα Βλασταράκου 5 Ποια μορφή έχει το σύγχρονο παιχνίδι στον 20 ο και 21 ο αιώνα Χρήστος Βασιλείου- Μήτσος Καράμπελας 6 Πώς παρουσιάζεται το παιχνίδι μέσα από τη ζωγραφικήΒιολέτα Μπουράζη- Παναγιώτα Βλαστάρη Τέλος κάθε ομάδα μετά από την έρευνα και την καταγραφή των πληροφοριών της σε χειρόγραφη ή σε ηλεκτρονική μορφή παρουσίασε τις εργασίες της. Στο δεύτερο στάδιο αφού πλέον όλοι οι μαθητές γνώριζαν τα παιχνίδια και τους κανόνες κάθε παιχνιδιού αφιερώσαμε αρκετές διδακτικές ώρες προκειμένου να έρθουμε σε επαφή με τις ρίζες μας και την ελληνική μας παράδοση που τόσο έχουμε παραγκωνίσει και θεωρούμε δεδομένη. Σε αυτό μας βοήθησε και το βιβλίο της Γεωργίας Ταρσούλη «Τα παιχνίδια μας»του Οργανισμού Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων Αθήνα 1979.

slide 4:

Σελίδα 4 Τα παιχνίδια στην αρχαία Ελλάδα στο Βυζάντιο στην Τουρκοκρατία και στη σύγχρονη Ελλάδα Παιχνίδι λέγεται η δομημένη δραστηριότητα με σκοπό την ψυχαγωγία .Τα παιχνίδια υπάρχουν σε διάφορες μορφές: επιτραπέζια ηλεκτρονικά κ.ά. Κύριοι παράγοντες του παιχνιδιού είναι οι κανόνες .Τα παιχνίδια υποβάλλουν τον παίκτη σε μια ψυχική ή σωματική διέγερση ή και τα δύο .Πολλά παιχνίδια βοηθάνε στην ανάπτυξη δεξιοτήτων ή έχουν εκπαιδευτικό ρόλο. Τέλος τα παιχνίδια μαρτυρούνται από το 2.600 π.Χ. Αυτά είναι παγκόσμιο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και παρατηρούνται σε όλους τους πολιτισμούς. Ποιες αντιλήψεις εκφράζουν ειδικά οι αρχαίοι για το παιχνίδι και ποια παιχνίδια έπαιζαν Από την επιστήμη της ψυχολογίας έχει διατυπωθεί η παιδαγωγική αξία και η σημαντικότητα του παιχνιδιού για τη σωστή σωματική νοητική γνωστική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Μέσα από τη διαδικασία του παιχνιδιού το παιδί χρησιμοποιεί τη φαντασία του για να διασκεδάζει να μαθαίνει να αλληλεπιδρά με άλλα παιδιά να εξερευνά το περιβάλλον του να ανακαλύπτει τον εαυτό του να καλλιεργεί τη δημιουργικότητά του. Επίσης ωριμάζει και μαθαίνει να χρησιμοποιεί πρακτικά τις γνώσεις του και τις δεξιότητες του. Ο Αριστοτέλης γράφει σοβαρά στα Πολιτικά του ότι πρέπει τα παιδιά να είναι απασχολημένα και δίκαια θεωρούν σαν μια ωραία εφεύρεση του Αρχύτα τη ροκάνα που δίνουν στα μικρά παιδιά. Ο Πλάτων συμβουλεύει να αφήνουν τα παιδιά να παίζουν όπως θέλουν μέχρι τα έξι τους χρόνια. Κατά τον φιλόσοφο το παιδαγωγικό παιχνίδι βοηθάει τα παιδιά να προετοιμαστούν καλύτερα για το μελλοντικό τους επάγγελμα και το ρόλο τους στην κοινωνία. Συγκεκριμένα στους Νόμους 1643c προτείνει τα παιδιά να ασχολούνται με παιδαγωγικά ομαδικά παιχνίδια για να προετοιμαστούν καλύτερα στη μελλοντική τους ιδιότητα ως πολίτες. Έτσι υπήρχαν παιχνίδια που έπαιζαν κορίτσια και τα προετοίμαζαν για το ρόλο τους στην οικογένεια και παιχνίδια για αγόρια που τα προετοίμαζαν για πολεμιστές και γενικά για το ρόλο τους στην κοινωνία. Τέτοια παιχνίδια ήταν: Άθυρμα Αγαπημένο παιχνίδι των μεγαλύτερων σε ηλικία αγοριών ήταν «το άθυρμα» ένα πήλινο αλογάκι πάνω σε ρόδες που το έσερναν σε όλο το σπίτι. Το παιχνίδι όμως που λαχταρούσαν όλα τα αγόρια ήταν ένα «αμαξάκι με ρόδες». Συνήθως το έσερναν τα αγαπημένα τους σκυλιά κι όταν αυτά κουράζονταν το έσερναν τα παιδιά μόνα τους.

slide 5:

Σελίδα 5 ΚΑΛΑΜΟΝ ΕΠΙΒΑΙΝΕΙΝ: Συνηθισμένο παιδικό παιχνίδι που παιζόταν με πρόχειρα υλικά. Αναφέρεται και με την ονομασία κάλαμον περιβαίνειν. Πρόκειται για την αρχαιοελληνική ονομασία του σημερινού παιχνιδιού αλογάκι. Το παιχνίδι το συναντούμε συχνά σε απεικονίσεις αγγείων. Στοιχεία γι’ αυτό αντλούμε και από φιλολογικές πηγές. Ο Πλούταρχος αναφέρει ένα χαριτωμένο περιστατικό. Κάποιος φίλος του βασιλιά της Σπάρτης Αγησιλάου πήγε να τον επισκεφθεί και τον βρήκε να ιππεύει ένα απλό καλάμι καλπάζοντας και αλαλάζοντας μαζί με τα παιδιά του. Όταν ο φίλος του σχολίασε το γεγονός ο Αγησίλαος του είπε: «Μη με κοροϊδεύεις προτού γίνεις κι εσύ πατέρας». Ο κάλαμος ήταν ένα κάπως μακρύ κοντάρι από ξύλο το οποίο στην καλύτερη εκδοχή του ήταν στρογγυλό και στη μια του άκρη έφερε ένα ομοίωμα κεφαλής αλόγου. Η αλογοκεφαλή μπορεί να ήταν είτε μια σανίδα με το περίγραμμα ενός κεφαλιού αλόγου και το υπόλοιπο ζωγραφιστό είτε πήλινη που την αγόραζαν και την τοποθετούσαν σ’ ένα κοντάρι ή μια κεφαλή αλόγου από κάτι πρόχειρο π.χ. από πανί. Ένα μικρό σχοινί που το κρατούσε το παιδί ήταν προσαρμοσμένο στην αλογοκεφαλή. Αυτό παρίστανε το χαλινάρι του αλόγου. Απαραίτητο συμπλήρωμα του αναβάτη ο οποίος τοποθετούσε τον κάλαμο κάτω από τα πόδια του και «ίππευε» ήταν ένα μικρό μαστίγιο ή μια απλή βίτσα για να μαστιγώνει το άλογο. Τρέχοντας ο νεαρός και μαστιγώνοντας το άλογό του μπορούσε να απασχοληθεί πολλή ώρα μόνος του ή με άλλους ιππείς που συναγωνίζονταν ποιος θα περάσει στον άλλο στο τρέξιμο. Κύλιντρο Συνηθισμένο παιχνίδι ήταν «ο τροχός»το στεφάνι. Το "κύλιντρο" των Λεριών. Το παιδί έριχνε το στεφάνι και έπρεπε χρησιμοποιώντας επιδέξια ένα ραβδί να το κρατήσει σε κίνηση. Ο τροχός δεν είναι όμως μόνο παιχνίδι. Τον χρησιμοποιούσαν και στις παλαίστρες όπου γυμνάζονταν οι νέοι. Ήταν φτιαγμένο από χαλκό είχε μεγάλο μέγεθος και ήταν βαρύτερο σε σχέση με το αντίστοιχο παιδικό παιχνίδι. . Ο Ιπποκράτης μάλιστα ο φημισμένος γιατρός στο βιβλίο του «Περί Διαίτης» τον συστήνει σε όσους θέλουν να κρατηθούν σε καλή φυσική κατάσταση.

slide 6:

Σελίδα 6 -Πλαγγόνακούκλα Το πιο χαρακτηριστικό παιχνίδι για κορίτσια ήταν οι κούκλες ή πλαγγόνες. Υπήρχαν και αρθρωτές κούκλες με κινητά χέρια και πόδια γνωστά με το όνομα «νευρόσπαστο». Μικρά πήλινα αγγεία τραπεζάκια και κρεβατάκια συμπλήρωναν το μαγικό κόσμο των κοριτσιών. Τα κορίτσια τη μέρα του γάμου τους αφιέρωναν τα παιχνίδια τους στη Θεά ως ένδειξη του περάσματος από την κοριτσίστικη ζωή τους στην ενήλικη ζωή τους ως γυναίκες μητέρες και σύζυγοι. Έχουν βρεθεί επίσης κούκλες για αγόρια κυρίως με μορφή πολεμιστών.

slide 7:

Σελίδα 7 -Στρόμβος Αλλιώς: βέμβυξ κώνος ρόμβος στρόβιλος. Είναι η γνωστή σβούρα. Στην αρχαία Ελλάδα έπαιζαν τη σβούρα δίνοντας μόνο την αρχική κίνηση ή συντηρούσαν την αρχική της κίνησή της με χτυπήματα την κατά διαστήματα με ένα μαστίγιο. Υπάρχει εικόνα σε αγγείο με νεαρή γυναίκα να παίζει τη σβούρα με μαστίγιο. Ο Μ. Βασίλειος στα χρόνια του οποίου το παιχνίδι ήταν πολύ κοινό σημειώνει ότι ο στρόβιλος στροβιλιζόταν μόνο μία φορά την αρχική και μετά αφηνόταν ώσπου να σταματήσει. Σε μερικά χωριά της Βισαλτίας η συντήρηση της κίνησης στη σβούρα με μαστίγιο επέζησε μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα. Γιο-Γιο Βοιωτικό ερυθρόμορφο πηνίο : Οι παίκτες σκαλίζουν στο ξύλο δύο δίσκους που ενώνονται στο κέντρο με έναν κυλινδρικό άξονα πάνω στον οποίο στερεώνουν την αρχή μιας κλωστής την οποία στη συνέχεια τυλίγουν γύρω-γύρω. Το γιογιό είναι έτοιμο για παιχνίδι: το αφήνουν να πέσει και η κλωστή ξετυλίγεται ενώ με μια κίνηση του χεριού ξαναμαζεύεται γύρω από τον άξονα. Έπειτα το αφήνουν πάλι να πέσει και ξανά από την αρχή. Τα γιο-γιο των προγόνων μας ήταν ξύλινα ή μεταλλικά και επιβιώνουν έως σήμερα.

slide 8:

Σελίδα 8 Πολλές θρησκευτικές γιορτές όχι μόνο τα Διάσια αλλά κυρίως τα Ανθεστήρια στο τέλος του Φλεβάρη έδιναν αφορμή για διασκεδάσεις που έπαιρναν μέρος και οι μικροί. Όσο κρατούσαν αυτές οι γιορτές ήταν συνήθεια να τους αγοράζουν παιχνίδια ή αμαξάκια ή μικρά αγγεία στο ανάστημά τους. Τα παιχνίδια όμως που προτιμούσαν τα παιδιά ήταν ίσως τα πιο φθηνά δηλαδή αυτά που έφτιαχναν μόνα τους. Τα παιδιά δε διασκέδαζαν μόνο με αγαλματάκια που παρίσταναν ζώα και τα έφτιαχναν στο σπίτι ή τα αγόραζαν αλλά επίσης και με πραγματικά ζώα. Υπήρχαν και ομαδικά παιχνίδια: -ΧαλκήΜυία Τυφλόμυγα Οι κανόνες του παιχνιδιού από τα αρχαία χρόνια ήταν: Δένανε με ένα μαντίλι τα μάτια ενός παιδιού και έλεγε: "χαλκή μύγα θα κυνηγήσω" και οι άλλοι αποκρίνονταν: "θα κυνηγήσεις μα δεν θα την πιάσεις" και τον χτυπούσαν με τις ζώνες τους μέχρι να πιάσει ένα παιδί. Αλλιώς το παιχνίδι λεγόταν μυίνδα δραπετίνδα ψηλαφίνδα. Στη Βισαλτία παιζόταν σε ανοιχτούς χώρους με το όνομα «Τύφλα βουβάλα» και ο χώρος του παιχνιδιού περιοριζόταν με ένα μεγάλο σκοινί που ήταν δεμένο στις άκρες. Οι συνεχείς μετακινήσεις των παιδιών άλλαζαν τα όρια του παιχνιδιού πράγμα που δυσκόλευε τον ρόλο της μάνας.

slide 9:

Σελίδα 9 -Ακινητίνδα Αγαλματάκια Το αρχαίο παιχνίδι ακινητίνδα παίζεται και σήμερα με το όνομα αγαλματάκια μόνο που υπάρχουν κάποιες διαφορές. Στην ακινητίνδα οι παίκτες μόλις δοθεί το σύνθημα πρέπει να μείνουν ακίνητοι σε όποια στάση βρίσκονται. Εκείνος που θα κουνηθεί βγαίνει από το παιχνίδι. Στα αγαλματάκια βρίσκονται όλα τα παιδιά στη γραμμή εκτός από ένα. Αυτό το παιδί βρίσκεται περίπου πέντε μέτρα μακριά από τα άλλα παιδιά και με γυρισμένη πλάτη λέει: "Αγαλματάκια ακούνητα αμίλητα αγέλαστα μέρα ή νύχτα. Τα υπόλοιπα παιδιά όταν μιλάει κουνιούνται όταν όμως ρωτάει απαντούν "μέρα" ή "νύχτα". Αν πουν "νύχτα" συνεχίζεται το παιχνίδι και αν πουν "μέρα" γυρνάει και μένουν όλοι αγάλματα. Τότε όποιος κουνηθεί μπαίνει στη θέση του παιδιού και ξαναρχίζει το παιχνίδι. -Μπάλα Αυτό το παιχνίδι παίζεται ως εξής: το ένα παιδί πετά με δύναμη τη μπάλα και εκείνη σκάει στο έδαφος και την πιάνει ένα άλλο παιδί. Αυτό γίνεται συνεχώς και έτσι συνεχίζεται το παιχνίδι. Η μπάλα τους ήταν φτιαγμένη από δέρματα ζώων. -Χυτρίνδα Παιχνίδι μιας ομάδας παιδιών. Μετά από κλήρωση ένας παίχτης στεκόταν στο κέντρο κρατώντας με το αριστερό χέρι του μια χύτρα στο κεφάλι του. Οι άλλοι γυρνώντας γύρω του προσπαθούσαν να τον χτυπήσουν κάνοντας έναν διάλογο μαζί του ενώ προσπαθούσε να χτυπήσει με τα πόδια του κάποιον συμπαίκτη του. Όποιον πετύχαινε έπαιρνε τον ρόλο του με τη χύτρα στο κεφάλι. Σε μια δεύτερη παραλλαγή του παιχνιδιού δεν υπήρχε χύτρα υπήρχαν όμως στο κέντρο δύο παίχτες με τον έναν στέκεται στο κέντρο καθιστός ή όρθιος ως «χύτρα» και ο δεύτερος να ακουμπά το χέρι του στο κεφάλι του πρώτου. Ο δεύτερος από το ζευγάρι προσπαθούσε να φυλάξει την «χύτρα» από τους υπόλοιπους της ομάδας που επιχειρούσαν να τον χτυπήσουν η αλλαγή των ρόλων γινόταν όπως στην πρώτη παραλλαγή. Η δεύτερη παραλλαγή του παιχνιδιού παιζόταν στη Βισαλτία με τον προστατευόμενο παίχτη να κάθεται πάνω σε μια πέτρα. «ΑΠΕΜΠΟΛΩΝ ΤΟΥ ΚΕΙΘΕΝ ΕΜΒΟΛΩΝ»Α ΜΠΕ ΜΠΑ ΜΠΛΟΝ…: Σύμφωνα με κάποιους ερευνητές στην αρχαιότητα τα αγόρια έπαιζαν ένα πολεμικό παιχνίδι στο οποίο ωθούσαν με δύναμη τον αντίπαλο φωνάζοντας: «Απεμπολών του κείθεν εμβολών» φράση που σημαίνει: «Σε απεμπολώ σε απωθώ σε σπρώχνω πέραν εκείθεν εμβολών «χτυπώντας σε» …». Ηχομιμιτικά μας θυμίζει πολύ το δικό μας λάχνισμα. Ωστόσο η θεωρία αυτή δεν είναι γενικά αποδεκτή -Η μετά ράβδων παιγνική συμβολή Το παιχνίδι είναι γνωστό κυρίως από βυζαντινές πηγές. Ανήκει στα παιχνίδια ασκήσεις παιχνίδια με αγωνιστικό περιεχόμενο και οι ρίζες του πιθανότατα να βρίσκονται στα αρχαία παιχνίδια με ραβδιά ίσως στους ακοντισμούς. «Βέβαιον είναι … ότι κατά τους βυζαντινούς χρόνους υπήρξεν αγωνιστική παιδιά δια ράβδων γινομένη». Και αναφέρεται ότι το παιχνίδι παιζόταν στην Κύπρο με το όνομα «Τζιρίτιν». Ένα αγωνιστικό παιχνίδι με ραβδιά διαφορετικό από το «Τζιρίτιν» της Κυπρου διασώθηκε μέχρι στις αρχές του περασμένου αιώνα στην Τερπνή Σερρών με το όνομα «Πάντα». Ήταν παιχνίδι που παιζόταν από μια ολιγάριθμη ομάδα παιδιών σε ανοιχτωσιές όπως οι επίπεδοι βοσκότοποι ή οι φαρδείς δρόμοι. Ήταν ένα παιχνίδι που εξασκούσε τα παιδιά στο να ρίχνουν εύστοχα και αποτελεσματικά το ραβδί που ήταν απαραίτητο εργαλείο στην καθημερινή ζωή για το βόσκημα μικρών ή μεγάλων ζώων. Η δυσκολία στο παιχνίδι ήταν ότι τα ραβδιά έπρεπε να

slide 10:

Σελίδα 10 ρίχνονται σε βολές παράλληλες με το έδαφος χωρίς να περιστρέφονται όπως τα ακόντια. Λεπτομερής περιγραφή του παιχνιδιού δίνεται στο βιβλίο «Τότε που παίζαμε». Πεντέλιθα Πεντόβολα Τα πεντέλιθα σήμερα πεντόβολα είναι ένα αρχαίο παιχνίδι. Παίζεται όμως ακόμα και σήμερα. Στο παιχνίδι αυτό μπορούσαν να παίξουν όσα παιδιά ήθελαν. Το κάθε παιδί είχε συγκεντρωμένα πέντε βοτσαλάκια κοντά στα πόδια του. Ο κάθε παίκτης πετούσε ένα βοτσαλάκι ψηλά και έπρεπε να το ξαναπιάσει αφού πρώτα είχε πάρει από κάτω ένα ακόμα βοτσαλάκι. H αποδιδρασκίνδρακρυφτό Ένας παίκτης κλείνει τα μάτια του και οι άλλοι τρέχουν να κρυφτούν σε ορισμένο χρόνο. Ο παίκτης ανοίγει τα μάτια του και ψάχνει να τους βρει. Κάθε φορά που βρίσκει έναν πρέπει να προλάβει να τρέξει πρώτος στη θέση του αλλιώς χάνει. -Κερητίζειν Παιχνίδι που παιζόταν από δύο παίχτες οι οποίοι προσπαθούσαν να κατευθύνουν μία σφαίρα με ραβδιά. Υπάρχει ανάγλυφη παράσταση του παιχνιδιού στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Ήταν ο πρόδρομος του σημερινού χόκεϋ. Το παιχνίδι διασώθηκε στη Βισαλτία με το όνομα «Γρούνα»/ γουρούνα. Ήταν παιχνίδι μιας ολιγάριθμης ομάδας παιδιών. Άρχιζε με την διαδικασία ανάθεσης του ρόλου της μάνας που ήταν και ανεπιθύμητος ρόλος. Η μάνα προσπαθούσε με ένα ραβδί να βάλει ένα μικρό μεταλλικό κουτί τη γρούνα σε μια μικρή λακκούβα ενώ οι άλλοι παίχτες επιδίωκαν το αντίθετο. Πάντα όμως η προσπάθεια γινόταν από τη μάνα και αντίπαλο έναν άλλον παίχτη της ομάδας. Λεπτομερής περιγραφή του παιχνιδιού «γρούνα» δίνεται στο βιβλίο «Τότε που παίζαμε». Το κολλαβίζειν Ένας παίκτης στέκεται όρθιος και με το χέρι του σκεπάζει τα μάτια του. Ένας άλλος τον κτυπά και συγχρόνως τον ρωτά με ποιο χέρι τον κτύπησε. Ασκωλιασμός Ασκί Στην αρχαιότητα το παιχνίδι αυτό ήταν ένα είδος ακροβασίας και παιζόταν κατά κύριο λόγο στις γιορτές του Διονύσου: Οι παίκτες ανέβαιναν με το ένα πόδι πάνω σε ένα φουσκωμένο ασκί αλειμμένο με λάδι και ο καθένας φανέρωνε την επιδεξιότητά του στην ισορροπία και στην ευλυγισία. Τις περισσότερες φορές ο παίκτης έπεφτε κάτω πράγμα που διασκέδαζε τους άλλους παίκτες οι οποίοι αδιαφορούσαν για το αν θα γελούσαν το ίδιο και οι άλλοι μ’

slide 11:

Σελίδα 11 αυτούς όταν σε λίγο που θ’ ανέβαιναν κι΄αυτοί στο λαδωμένο ασκί θα πάθαιναν τα ίδια. Το παιχνίδι αυτό παίζεται και σήμερα στην Ήπειρο με την ονομασία Ασκί. Παραλλαγές του παιχνιδιού Ένας παίκτης πηδώντας στο ένα πόδι καταδιώκει τους άλλους παίκτες που τρέχουν και με τα δύο πόδια ή μόνο με το ένα πόδι. Στις περιοχές όπου παίζεται έχει τις ιδιαίτερες ονομασίες του: κουτσαλωνάκι κουτσοκαλόγερος. Σκαπέρδα διελκυστίνδα Στην σκαπέρδα οι παίκτες καρφώνουν στο χώμα ένα δοκάρι το οποίο έχει μια τρύπα στο κέντρο του από όπου περνούν ένα σκοινί. Στις δύο άκρες του δένεται από ένας παίκτης έτσι ώστε ο ένας να μην κοιτά τον άλλο και προσπαθούν τραβώντας με δύναμη να φέρουν ο ένας τον άλλον κοντά στη δοκό. Το παιχνίδι αυτό παίζεται και με ισάριθμους σε κάθε πλευρά παίκτες. Ατραγαλίζειν Το αστραγαλίζειν το παιχνίδι δηλαδή με τους αστραγάλους ή αλλιώς τα κότσια ήταν από τα αγαπημένα παιχνίδια των αγοριών και των κοριτσιών. Οι αστράγαλοι προέρχονταν από τα πίσω πόδια των κατσικιών και των αρνιών. Κάποιες φορές αντί για αστραγάλους

slide 12:

Σελίδα 12 χρησιμοποιούνταν μικρές πέτρες ή καρύδια και αμύγδαλα. Τα παιδιά έπαιζαν και τους «αρτιάζειν αστραγάλους» τα μόνα ζυγά. Σε αυτά ο ένας έκρυβε τους αστραγάλους στο χέρι του και ο άλλος προσπαθούσε να μαντέψει αν ο αριθμός των αστράγαλων ήταν μονός ή ζυγός δηλαδή περιττός ή άρτιος. Απόρραξις Οι παίκτες κτυπούν τη μπάλα με δύναμη στο έδαφος ώστε να αναπηδήσει. Έπειτα την πιάνουν και την ξανακτυπούν. Όποιος παίκτης πετύχει τα πιο πολλά κτυπήματα κερδίζει. Άλλοτε πάλι πετούν τη μπάλα στον τοίχο και πρέπει να την πιάσουν πριν πέσει στο έδαφος. Το παιχνίδι αυτό μπορούν να παίζουν μόνοι τους ή ανά δυο. Η απόρραξις παιζόταν και από κορίτσια με τη «σφαίρα» μπάλα από δέρμα ή κομμάτια ύφασμα ραμμένα και παραγεμισμένα με αλογότριχες άχυρο ή μαλλί.Τα αγόρια πετώντας την μπάλα με τα χέρια προσπαθούσαν να την περάσουν στο στόμιο ενός αγγείου κάτι σαν τη σημερινή καλαθοσφαίριση. Ο νικημένος έπρεπε να πάρει στην πλάτη το νικητή. Αυτό ονομαζόταν «εφεδρισμός» η "μπέτσα" των Λεριών. Εις ώμιλλαν Τα παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας έπαιζαν το εις ώμιλλαν τις ομάδες. Σε αυτό χάραζαν έναν κύκλο στο χώμα και προσπαθούσαν σημαδεύοντας από ένα ορισμένο σημείο να στείλουν τον αστράγαλο του ζώου μέσα στον κύκλο. Ο κάθε παίκτης είχε δέκα βολές. Ο νικητής σχεδίαζε τον κύκλο και καθόριζε τη διάμετρο καθώς και το σημείο βολής. Σφαιρία ή σφαιρίδια Ήταν οι σημερινοί βόλοι ή οι μπίλιες. Από τα στοιχεία που υπάρχουν πιθανολογείται ότι στην αρχαία Ελλάδα οι βόλοι παίζονταν όπως και σήμερα. Ανακρουσία Ήταν παιχνίδι με κρούση της σφαίρας σε τοίχο και πιάσιμό της μετά την ανάκρουση. Η βολή και το πιάσιμο επαναλαμβάνονταν από τον ίδιο παίχτη χωρίς διαφοροποιήσεις μέχρι που έχανε.8 Σήμερα στο ίδιο παιχνίδι οι λαβές στις διαδοχικές ανακρούσεις διαφοροποιούνται. Σχοινοφυλίνδα

slide 13:

Σελίδα 13 Η περιγραφή αυτού του αρχαίου παιχνιδιού11 δίνεται χωρίς ουσιώδεις διαφορές από το σύγχρονο παιχνίδι της Βισαλτίας «Κάηκι τ’ παπά αχυρώνα». Το παιχνίδι της Βισαλτίας παιζόταν από μια πολυάριθμη ομάδα μικρών κοριτσιών. Όλα τα κορίτσια εκτός από τη μάνα κάθονταν καταγής σχηματίζοντας έναν κύκλο και είχαν μέτωπο προς το εσωτερικό του κύκλου. Τότε η μάνα που επιλεγόταν με κλήρωση άρχιζε το παιχνίδι γυρνώντας έξω από τον κύκλο των κοριτσιών επαναλαμβάνοντας τραγουδιστά τη φράση «κάηκι τ’ παπά αχυρώνα κι κόμακαίιτι». Κρατώντας σταθερό τον ρυθμό της κίνησής της σε κάποια στιγμή άφηνε χωρίς να γίνει αντιληπτό ένα μαντήλι πίσω από κάποιο κορίτσι. Μόλις γινόταν αντιληπτό το γεγονός από τα κορίτσια της ομάδας αυτά άρχιζαν να επαναλαμβάνουν τα λόγια της μάνας πράγμα που σήμαινε ότι κάπου έπεσε το μαντήλι και όλα τα κορίτσια άρχιζαν να ψάχνουν πίσω τους για το μαντήλι. Το κορίτσι που εύρισκε το μαντήλι σηκωνόταν αμέσως και άρχιζε να κυνηγά τη μάνα γύρω γύρω στον κύκλο με το μαντήλι στο χέρι. Αν την έφθανε τη χτυπούσε με τον κόμπο που είχε το μαντήλι. Ο κόμπος δεν περιείχε τίποτε μέσα του τα χτυπήματα επομένως ήταν ελαφρά ίσα-ίσα για να δημιουργούν την ατμόσφαιρα του παιχνιδιού. Το κυνηγητό της μάνας με χτυπήματα ή όχι κρατούσε μέχρι να φτάσει η μάνα στην κενή θέση οπότε καθόταν και αναλάμβανε το ρόλο της το κορίτσι που κρατούσε το μαντήλι. Αν μέχρι να ολοκληρώσει τον κύκλο η μάνα δεν γινόταν αντιληπτό ότι είχε πέσει το μαντήλι τότε το έπαιρνε η μάνα και χτυπούσε με το μαντήλι το κορίτσι που το είχε πίσω του. Το κορίτσι τότε σηκωνόταν και έτρεχε για να αποφύγει τα χτυπήματα. Και στην περίπτωση αυτή το κυνηγητό κρατούσε έναν κύκλο τώρα όμως δεν άλλαζε η μάνα.12 Μοσκίνδαμακριά γαϊδούρα Είναι το παιχνίδι που μας είναι γνωστό με το όνομα «Μακριά γαϊδούρα».13 Και στη Βισαλτία παιζόταν το παιχνίδι με διάφορα ονόματα όμως η περιγραφή του είναι λίγο διαφορετική από αυτήν του αρχαίου παιχνιδιού. Ήταν παιχνίδι για μεγάλα αγόρια και παιζόταν από δυο ομάδες των τεσσάρων έως έξι παιδιών.14 Δέλτα Το παιχνίδι σαν άμιλλα ή δέλτα παιζόταν ως εξής: χάραζαν στη γη έναν κύκλο ή ένα τρίγωνο στο εσωτερικό του οποίου έπρεπε να παραμείνει το καρύδι που πετούσαν. Θα πρέπει να υποθέσουμε πως σε περίπτωση επιτυχίας όλα τα καρύδια που είχαν μείνει από έξω από το στόχο τα κέρδιζε ο νικητής. Τέλος μια τελευταία παραλλαγή: αντί για κύκλο ή τρίγωνο έσκαβαν στο έδαφος ένα λακκάκι ή τοποθετούσαν ένα αγγείο. Στόχος είναι το λακκάκι ή το αγγείο. Επίσκυρος: Τα παιδιά στην αρχαιότητα έπαιζαν ένα παιχνίδι με την μπάλα που θυμίζει το σημερινό ποδόσφαιρο. Ονομαζόταν Επίσκυρος από τη λέξη σκύρο χαλίκι και ήταν παιχνίδι αρκετά βίαιο. Με ένα μυτερό σκύρο χαλίκι χάραζαν στο χώμα μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις δυο ομάδες όπου και τοποθετούσαν τη μπάλα. Ο Πολυδεύκης το αναφέρει χωρίς πολλές λεπτομέρειες

slide 14:

Σελίδα 14 «Στομάχιον» Ένα άγνωστο επιτραπέζιο παιχνίδι ή το αρχαίοΤΑΝΓΚΡΑΜ Ηταν επινόηση του Αρχιμήδη και θεωρείται ο πρόγονος του κινεζικού παιχνιδιού που σήμερα είναι γνωστό ως τάγκραμ. Το «οστομάχιον» ήταν ατομικό αλλά και ομαδικό πνευματικό παιχνίδι της αρχαιότητας. Σε αυτό μπορούσαν να συμμετάσχουν δύο ή περισσότεροι παίκτες. Η λέξη οστομάχιον είναι σύνθετη. Προέρχεται από τις λέξεις «οστούν» και «μάχην». ΟΙ παίκτες χρησιμοποιούσαν 14 επίπεδα πολύγωνα οστά - που στο σύνολό τους σχημάτιζαν ένα τετράγωνο- με τα οποία προσπαθούσαν να σχηματίσουν διάφορες γεωμετρικές μορφές: ελέφαντα χήνα που πετάει πολεμιστή με ξίφος περικεφαλαία πύργο κολόνα αγριογούρουνο σκυλί κ.ά. Το παιχνίδι προκάλεσε τον Αρχιμήδη που είδε σε αυτό ένα μαθηματικό πρόβλημα: με πόσους συνδυασμούς τα 14 επίπεδα μπορούν να σχηματίσουν ένα τετράγωνο. Το πρόβλημα απασχόλησε τον Αρχιμήδη στην πραγματεία του «Στομάχιον» που ήρθε στο φως από την μελέτη ενός παλίμψηστου αρχαίο κείμενο σε πάπυρο ή περγαμηνή που επικαλύπτεται από άλλο κείμενο. Το αρχικό αόρατο κείμενο διαβάστηκε χάρη στη τεχνολογία μέσω των ακτίνων Χ.

slide 15:

Σελίδα 15 ΤΟ ΤΡΙΟΔΙΝ Πρόγονος της πασίγνωστης σημερινής τρίλιζας αρχαία τριάς Παιζόταν με δύο παίκτες. Ο καθένας χρησιμοποιούσε τρείς πεσσούς διαφορετικού χρώματος ή υλικού με κλήρωση για το ποιός θα ξεκινούσε το παιχνίδι. Κάθε παίκτης προσπαθούσε να σχηματίσει ευθεία κινώντας εναλλάξ όποιον πεσσό ήθελε και προσπαθώντας να εμποδίσει τον αντίπαλό του να σχηματίσει τριόδιν δηλαδή ευθεία γραμμή. Ανώνυμο Παιχνίδι για αγόρια που το έπαιζαν σε ανοιχτωσιές αφού χωρίζονταν σε δυο ολιγομελείς ομάδες. Ως υλικά για το παιχνίδι χρειάζονταν έξι στενόμακρες πέτρες που χρησιμοποιούνταν ως στόχοι και πολλές μικρές πέτρες ως βολίδες τουλάχιστο τριπλάσιες από τον αριθμό των παιχτών. Όλες οι πέτρες στόχοι ή βολίδες είχαν μέγεθος που καθοριζόταν από τις δυνατότητες των παιχτών. Οι βολίδες έπρεπε να ρίχνονται άνετα από τους παίχτες και να είναι αποτελεσματικές στις κρούσεις με τους στόχους. Οι στόχοι έπρεπε να είναι αρκετά μεγάλες πέτρες έπρεπε όμως και να ανατρέπονται με τα χτυπήματα των βολίδων. Η κάθε ομάδα έστηνε στην περιοχή της τις δικές της πέτρες-στόχους πάνω στην ίδια νοητή ευθεία γραμμή με τις πέτρες-στόχους της άλλης ομάδας. Οι στόχοι της ίδιας ομάδας απείχαν μεταξύ τους δυο έως τρία βήματα ενώ των δυο ομάδων ήταν σε απόσταση που καθοριζόταν από τις δυνατότητες βολής των παιχτών. Οι παίχτες της κάθε ομάδας με σειρά προτεραιότητας που καθοριζόταν με διαδικασίες κλήρωσης εναλλάσσονταν ανά ένας στις βολές και έριχνε ο καθένας από τρεις βολίδες με στόχο να ανατρέψει τους στόχους της αντίπαλης ομάδας. Η ευστοχία των παιχτών και η δύναμη στις βολές τους ήταν οι παράγοντες που καθόριζαν την εξέλιξη του παιχνιδιού και ξεχώριζαν το νικητή. Νικούσε η ομάδα που πετύχαινε πρώτη να ανατρέψει όλες τους στόχους της αντίπαλης ομάδας. Οι νικητές πέρα από την ικανοποίηση που τους έδινε η πρωτιά στη δύναμη και στην ευστοχία απολάμβαναν και το έπαθλο της καβάλας. Τους έπαιρναν στις πλάτες τους οι ηττημένοι και τους πήγαιναν βόλτα σε καθορισμένη από πριν διαδρομή που συνήθως ήταν από τη θέση της μιας ομάδας έως τη θέση της άλλης. Μετά το παιχνίδι επαναλαμβανόταν με αλλαγή των θέσεων. Εξισορροπούσαν έτσι τυχόν διαφορές που υπήρχαν στο μέγεθος στο σχήμα και στο στήσιμο των στόχων. Είναι περιγραφή του παιχνιδιού όπως παιζόταν ακριβώς στην αρχαία Ελλάδα.15 «Τα ρούμπαλα» είναι το ίδιο παιχνίδι με μικρές διαφορές στην εξέλιξή του. Άλλα παιχνίδια στην αρχαία Ελλάδα Οι Αρχαίοι νέοι και γέροι διασκέδαζαν πολύ με τα οικιακά ζώα συχνά με σκληρό τρόπο. Ένα αρχαϊκό ανάγλυφο δείχνει δυο εφήβους καθισμένους τον έναν απέναντι

slide 16:

Σελίδα 16 στον άλλον. Ο ένας κρατάει από ένα σκοινάκι ένα σκύλο κι ο άλλος μια γάτα. Όπως είναι ολοφάνερο τα ζώα αυτά μονομαχούν. Πίσω από κάθε έφηβο ένας άντρας όρθιος ακουμπισμένος στο μπαστούνι του παρακολουθεί με πάθος την πάλη. Φαίνεται πως έχουν βάλει στοίχημα. Τα τυχερά παιχνίδια ήταν πολλά. Από το «μονά-ζυγά» που το έπαιζαν με χάλκινα νομίσματα χαλκίνδα κοκκαλάκια και κουκιά μέχρι τα διάφορα παιχνίδια με κύβους κύβοι. Τα ζάρια τα έπαιζαν κανονικά με τρεις κύβους πήλινους που οι έξι έδρες τους ήταν σημειωμένες ή με γράμματα που αντιστοιχούσαν με αριθμούς Α1 Β2 κ.λ.π ή με ονόματα περισσότερο ή λιγότερο συντομευμένα των έξι πρώτων αριθμών. Η μονάδα ή άσσος ονομαζόταν «κύβος» Το παιχνίδι που λεγόταν «πέντε γραμμαί» το έπαιζαν δύο παίχτες που μετακινούσαν πέτρες σαν πιόνια επάνω σε γραμμές σύμφωνα με τις ενδείξεις που έδειχναν οι κύβοι που’ ριχναν. Υπήρχαν και έχουν διασωθεί μερικοί πολύ περίεργοι τύποι ζαριών που δεν γνωρίζουμε σε ποια παιχνίδια χρησιμοποιούνταν. Π.χ. στο Βρετανικό Μουσείο φυλάσσονται ζάρια σε σχήμα ανθρώπου σχεδόν παντελώς άγνωστο στις μέρες μας. Η χρήση του είχε τις περισσότερες φορές και σεξουαλικά υπονοούμενα καθώς η θέση του ζαριού καθόριζε την ερωτική στάση του ζευγαριού. Πάνω στο ζάρι υπάρχουν χαραγμένες κουκίδες με τις τυχερές αξίες σε διάφορα μέρη του σώματος από το ένα μέχρι το έξι.

slide 17:

Σελίδα 17 Όσο για την πεττεία ή πεσσεία που έμοιαζε πολύ με το τάβλι ή με τη ντάμα είναι πάρα πολύ παλιά . Ήδη οι ήρωες του Ομήρου κι οι μνηστήρες της Πηνελόπης «έπαιζαν πεσσούς». Μερικά από τα άλλα παιχνίδια της αρχαίας Ελλάδας που σχετίζονται με τα σύγχρονα παιχνίδια είναι τα πιο κάτω: αἰώρα ἀντισφαίρισις ἁρπαστόν ἀρτιάζειν ἀσίκχιοι δραπετίνδα ἐπίσκυροςσφαῖρα ἐφηβική σφαῖρα ἰππαστὶα σφαίρισις•κάλαμον περιβῆναι κόραι κρικηλασία κρυπτίνδα μυΐνδα οστρακίνδα οὐρανίασφαῖρα σφαῖρα σφαίρισιςσφαιρισμός τρόπα φαινίνδα. Υπήρχαν επίσης στην Αθήνα μαριονέτες και ένα θέατρο «σκιών» πρόδρομος του σημερινού καραγκιόζη. Ο Πλάτων φαίνεται πως αυτά είχε στο νου του όταν έπλασε τον περίφημο μύθο του σπηλαίου σύμφωνα με τον οποίο σκιές προβάλλονται επάνω στον βράχο. Υπήρχαν παιχνίδια για μωρά και μικρά παιδιά Πλαταγή κουδουνίστρα Ένα από τα πρώτα παιχνίδια που έπαιζαν τα μωρά στην αρχαιότητα ήταν «η πλαταγή» μια πήλινη κουδουνίστρα που την έβαζαν στο χέρι του και με τον ήχο που έκαναν τα πετραδάκια που είχε μέσα το έκαναν να ξεχνιέται και να σταματά τα κλάματα. Πλαταγή Ίυγξ Ανάμεσα στα παιχνίδια που προτιμούσαν τα παιδιά ήταν η ίυγξ. Σε έναν ξύλινο συνήθως τροχίσκο άνοιγαν δυο τρύπες περνούσαν διπλή κλωστή και αφού την περίστρεφαν την τραβούσαν και την χαλάρωναν. Ο ήχος που παραγόταν θύμιζε το πουλί ίυγγα δηλαδή τον μυρμηγκοφάγο από τον οποίο πήρε και το όνομα του το παιχνίδι. Λέγεται πως ανάλογα με τον παραγόμενο ήχο μπορούσαν να κάνουν διάφορες προβλέψεις. Σφαίρα και αστραγάλους έπαιζαν χωρίς αμφιβολία από τα πρώτα παιδικά τους χρόνια αλλά και οι νέοι εξακολουθούσαν να παίζουν τα δυο αυτά παιχνίδια.

slide 18:

Σελίδα 18 Ίυγξ Σφαίρα και αστραγάλους έπαιζαν χωρίς αμφιβολία από τα πρώτα παιδικά τους χρόνια αλλά και οι νέοι εξακολουθούσαν να παίζουν τα δυο αυτά παιχνίδια. Παιχνίδια έπαιζαν και στα συμπόσια Σε αυτά έπαιζαν πνευματικά παιχνίδια όπως αινίγματα γρίφους και πορτραίτα με τα οποία διασκέδαζαν το λεπτό και καλλιεργημένο πνεύμα των Αθηναίων ή τέλος με παιχνίδια που απαιτούσαν επιδεξιότητα που το πιο διαδεδομένο φαίνεται πως ήταν ο κότταβος. Όπως ήδη είπαμε κάθε συμπόσιο άρχιζε με σπόνδες για να τιμήσουν τους θεούς και πιο πολύ το Διόνυσο. Έπιναν λίγο ανέρωτο κρασί μετά έχυναν μερικές σταγόνες προφέροντας το όνομα της θεότητας. Κατά τη συγκέντρωση οι πότες αντί να ρίχνουν κάτω τη σπονδή διασκέδαζαν σημαδεύοντας έναν ορισμένο στόχο με το υγρό που είχε μείνει στον πάτο της κούπας τους. Σ΄ αυτή τη νέου είδους σπονδή δεν έλεγαν το όνομα ενός θεού πρόφεραν το όνομα ενός αγαπημένου προσώπου. Αν το υγρό έπεφτε επάνω στην πιατέλλα ή στο δοχείο που είχαν βάλει στόχο έβλεπαν σ΄ αυτό έναν ευνοϊκό οιωνό που τους έλεγε από πριν πως η ερωτική τους επιδίωξη θα στεφανωνόταν με επιτυχία. Οι γυναίκες επίσης στα συμπόσια που γίνονταν αποκλειστικά με μέλη του φύλου τους ή οι εταίρες που ήταν προσκαλεσμένες σε συμπόσια αντρών έπαιζαν τούτο τον ερωτικό κότταβο: σ΄ ένα αγγείο του Ευφρονίου μια γυναίκα γυμνή ξαπλωμένη σ΄ ένα κρεβάτι συμποσίου κρατά με το δεξί χέρι τη λαβή μιας κούπας λέγοντας: Ρίχνω αυτήν εδώ για εσένα Λέαγρε.

slide 19:

Σελίδα 19 Ο κότταβος έγινε τόσο πολύ της μόδας ώστε επινόησαν πολλές ποικιλίες αυτού του παιχνιδιού ξεκινώντας από την πιο απλή μορφή που περιγράψαμε αμέσως παραπάνω . Το αγγείο που χρησίμευε για στόχος μπορούσε να είναι και γεμάτο νερό με μικρά πιατάκια πήλινα που έπλεαν επάνω στην επιφάνεια του υγρού. Έπρεπε λοιπόν να πετύχει κανείς αυτά τα μικρά πλεούμενα και να ρίξει επάνω τους το κρασί αρκετά επιδέξια για να τα ανατρέψει και να το βουλιάξει. Το βραβείο του κοττάβου το έπαιρνε εκείνος που προκαλούσε τα περισσότερα απ΄ αυτά τα μικρά ναυάγια. Τέλος είχαν την ιδέα να υψώσουν ένα μακρύ κάθετο μεταλλικό κορμό που τελείωνε σε μια άκρη επάνω στην οποία τοποθετούσαν για ισορροπία ένα δίσκο. Έπρεπε ο παίχτης να ρίξει αυτό το δίσκο ρίχνοντας του το κατακάθι της κούπας του. Φαίνεται πως είχαν για ιδιαίτερα πετυχημένο το χτύπημα αν ο δίσκος πέφτοντας χτυπούσε ένα είδος λυχναριού ή ένα ποτήρι γυρισμένο ανάποδα στερεωμένο επάνω στον κορμό του μετάλλου κατά τα δυο τρίτα του ύψους του. Αυτό το παιχνίδι που είχε διονυσιακό χαρακτήρα το έπαιζαν πιο πολύ στα συμπόσια αλλά επίσης και στους δημόσιους χώρους που σύχναζαν οι αργόσχολοι κυρίως στα λουτρά. Το βραβείο που οριζόταν για το νικητή του κοττάβου ήταν αυγά μήλα γλυκά σαντάλια ένα κολλιέ του αγαπημένου προσώπου. Φαίνεται πως έκριναν τον παίχτη όχι μόνο από τη δεξιοτεχνία του να πετυχαίνει τον καθορισμένο στόχο αλλά επίσης και από την κομψότητα με την οποία κρατούσε και έριχνε αυτό που είχε απομείνει στο ποτήρι του. Το παιχνίδι στο Βυζάντιο Για τα παιχνίδια-αντικείμενα στο Βυζάντιο υπάρχει ελλιπής φιλολογική και εικαστική πληροφόρηση. Η απουσία στοιχείων για τα παιχνίδια των παιδιών από τους βυζαντινούς συγγραφείς οφείλεται σύμφωνα με τον μελετητή Φαίδωνα Κουκκουλέ στην απαξιωτική θέση που είχε το παιδί στη κοινωνία της εποχής και γενικά του μεσαίωνα. Σύμφωνα με τους βυζαντινούς βιογράφους οι ήρωες οι μελλοντικοί βασιλείς οι άγιοι ποτέ δεν παίζουν. Η παιδική ηλικία θεωρείται σύμφωνα με την οπτική του ενήλικα περίοδος μεταβατική προς την ενηλικίωση. Η ανατροφή και η εκπαίδευση συνδέονται με την έφεση για μάθηση. Αντίθετα στοιχεία της παιδικής ηλικίας όπως η ανεμελιά η χαλαρότητα η επιπολαιότητα αναφέρονται στα κείμενα της εποχής υποτιμητικά. Ωστόσο είναι γενικά αποδεκτό από τους σύγχρονους μελετητές του αθύρματος και της παιδιάς ότι δεν υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις τη βυζαντινή περίοδο από την ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα στο θέμα των παιχνιδιών. Σχεδόν όλα τα αρχαιοελληνικά παιχνίδια φαίνεται ότι διατηρήθηκαν με παραλλαγές και διαφοροποιήσεις - όπως ο τροχός οι αστράγαλοι η σφαίρα -ενώ παράλληλα υιοθετήθηκαν και ξένα φράγκικα και περσικά. Παιχνίδια –αθύρματα φέρνει η αρχαιολογική έρευνα σε τάφους παιδιών αλλά και ενηλίκων που φωτίζει τις γνώσεις μας για τη χρονική περίοδο από τον 4ο έως τον 12ο αιώνα. Τα αντικείμενα αυτά που συνοδεύουν τον νεκρό λειτουργούν ως συντροφιά - αλλά και ως λατρευτικά- φυλακτά. Η έλλειψη πληροφοριών δεν σημαίνει ότι τα παιδιά στο Βυζάντιο δεν έπαιζαν. Η έμφυτη ανάγκη των παιδιών για παιχνίδι αν και περιοριζόταν από τις κοινωνικές συμβάσεις της παραδοσιακής συντηρητικής χριστιανικής κοινωνίας έβρισκε έκφραση μέσα στο σπίτι κυρίως για τα κορίτσια κούκλες και έξω από αυτό για τα αγόρια παιχνίδια στο δρόμο – πόλεμος ιπποδρομίες. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού απαντώνται νέα παιχνίδια που μιμούνται τις δραστηριότητες των μεγάλων και εξάπτουν τη φαντασία των παιδιών όπως η αναπαράσταση της βάπτισης της κούκλας που απαντάται έως σήμερα. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στο αγαπημένο παιχνίδι των κοριτσιών που τα μυεί στο ρόλο της μητέρας και της νοικοκυράς: την κούκλα -το νιννί επί το λαϊκότερον- την πλαγγόνα των αρχαίων. Η λέξη κούκλα που έχει επικρατήσει έως σήμερα προέρχεται πιθανότατα από τη λατινική κουκούλα cucula που σημαίνει κάλυμμα του κεφαλιού με πανί κεφαλόδεσμος. Οι κούκλες των Βυζαντινών κατώτερες αισθητικά από τις αρχαίες ελληνικές κατασκευάζονταν από διάφορα υλικά όπως πηλό γύψο κερί ελεφαντοστό

slide 20:

Σελίδα 20 ξύλο ύφασμα. Διακρίνονται από την Αργυριάδη σε δύο κατηγορίες: α σε αυτές με σχηματοποιημένο σώμα φουσκωμένα στήθη και τονισμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου και β στις αρθρωτές οστέινες ή ξύλινες με επίπεδα στήθη μεγάλα τριγωνικά μάτια και στόμα σχεδόν ανύπαρκτο. Συνοπτικά τα παιδιά στα χρόνια του Βυζαντίου έπαιζαν: ❖ Κουδουνίστρες σείστρα συρίκτρες σφυρίχτρες αλογάκια δερμάτινες και πολύχρωμες μπάλες αστραγάλους κόττια - καλολαλάκια- πεντόβολα τροχό ή κρίκο. ❖ Επιτραπέζια παιχνίδια πεσσοί – πιόνια. ❖ Μηχανικές κατασκευές που θυμίζουν κουρδιστά παιχνίδια : πτηνά που πίνουν νερό κελαηδούν ή κουνούν τα φτερά τους λιοντάρια που βρυχώνται. ❖ Τα αγόρια έπαιζαν στις αυλές και στις αλάνες: κρυφτό κυνηγητό τσιλικί γουρούνα τυφλόμυγα αλώνι μήλο. ❖ Τα κορίτσια έπαιζαν με : κούκλες κουτσούνες τα νινιά και μιμητικά παιχνίδια όπως βάπτιση γάμο. ❖ Οι μεγαλύτεροι έπαιζαν τυχερά παιχνίδια ξύλινον ιππικόν κάτι σαν το σημερινό φλιπεράκι. ΠΛΑΓΓΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ❖ Πλαγγών κόρη νύμφη γλήνη νέννος ή νιννί. ❖ Υλικά : ξύλο πηλός γύψος κερί ύφασμα κόκκαλο ελεφαντόδοντο. Φθηνά υλικά. ❖ Ετυμολογία : κούκλα κουκούλα –κούτσα ❖ κουκλών ο φέρων κεφαλόδεσμο. ❖ Κοπτικές κούκλες πάνινες και οστέινες εγχάρακτες Συλλογή Μουσείο Μπενάκη. ❖ «Η αυτοκράτειρα Θεοδώρα είχε πολλά νινία που τα φύλαγε σε κιβώτιον». Η εννεάδα προέρχεται από τις σημερινές ονομασίες του παιχνιδιού και φαίνεται πως ήταν μια παραλλαγή του αρχαιοελληνικού τριόδιν. Αυτός που κατόρθωνε είτε εξαρχής είτε στη διάρκεια του παιχνιδιού να σχηματίσει τριόδιν τοποθετώντας τρία πιόνια του σε ευθεία γραμμή τότε αφαιρούσε έναν όποιον ήθελε πεσσό του αντιπάλου του. Χαμένος τελικά ήταν ο παίκτης που έμενε με δύο μόνο πιόνια. ΖΑΤΡΙΚΙΟΝ - ΣΚΑΚΙ Στο Βυζάντιο εκτός από το αρχαιοελληνικό όνομα Ζατρίκιον χρησιμοποιούσαν και το σκάκους το οποίο διασώθηκε για αιώνες. Ονομαζόταν και Κιόσα και σε παράφραση Ζατριζάν και Σαντράζ. Στα λατινικά scacco σημαίνει τετράγωνη εικόνα.

slide 21:

Σελίδα 21 ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ Όπως σημειώνει η ερευνήτρια παιδικού παιχνιδιού Μαρία Αργυριάδη στο βιβλίο «Παιχνίδια εμπνευσμένα από τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας» :«… από τα χρόνια της πτώσης του Βυζαντίου μέχρι τον 18ο αιώνα η παραγωγή παιχνιδιού στην Ελλάδα εμφανίζεται μόνο υπό τη μορφή της οικιακής χειροτεχνίας». Για τα παιχνίδια κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας αντλούμε κυρίως πληροφορίες από ξένους περιηγητές που κατέγραφαν την καθημερινή ζωή των υπόδουλων Ελλήνων. Τα περισσότερα παιχνίδια αποτελούσαν μικρογραφία της αγροτικής ζωής ή ήταν εμπνευσμένα από τη φύση. Τα αγόρια έπαιζαν ομαδικά παιχνίδια όπως κλέφτικο κρυφτό πετροπόλεμο ξιφομαχία κυνηγητό και έφτιαχναν τα παιχνίδια τους από υλικά όπως ξύλο χώμα πηλό καλάμια. Τα κορίτσια ταυτισμένα με το σπίτι και το νοικοκυριό έφτιαχναν κούκλες με κουρέλια χαρτιά κουμπιά καρούλια από κουβαρίστρες και έπαιζαν μέλισσα πινακωτή κ.α. Το παιχνίδι με την κούκλα την «κουτσούνα» όπως ονομάζεται από το λαό ήταν η πρώτη επαφή των κοριτσιών με τη μητρότητα. Σκαλιστή σε ξύλο από τους βοσκούς την κουτσούνα τα κορίτσια την αποκτούσαν στα τρία τους χρόνια και την κρατούσαν σαν φυλακτό μέχρι την ημέρα του γάμου καθώς είχε μαγικό και συμβολικό χαρακτήρα. Ο Γάλλος περιηγητής Guys αναφέρει την τυφλόμυγα το κουτσό τη χύτρα τους αστράγαλους ή κότσια τη σβούρα το τόπι το κορώνα – γράμματα τη χελιδόνα τις αμάδες τις σφεντόνες. ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ Ατομικά παιχνίδια : ❖ Τα πρώτα παιχνίδια τα έφτιαχνε ο πατέρας και η μητέρα με χαρακτήρα μαγικό και δεισιδαιμονικό για τη γονιμότητα την υγεία τη μακροζωία. ❖ Το κορίτσι αποκτούσε την πρώτη του κούκλα-πάνινη κουτσούνα- στα τρία του χρόνια. Την κρατούσε ως τη μέρα του γάμου χωρίς να την πλύνει για να μην χαθεί η μαγική της δύναμη. ❖ Μια κούκλα -νύφη- ήταν το πρώτο δώρο της νονάς στα γενέθλια της «αναδεξιμιάς» της σύμβολο γάμου και γονιμότητας. ❖ Κουζινικά μικροσκοπικά από ξύλο πηλό και χαλκό και μικρογραφίες αργαλειών ήταν επίσης αγαπημένα παιχνίδια των κοριτσιών. ❖ Το αγόρι στα τρία του χρόνια αποκτούσε τη γουμάρα ομοίωμα γαϊδουριού από κλαδιά. Αργότερα: σφεντόνες τόξα φλογέρες το απασχολούσαν και το διασκέδαζαν. Ομαδικά παιχνίδια: ❖ Μονά – ζυγά ❖ Κουτσό

slide 22:

Σελίδα 22 ❖ Τυφλόμυγα ❖ Σβούρα ❖ Τόπι - μπάλα από πανιά και κουρέλια. Συχνά το διακοσμούσαν με παραστάσεις από τον κόσμο των φυτών και των ζώων κεντημένες με χρωματιστές κλωστές ❖ Κορώνα – γράμματα ❖ Κότσια βασιλιάς – βεζίρης - ψωμάς- λάσπη ❖ Αμάδες ❖ Εθιμικά παιχνίδια ❖ Τελούνται από παιδιά και έχουν χαρακτήρα παιχνιδιού: ❖ Χελιδόνα ❖ Λάζαρος ❖ Καραβάκι για τα κάλαντα ❖ Χαρταετός ❖ Κλήδονας –φωτιές τ’ Αι Γιαννιού Ποια παιχνίδια έπαιζαν οι γονείς μας Στη νεότερη Ελλάδα κατά τον 20 ο αιώνα οι γονείς μας έπαιζαν διάφορα παιχνίδια στις αυλές των σπιτιών και στις αλάνες τότε που οι γειτονιές δεν είχαν αυτοκίνητα στους δρόμους τότε που υπήρχαν ελεύθεροι χώροι οικόπεδα που δεν είχαν χτιστεί. Σε όλη την Ελλάδα υπήρχαν παραλλαγές ίδιων παιχνιδιών και μάλιστα μερικά ήταν σχεδόν ίδια με αυτά της αρχαιότητας όπως η αμπάριζα η τυφλόμυγα χαλκή μυία τα αγαλματάκια ακινητίδα τα πεντόβολα πεντάλιθα το κρυφτό αποδιδρασκίνδρα οι κούκλες πλαγγόνες η κουδουνίστρα πλαταγή και το αλογάκι. Ένας κατάλογος παιχνιδιών ανάλογα με την ηλικία των παιδιών είναι ο παρακάτω: Παιχνίδια για παιδιά από 4-8 ετών ❖ Γύρω γύρω όλοι ❖ Ο Χαράλαμπος ❖ Γύρω τριγύρω ❖ Η μικρή Ελένη ❖ Η πεταλούδα ❖ Η Γάλισσα ❖ Τίτσι-τίτσι-τάνια ❖ Το πουλάκι ❖ Το γατάκι ❖ Η μέλισσα ❖ Ο Μυλωνάς ❖ Κουρούνα κράκα ❖ Κρύο-ζέστη ❖ Ένα λεπτό κρεμμύδι Παιχνίδια για παιδιά άνω των 8 ετών ❖ Κυνηγητό απλό

slide 23:

Σελίδα 23 ❖ Παραλλαγή για 2 παιδιά ❖ Ή Αλεπού ή πιάνω ξύλο ❖ Πέτρα- χώμα ❖ Βοήθεια ❖ Οι κουλούρες ❖ Άναψε μου το κεράκι ❖ Ζεύγη με ζεύγη ❖ Κουτσό κυνηγητό ❖ Ζύμη- Προζύμι ❖ Παραλλαγή κουτσαλωνάκι ❖ Παραλλαγή Απειράνθου Νάξου ❖ Τυφλόμυγες κυκλικές ❖ Κρυφτό κυνηγητό καθ’ ομάδες ❖ Κυκλικά κυνηγητά με λουρί ή ζώνη ❖ Ομαδικά κυνηγητά με ζώνη σχοινί ή λουρί Άλλα παιχνίδια: ❖ Βόλους ❖ Κουτσό ❖ Πατίνι ❖ Σβούρα ❖ Τρεις και το λουρί μας ❖ Περνά περνά η μέλισσα ❖ Δεν περνάς κυρά Μαρία ❖ Λύκε λύκε είσαι εδώ ❖ Γύρω γύρω όλοι ❖ Η μικρή Ελένη ❖ Τάκα-Τάκα ❖ Τσίλικα ❖ Η κολοκύθα ❖ Τυφλόμυγα ❖ Κλέφτες και αστυνόμοι ❖ Αμπάριζα ❖ Τα χελωνάκια ❖ Τα βαρελάκια ❖ Οι κούκοι ❖ Τα μανιταράκια ❖ Κορώνα ή γράμματα ❖ Ποντικάκι ❖ Τα τσιγαρόποτα ❖ Ήλιος ή βροχή ❖ Πίκο-Πίκο ❖ Βάδισμα ❖ Κρυφτό ❖ Τα κοκόρια ❖ Ο Δολοφόνος ❖ Το λιοντάρι

slide 24:

Σελίδα 24 ❖ Το γερμανικό ❖ Χαλασμένο τηλέφωνο ❖ Τα τσιγκάκια ❖ Το λιοντάρι ❖ Γάτος ποντικός ❖ Το τζάμι ❖ Άρρωστος ❖ Πετάει…Πετάει ❖ Μακριά Γαϊδούρα ❖ Στρατιωτάκια ακούνητα αμίλητα ❖ Πεντόβολα Κάθε περιοχή της πατρίδας μας όπως είπαμε έχει τα δικά της παιχνίδια που έχουν σχέση με την ιδιαίτερη φυσιογνωμία τις καθημερινές ασχολίες τη θρησκευτικότητα και την εκκλησιαστική ζωή. Στη διαθεματική προσέγγιση του παιχνιδιού- αντικειμένου και του ομαδικού παιχνιδιού η λαογραφία οι αφηγήσεις του παππού και της γιαγιάς τα μουσεία λαϊκής τέχνης αποτελούν χρήσιμες πηγές για να πληροφορηθούν οι μαθητές την παράδοση του τόπου τους. Στα χρόνια του παππού και της γιαγιάς τα παιδιά έφτιαχναν τα παιχνίδια από υλικά που έβρισκαν γύρω τους: πάνινες κούκλες παιχνίδια από ξύλα πηλό κλαδιά καλάμια τσίγκο κλπ. Η εφευρετικότητα των παιδιών και των γονιών τους εκείνα τα χρόνια έχει σωθεί σε συλλογές αυτοσχέδιων παιχνιδιών που υπάρχουν σε μουσεία όπως στο Μουσείο Μπενάκη. ΣΤΕΦΑΝΙ Η΄ ΤΡΟΧΟΣ Η΄ ΡΟΔΑ «ΚΡΙΚΗΛΑΣΙΑ» Τα στεφάνια των κρασοβαρελιών ήταν τα πλέον πρόσφορα παιχνίδια για τους μικρούς παίκτες της γεωργικής κοινωνίας. Προσπαθούσαν με την παλάμη να σπρώχνουνε απαλά την εξωτερική επιφάνεια του τροχού ο οποίος κυλιόμενος ισορροπούσε στο δρόμο. Η ΤΥΦΛΟΜΥΓΑ Αρχαιότατο ομαδικό παιγνίδι το οποίο παίζεται μέχρι σήμερα. Οι παίκτες στέκονται σε κύκλο όρθιοι ή «οκλαδόν». Στη μέση κάθεται με δεμένα μάτια - με κλήρο έχει ορισθεί -ο φύλακας χρησιμοποιώντας μόνο τα χέρια του ψάχνει τους παίκτες και προσπαθεί να βρει ποιος είναι. Οι παίκτες ανά διαστήματα κάνουν περιστροφικές μετακινήσεις για ευνόητους λόγους. Εάν με τα χέρια του αναγνωρίσει ο φύλακας παιδί τότε αλλάζουν θέση. Εάν όχι το παιχνίδι συνεχίζεται. ΟΙ ΚΟΥΚΛΕΣ Τα κορίτσια έπαιζαν και παίζουν το πανάρχαιο παιγνίδι με τις κούκλες. Από το υποσυνείδητο αναδύονται πρωτόγονες αρχέτυπες παραστάσεις που ζωντανεύουν στην παιδική ψυχή . Είναι η πρωτόγονη μητρική στοργή των γονέων 37 προς τα παιδιά. Φτιαγμένη συχνά από τη γιαγιά και τη μαμά με απλά υλικά όπως πανί γεμισμένη με άχυρο. Η ΔΙΕΛΚΥΣΤΙΝΔΑ Αρχαιότατο αγωνιστικό παιχνίδι το οποίο παίζεται ακόμη και σήμερα. Παίζεται από δύο ισάριθμες ομάδες οι οποίες στέκονται αντιμέτωπες. Μπροστά από τους δύο αντιμέτωπους αρχηγούς υπάρχει μια γραμμή σημείο αφετηρίας και ήττας συγχρόνως. Πίσω από κάθε αρχηγό είναι πιασμένα τα παιδιά από τη μέση του αμέσως εμπρός ευρισκομένου. Με το σφύριγμα πιάνονται από τις παλάμες οι αρχηγοί έλκοντας τις ομάδες προσπαθεί να τραβήξει η μια την άλλη. Νικήτρια αναδεικνύεται εκείνη που θα κοπεί και παρασυρθεί ή ο πρώτος αρχηγός που θα περάσει τη γραμμή της αφετηρίας. Το ίδιο ακριβώς παιγνίδι μπορεί να παιχθεί αντί να πιαστούν τα παιδιά να τραβήξουν ένα σχοινί του οποίου το μήκος είναι ίσο με το μήκος των δύο γραμμών-παιδιών.

slide 25:

Σελίδα 25 Ποιες αντιλήψεις για την παιδική ηλικία και το παιχνίδι εκφράζει κάθε εποχή και πώς αυτές επιδρούν στην ψυχολογία του παιδιού Η περίοδος της παιδικής ηλικίας κατά την αρχαιότητα αναφέρεται από τους φιλοσόφους ως περίοδος εκπαίδευσης και κοινωνικοποίησης. Ο Αριστοτέλης γράφει σοβαρά στα Πολιτικά του ότι πρέπει τα παιδιά να είναι απασχολημένα. Ο Πλάτων συμβουλεύει να αφήνουν τα παιδιά να παίζουν όπως θέλουν μέχρι τα έξι τους χρόνια. Κατά τον φιλόσοφο το παιδαγωγικό παιχνίδι βοηθάει τα παιδιά να προετοιμαστούν καλύτερα για το μελλοντικό τους επάγγελμα και το ρόλο τους στην κοινωνία. Συγκεκριμένα στους Νόμους 1643c προτείνει τα παιδιά να ασχολούνται με παιδαγωγικά ομαδικά παιχνίδια για να προετοιμαστούν καλύτερα στη μελλοντική τους ιδιότητα ως πολίτες. Η ιδεατή αυτή περίοδος υμνείται στα «Ειδύλλια» έργο του Θεόκριτου που έζησε στην ελληνιστική εποχή. Στους αιώνες που ακολουθούν οι αναφορές είναι αποσπασματικές και τυχαίες. Από το μεσαίωνα έως τον 18ο αιώνα επικρατεί η αντίληψη ότι η παιδική ηλικία είναι μια μεταβατική περίοδος προς την ενηλικίωση. Η απαξιωτική αυτή θεώρηση είχε ως αποτέλεσμα να μην υπάρχουν μελέτες παρά μονάχα σποραδικές αναφορές ή αυτοβιογραφικά στοιχεία ενηλίκων. Το ενδιαφέρον για το παιδί την παιδική ηλικία και τη διαπαιδαγώγησή του στους νεότερους χρόνους συνδέεται με το φιλοσοφικό κίνημα του Διαφωτισμού. Οι καταβολές ιδιαίτερα της κουλτούρας της παιδικής ηλικίας θα πρέπει να αναζητηθούν στην πεποίθηση διαφωτιστών όπως ο Rousseau ότι ο «πολιτισμός» διαφθείρει την καλοήθη φύση του παιδιού. Ο Rousseau στο έργο του «Αιμίλιος» Emile ασκεί κριτική στη διαβρωτική φύση της κοινωνίας. Ποιος είναι αυτός που βάζει τα "πρέπει" στο τι μπορούν και τι δεν μπορούν να παίζουν τα παιδιά μας Ποιος έχει έτσι αυθαίρετα ορίσει ότι τα κορίτσια παίζουν μόνο με κούκλες κουζινικά σιδερώστρες κλπ. ενώ τα αγόρια μόνο με αυτοκινητάκια μπάλες ρομπότ κλπ. Με μια πρώτη ματιά τα παραπάνω αναγνωρίζονται ως φυσιολογικά στα μάτια ενός ενήλικα και γι΄αυτό ποτέ δεν θα έπαιρνε μια κούκλα ως δώρο για ένα αγόρι ή ένα τηλεκατευθυνόμενο ως δώρο για ένα κορίτσι. Κοινωνικά «πρέπει» στερεότυπα και άγραφοι κοινωνικοί κανόνες κάνουν τους ανθρώπους να σοκάρονται βλέποντας ένα αγόρι σε νηπιακή ή παιδική ηλικία να παίζει με κούκλες και κουζινικά. Μοιάζει σαν να πρέπει τα παιδιά να παίζουν με συγκεκριμένα παιχνίδια αλλιώς κινδυνεύουν να ανατρέψουν τη σεξουαλική τους ταυτότητα. Ισχύουν άραγε τα παραπάνω ή είναι κοινωνικές κατασκευές και κοινωνικά στερεότυπα Ο σεξουαλικός προσανατολισμός ενός ατόμου καθορίζεται από τελείως διαφορετικούς παράγοντες. Τα παιχνίδια με τα οποία θα παίξει σε παιδική ηλικία κάθε άλλο παρά επηρεάζουν το αν θα έλκεται από το ίδιο ή από διαφορετικό φύλο. Στην ουσία αυτό που έχει πραγματικά σημασία είναι το νόημα που εμείς δίνουμε στις αναπαραστάσεις μας. Τι καταλαβαίνουμε όταν βλέπουμε ένα αγόρι να φροντίζει μια κούκλα Το πιο πιθανό είναι ότι ο πατέρας αυτού του αγοριού είναι ένας πολύ τρυφερός στοργικός και δοτικός μπαμπάς το ίδιο το παιδί έχει εσωτερικεύσει αυτό το πρότυπο μέσα του και συνεπώς μπορεί να το αναπαράγει και στα δικά του παιδιά. Συνεπώς μόνο υπερηφάνεια και συγκίνηση μπορούμε να νιώθουμε μπροστά σε μια τέτοια εικόνα Σύμφωνα με το Rousseau η παιδική ηλικία περίοδος αθωότητας ταυτίζεται με τη δημιουργική έμπνευση το ήθος την πλούσια φαντασία την άδολη αντίληψη της αλήθειας και της ομορφιάς. Το έργο του «Αιμίλιος» Emile αποτέλεσε καταλύτη για μια σειρά από

slide 26:

Σελίδα 26 εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις όπως η μάθηση μέσω των αισθήσεων. Επίδραση που διήρκησε στην παιδαγωγική πάνω από διακόσια χρόνια. Κατά τον 20 και 21ο αιώνα αλλάζει εντελώς η οπτική απέναντι στο παιδί και στα δικαιώματά του. Παιδαγωγοί όπως η Montessori εφάρμοσαν το παιχνίδι στην εκπαίδευση ενώ μεγάλοι ψυχολόγοι όπως ο Piaget και ο Vygotski ασχολήθηκαν με την γνωστική και ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών προτείνοντας καινοτόμες εκπαιδευτικές μεθόδους. Οι ευχάριστες εμπειρίες όπως είναι το παιχνίδι επηρεάζουν την χημική ισορροπία και τη νευρολογική δομή του εγκεφάλου. Το παιχνίδι φαντασίας και δημιουργικότητας όπως είναι το συμβολικό παιχνίδι με απλά υλικά κατεβάζει τα επίπεδα άγχους και βοηθάει τα παιδιά να αντιμετωπίζουν καλύτερα τις καταστάσεις που το προκαλούν. Επιπλέον το παιχνίδι βοηθάει στην ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων αλλά και δεξιοτήτων ακρόασης και παρατήρησης στην ικανότητα τήρησης σύνθετων οδηγιών στην ανάπτυξη δεξιοτήτων συνεργασίας και επίλυσης προβλημάτων αλλά και της αυτό-εικόνας και της επίγνωσης του σώματος. Το παιχνίδι ως θεραπευτικό μέσο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στις αρχές του εικοστού αιώνα από τους παιδοψυχολόγους. Στις μέρες μας τα παιχνίδια ατομικά ή ομαδικά αλλά και η ζωγραφική η μουσική ο χορός και η δραματοποίηση χρησιμοποιούνται από τους ειδικούς επιστήμονες όλο και περισσότερο ως θεραπευτικό μέσο για τη θεραπεία παιδιών με διάφορα προβλήματα όπως λόγου κίνησης κοινωνικής ένταξης ή ψυχικής υγείας. Μέσα από το παιχνίδι ο θεραπευτής βοηθά το παιδί να αλλάξει μια επιθετική συμπεριφορά να βελτιώσει τις κοινωνικές του δεξιότητες να ενθαρρύνει τη συναισθηματική του ενδυνάμωση να αποκτήσει ενσυναίσθηση να δυναμώσει την αυτοσυνειδησία του και προπάντων να βρει διέξοδο από τα προβλήματά του. Η ευχαρίστηση αποτελεί το πρωταρχικό στοιχείο του παιχνιδιού. Χωρίς αυτήν δεν νοείται παιχνίδι. Παιχνίδι σημαίνει για το παιδί μια δραστηριότητα αυθόρμητη απαλλαγμένη από τις υποχρεώσεις και τους καταναγκασμούς που του επιβάλλουν οι μεγάλοι μια δραστηριότητα που το ψυχαγωγεί το χαροποιεί και το ξεκουράζει και ταυτόχρονα αυξάνει την ικανότητά του να ξεπερνά τα εμπόδια και να τα βγάζει πέρα στις δυσκολίες. Στο παιχνίδι προβάλλει το παιδί τις επιθυμίες του εκτονώνει τους φόβους και το άγχος του. Δεν απειλείται σ’ αυτό ενώ το διευκολύνει να εκτεθεί συναισθηματικά. Στο παιχνίδι παίζεται το έργο της ζωής. Παράλληλα όμως σε αυτό εκφράζονται ηρωισμοί όνειρα φαντασιώσεις φοβίες και επιθυμίες. Γενικότερα το παιχνίδι ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής κάθε ανθρώπου έχει την ικανότητα να τον επηρεάσει ακόμη και στην ενήλικη του ζωή. Πράγματι συμπεριφορές που αναπαράγονται στο πλαίσιο ψυχαγωγίας συχνά μεταβιβάζονται σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς. Αυτό που είναι ανησυχητικό αφορά τις περιπτώσεις που αρνητικοί εσωτερικευμένοι ρόλοι διαιωνίζονται από την παιδική στην ενήλικη ζωή. Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα παιδί που διαδραματίζει επανειλημμένα έναν υποτακτικό ρόλο στο ομαδικό παιχνίδι. Εξελικτικά αυτό το παιδί ίσως αντιμετωπίσει δυσκολίες όσον αφορά στην υπεράσπιση και διεκδίκηση των δικαιωμάτων του. Με άλλα λόγια η συνεχής υποτακτική θέση σ’ ένα παιχνίδι μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ζωή του ατόμου. Σε αυτή την φάση αναπτύσσονται αισθήματα χαμηλής αυτοπεποίθησης ντροπής ενοχής και ματαιότητας. Η Γνωστική Αναλυτική Θεραπεία ως μέθοδος αυτογνωσίας προσφέρει τη δυνατότητα να ερευνηθούν και να αναγνωριστούν οι διαδικασίες ρόλων που προκαλούν προβλήματα. Βασικός στόχος είναι η αντικατάσταση των δυσλειτουργικών ρόλων από καινούριους πιο

slide 27:

Σελίδα 27 αποτελεσματικούς οι οποίοι θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής. Αυτό συμβαίνει μέσω της μελέτης φαύλων κύκλων παγίδων διλημμάτων και εμπλοκών που δυσχεραίνουν τις διαπροσωπικές σχέσεις του ατόμου. Απόδειξη του πόσο σημαντικό ρόλο παίζει το παιχνίδι στην κοινωνικοποίηση και στην διαμόρφωση του χαρακτήρα και των αξιών ενός παιδιού αποτελεί το γεγονός ότι έχει χρησιμοποιηθεί και ως μέσο προπαγάνδας. Είναι γνωστό πως η πολιτική και η δύναμη του Αδόλφου Χίτλερ στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην προπαγάνδα για την οποία υπεύθυνος ήταν ο Γιόζεφ Γκαίμπελς ένας από τους γνωστότερους Γερμανούς εθνικοσοσιαλιστές και υπουργός Δημόσιας Διαφώτισης και Προπαγάνδας. Ο Γκαίμπελς δεν επικεντρωνόταν μόνο στη χειραγώγηση του Τύπου των κινηματογραφικών ταινιών και του ραδιοφώνου αλλά έδινε σημασία και στην κατήχηση των νέων Γερμανών χρησιμοποιώντας για «εργαλεία» τα επιτραπέζια παιχνίδια. Ένα από αυτά τα παιχνίδια είναι το Juden Raus 1936 . Όταν το 1930 ο Γκαίμπελς άρχισε την προπαγάνδα για το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα ένα στοιχείο στο οποίο βασίστηκε ήταν ο αντισημιτισμός. Επακόλουθο της ανάληψης της εξουσίας από τους εθνικοσοσιαλιστές ήταν οι λεγόμενοι νόμοι της Νυρεμβέργης του 1935 που επέτρεπαν μεταξύ άλλων την άρση της γερμανικής υπηκοότητας από τους Εβραίους. Ο νόμος αυτός ενέπνευσε τη δημιουργία του παιχνιδιού Juden Raus στο οποίο οι γερμανικές οικογένειες μπορούσαν να «εκδιώξουν» τους Εβραίους. Εντύπωση προκαλεί πως το παιχνίδι δεν δημιουργήθηκε από τους χιτλερικούς προπαγανδιστές αλλά από την εταιρεία Gunther Co που εκμεταλλεύτηκε τη συνεχή αύξηση του αντισημιτισμού και το διαφήμιζε διαβεβαιώνοντας πως είναι «διασκεδαστικό εκπαιδευτικό και αυθεντικό». Σκοπός ήταν ο διωγμός των Εβραίων πέρα από τα τείχη της πόλης και η μεταφορά τους στην Παλαιστίνη. Εκτός από το ταμπλό και το ζάρι υπήρχαν έξι φιγούρες με μυτερά καπέλα πάνω στα οποία ήταν ζωγραφισμένες καρικατούρες Εβραίων. I Ποια ήταν η εξέλιξη της κούκλας Όμορφες με κομψά χτενίσματα. Πολύχρωμες και με μαγικές ιδιότητες οι πλαγγόνες σαγήνευαν μικρούς και μεγάλους. Το αρχαιότερο παιχνίδι στον κόσμο εξελίχθηκε από θρησκευτικό ειδώλιο και πήρε τη μορφή κούκλας για να παίξει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των κοριτσιών. Ως θρησκευτικά είδωλαΑργυριάδη 1991 σ.σ.15-33 για ενηλίκους ήταν αρχικά πέτρινες την εποχή του Λίθου και του Χαλκού. Για τους αρχαίους επίσης χρησιμοποιούνταν και για να αναπαρασταθούν τιμητικά οι νεκροί σε καθημερινές δραστηριότητες της ζωής. Η κούκλα –είδωλο και στους αρχαίους και στους σύγχρονους λαούς διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σαν ομοίωμα στις λατρευτικές εκδηλώσεις και στην πρακτική της μαγείας. Ως παιχνίδι εμφανίστηκε γύρω στο 10 ο με 6 ο αιώνα π.Χ. Ορισμένα από τα είδωλα αυτά που προσωποποιούσαν θεότητες όπως η

slide 28:

Σελίδα 28 Περσεφόνη και η Δήμητρα δίνονταν στα παιδιά σαν παιχνίδια και με το συμβολικό νόημα προστασίας αυτών δηλαδή ως μέσα για την επίτευξη της γονιμότητάς τους. Η πλαγγόνα ήταν ένα από τα αγαπημένα παιχνίδια των κοριτσιών στην αρχαία Ελλάδα. Ήταν κούκλα φτιαγμένη συνήθως από πηλό με γυναικεία μορφή και περίπλοκα χτενίσματα στα μαλλιά. Κάποιες φορές η ενδυμασία της κούκλας ήταν ζωγραφισμένη. Άλλες φορές τα κορίτσια έφτιαχναν πάνινα ρουχαλάκια. Την παραμονή του γάμου τους τα κορίτσια αφιέρωναν τις κούκλες τους στη Θεά Άρτεμη. Από παιδικούς τάφους έχει προέλθει πληθώρα αποδείξεων ότι οι κούκλες συγκαταλέγονται στα πολυτιμότερα παιδικά παιχνίδια. Άλλα ευρήματα δείχνουν ότι οι Ελληνίδες ίσως αφιέρωναν τις κούκλες τους στο ναό οποιασδήποτε θεάς-προστάτιδας: κούκλες με αρθρώσεις έχουν βρεθεί σε ναούς της Άρτεμης όπως αναφέρθηκε και παραπάνω της Αφροδίτης της Αθηνάς και της Δήμητρας. Τα αγόρια άφηναν τα παιχνίδια τους στον Απόλλωνα και τον Ερμή στο τέλος της παιδικής ηλικίας σύμφωνα με τον Λεωνίδα από τον Τάραντα. Αν και δεν γίνεται σαφής αναφορά σε κούκλες στον κατάλογο των παιχνιδιών με τα οποία έπαιζαν τα αγόρια είναι πιθανό να συμπεριλαμβάνονταν περιστασιακά στα παιχνίδια ενός νεαρού αγοριού καθώς αρθρωτές κούκλες έχουν βρεθεί σε ιερό του Απόλλωνα. Κατόπιν οι κούκλες όπως αναφέρθηκε φτιάχνονταν στο σπίτι από πηλό ύφασμα ξύλο ή κόκαλο. Στη συνέχεια δημιουργήθηκαν μικρές βιοτεχνίες που κατασκευάζουν πλαγγόνες από πηλό ή κερί. Οι τεχνίτες ονομάζονταν κοροπλάστες. Στη νεότερη Ελλάδα οι μητέρες έφτιαχναν στα παιδιά τους κούκλες από στάχυα κουρέλια ζυμάρι ή κάλτσες παραγεμισμένες με άχυρα. Σε μερικές περιοχές έκαναν κούκλες από τσουβάλια από καλαμπόκι ή από την πρώτη πάνα της κόρης. Σε κάποια νησιά έφτιαχναν τις κούκλες από κουκούλι μεταξοσκώληκα που το έντυναν με χρωματιστά χαρτιά. Την περίοδο της τουρκοκρατίας ο πατέρας- βοσκός σκάλιζε μια κούκλα την κουτσούνα η οποία κρατούσε συνήθως στα χέρια της κάποιο σύμβολο χριστιανικής λατρείας. Αυτή την χάριζαν στις κόρες τους σαν φυλαχτά για το κακό και τις ασθένειες. Αργότερα στην Ελλάδα σημειώθηκε παραγωγή κούκλας από papie-mache. Ανά τον κόσμο συναντάμε διαφορετικές ονομασίες και υλικά κατασκευής. Στη Γαλλία η κούκλα ονομαζόταν ΄΄pupee’’ ή ‘’ pupa’’ που σημαίνει στήθος. Επίσης υπάρχουν κούκλες για βρέφη και για παιδιά που λέγονται peppas. Η κούκλα εξελίχθηκε με τα χρόνια. Τόσο διαφορετική πια στη μορφή τόσο ίδια στην ουσία συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιών. Μια σημαντική λειτουργία της κούκλας είναι η χρήση της ως ζωντανού χαρακτήρα στο κουκλοθέατρο. Για τo κουκλοθέατρο στην Αρχαία Ελλάδα τα παλαιότερα γραπτά αρχεία αφορούν στο 422 π.Χ. όταν ο Αριστοτέλης και ο Πλάτωνας κάνουν αναφορά στο κουκλοθέατρο. Τα διάφορα είδη κούκλας εμφανίζονται σε διάφορες περιόδους και έχουν ποικίλες ονομασίες: είδωλα πλαγγόνες νύμφες κόρες κοροκόσμια ή κορύλλια δάγυνα γλυνές και νευρόσπαστα. Όταν η κούκλα κατασκευαζόταν -για τελετουργικούς λόγους-από κερί αποκαλούνταν «δάγυνα» ή «δαγύα». Όταν ήταν κατασκευασμένες από ελεφαντόδοντο οστό ή ξύλο τις ονόμαζαν «γλυνές». Μερικές γνωστές κούκλες από την αρχαιότητα είναι: ΒΟΙΩΤΙΚΟ ΚΩΔΩΝΟΣΧΗΜΟ ΕΙΔΩΛΙΟ ΜΕ ΚΙΝΗΤΑ ΣΚΕΛΗ Έχει κωδωνόσχημο σώμα που καταλήγει σε επιμήκη λαιμό και κεφάλι το οποίο φέρει οπή ανάρτησης. Τα πόδια του τα οποία δυστυχώς δεν σώθηκαν είχαν κατασκευασθεί χωριστά και στερεώνονταν στο κάτω μέρος του ενδύματος με ένα κομμάτι σχοινιού σώζονται μόνο οι αντίστοιχες οπές. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει τους ερευνητές στην άποψη ότι οι πήλινες μορφές σαν αυτή ήταν κούκλες και όχι ειδώλια. Το σώμα δουλεύτηκε σε κεραμικό τροχό ενώ το κεφάλι είναι χειροποίητο. Στο ένδυμα του υπάρχει διακόσμηση με γεωμετρικά μοτίβα. Ζωγραφισμένα είναι και τα πολύ αδρά χαρακτηριστικά του προσώπου και τα υποδήματα.

slide 29:

Σελίδα 29 ΠΗΛΙΝΗ ΠΛΑΓΓΟΝΑ ΜΠΑΡΜΠΙ 4ΟΥ ΑΙ. Π.Χ. Κούκλα με πανύψηλα πόδια λεπτό κορμό και επιμελημένο χτένισμα η οποία είναι μάλλον παιχνίδι κοριτσιού στην αρχαία Μακεδονία του 4ου αιώνα π.Χ. Η μακρινή πρόγονος της «Μπάρμπι» φυλάσσεται στη συλλογή του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Πέλλας ανάμεσα στους υπόλοιπους θησαυρούς του μαζί με άλλα αρχαία παιχνίδια. ΝΕΥΡΟΣΠΑΣΤΟ :Η αρθρωτή κούκλα ονομαζόταν από τους αρχαίους έλληνες “νευρόσπαστο” αυτός που κινείται με νήματα και ο κουκλοπαίκτης “νευροσπάστης”. Ήταν ομοιώματα ανθρώπων και κινούνταν με ειδικά νήματα τοποθετημένα στο σώμα και στο κεφάλι τους. Σε όλη τη διάρκεια της κλασικής αρχαιότητας οι κούκλες ήταν δημοφιλές μέσο ψυχαγωγίας. Ο Ξενοφώντας περιγράφει ένα συμπόσιο όπου ένας κουκλοπαίκτης από τις Συρακούσες διασκεδάζει τους συνδαιτυμόνες. Έξι αιώνες αργότερα ο Αθήναιος κατονομάζει τον Ποθεινό έναν από τους πλέον γνωστούς παίκτες της εποχής ο οποίος έστηνε τις παραστάσεις του στο Θέατρο του Διονύσου στην Αθήνα.

slide 30:

Σελίδα 30 Ο πρώτος επώνυμος κουκλοπαίκτης της αρχαιότητας ήταν ο Ποθείνος. Έπαιζε με τις ξύλινες μαριονέτες του στο Θέατρο του Διονύσου κάτω από την Ακρόπολη την ίδια περίοδο όπου παρουσίαζε ο Ευριπίδης τα έργα του. Κατά τη Ρωμαϊκή εποχή αλλά και κυρίως κατά τη βυζαντινή οι κούκλες ήταν κυρίως παιδικό παιχνίδι χωρίς όμως να εξαφανιστούν τελείως τα ίχνη της ειδωλολατρικής λατρευτικής κούκλας. Μέχρι και τη βυζαντινή εποχή μάλιστα οι κούκλες ενταφιάζονταν μαζί με τα νεαρά κορίτσια Σγουρομάλλη 2010. Σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα χρονολογούνται από τον 6ομέχρι τον 12οαιώνα και διακρίνονται σε δύο κατηγορίες στις πρώιμες ολόσωμες κούκλες που έχουν στρογγυλεμένο και σχηματοποιημένο σώμα φουσκωμένα στήθη και έντονα χαρακτηριστικά προσώπου και στις όψιμες αρθρωτές ή αλλιώς νευρόσπαστες με κύριο χαρακτηριστικό τους την έλλειψη πλαστικότητας στη διαμόρφωση του σώματος. Κατά τα βυζαντινά χρόνια ήταν κατώτερες αισθητικά και τεχνοτροπικά από ότι ήταν στην ελληνιστική εποχή. Όμως μαρτυρίες του Συνεχιστή του Θεοφάνη σχετικά με τα «νινία» της αυτοκράτειρας Θεοδώρας καταδεικνύουν ότι η χρήση τους ήταν πολύ διαδεδομένη ανάμεσα στα νεαρά άτομα θηλυκού γένους ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης. Ιδιαίτερα διαδεδομένες ήταν οι πάνινες κούκλες λόγω του χαμηλού κόστους όμως κατασκευάζονταν επίσης και από ξύλο πηλό γύψο κερί κόκαλο ελεφαντόδοντο Αναγνωστάκης Λαμπροπούλου 2008. Έτσι η κούκλα σαν ομοίωμα διατηρήθηκε στους θρύλους μύθους παραδόσεις του λαού ενώ δεν έπαψε να αποτελεί απαραίτητο εργαλείο στην ανατροφή των κοριτσιών που με τη βοήθεια της κούκλας μάθαιναν και τις οδηγίες της μητέρας τους. Ήταν δηλαδή εργαλείο βιωματικής μάθησης Σγουρομάλλη 2010. Ως προς τις ονομασίες που χρησιμοποιήθηκαν στα βυζαντινά χρόνια οι συχνότερες λέξεις με τις οποίες τις προσφωνούσαν ήταν «νέννος» ή «νιννί». Παροιμιώδης φράση των βυζαντινών όταν ήθελαν να δηλώσουν ότι κάτι απαιτούσε σοβαρότητα ήταν: «ου παίζομεν νέννους»Σγουρομάλλη 2010 Στα χρόνια αυτά ανάγεται πιθανόν και η ετυμολογία του όρου «κούκλα». Πιθανότατα ετυμολογείται απότο κουκούλα λατ. cucula. Το κουκούλιον cucullus ήταν χαρακτηριστικό είδος κεφαλόδεσμου που έφεραν και κατά τους βυζαντινούς χρόνους συνήθως τα παιδιά οι νέες και οι μοναχοί Αναγνωστάκης Λαμπροπούλου 2008. Από την εποχή της Τουρκοκρατίας επιπλέον εντοπίζεται η λέξη «κουτσούνα» ή «κουτσουνάκι» η οποία παραμένει σε χρήση στην Κρήτη για να δηλώσει τις πάνινες κούκλες που τα κορίτσια

slide 31:

Σελίδα 31 αποκτούσαν περίπου κατά τα 3 έτη τους. Επίσης υπήρχαν και τα «κουτσουνόξυλα» κούκλες ξύλινες σκαλισμένες από τον πατέρα οι οποίες προσφέρονταν κατά τα 5-10 έτη τους Σγουρομάλλη 2010. Από την κατάρρευση του Βυζαντίου και μέχρι τις αρχές του 19ουαι. οι κούκλες είναι αυτοσχέδιες οικιακές χειροτεχνίες και δεν κατασκευάζονται από τους ειδικούς τεχνίτες τους κοροπλάστες. Από τα μέσα του 19ουαι. έχουν πλέον χάσει το μαγικό και συμβολικό χαρακτήρα τους γιατί έχουν πάρει το δρόμο του εμπορίου. Μια νέα διάσταση μάλιστα είναι αυτή της «τουριστικής ή εκπαιδευτικής» κούκλας που ντύνεται με παραδοσιακές φορεσιές διαφόρων περιοχών της Ελλάδας και γίνεται είτε ενθύμιο για τους ξένους επισκέπτες είτε αντικείμενο μελέτης για τους ξένους ερευνητές είτε παιδαγωγικό εργαλείο Σγουρομάλλη 2010.Στη συνέχεια εμφανίζεται η «βιομηχανοποιημένη κούκλα» είδος πολυτελείας βέβαια έως τα μέσα του 19ουαι. για την Ελλάδα. Ελληνικές βιομηχανοποιημένες κούκλες παρουσιάζονται στα τέλη του αιώνα λόγω των καταστημάτων παιχνιδιών που άρχισαν να ανοίγουν στα αστικά κέντρα. Μόνο τον 20ο αιώνα γίνονται προσιτές στις μεγαλύτερες μάζες. Τις δυο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα οι κατασκευαστές τις έντυναν με αστικά ρούχα από γυαλιστερές φόδρες ή με ελληνικές ενδυμασίες από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Τα χαρακτηριστικά ήταν ζωγραφισμένα ενώ οι κούκλες των πανηγυράδων είχαν κεφάλι από πεπιεσμένο χαρτί και σώμα από ύφασμα παραγεμισμένο με τζίβα. Τα παιχνίδια αυτά ήταν πολύ φθηνά και απευθύνονταν κυρίως στα λαϊκά στρώματα. Συχνά αγοράζονταν σε ποσότητες από φιλανθρωπικές οργανώσεις προκειμένου να δωριθούν σε άπορα παιδιά ή ιδρύματα κατά τη διάρκεια των χριστουγεννιάτικων και πρωτοχρονιάτικων εκδηλώσεων Αργυριάδη2008.Γύρω στο 1950 κυκλοφορούσε μια μονοκόμματη πλαστική κούκλα που δεν απαιτούσε μεγάλο κόπο για να παραχθεί και την πουλούσαν ακόμα και οι μπακάληδες. Πλαστικές κούκλες έφτιαχναν ο Απέργης και η οικογένεια του πανηγυρά Σάββα Παναγιώτογλου η οποία έφτιαχνε και εμπορευόταν παιχνίδια τα οποία πωλούνταν σε πανηγύριαΑργυριάδη2008. Πολύ αργότερα η οικογένεια Παναγιώτογλου έφτιαξε τη Μανταλένα μια κούκλα-νευρόσπαστο που πήρε το όνομά της από την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία 1960 της Αλίκης Βουγιουκλάκη. Το σώμα της ήταν πήλινο με συρμάτινα άνω άκρα. . Ενώ ο πηλός ήταν ακόμη νωπός στερέωναν μια φουρκέτα στην κορυφή του κεφαλιού απ όπου έδεναν ένα λάστιχο. Όταν το παιδί κρατούσε την κούκλα από το λάστιχο αυτή ανεβοκατέβαινε σαν νευρόσπαστο. Το φόρεμά της ήταν από χρωματιστές κόλλες γκοφρέ τις οποίες κολλούσαν στον υγρό πηλό. Την έβαφαν με διάφορα χρώματα και σχημάτιζαν τα χαρακτηριστικά του προσώπου Αργυριάδη 2008.Στα 1960 πωλούνταν κούκλες από σελιλόιντ με σήμα τη χελώνα Turtle Symbol του γερμανικού εργοστασίου Rheinische Gummi und Celluloid Fabrik Co1900-1940 στα περισσότερα καταστήματα παιχνιδιών. Οι κούκλες “Χελώνα” είχαν στην Ελλάδα τεράστια επιτυχία και η τιμή μιας τέτοιας κούκλας κυμαινόταν γύρω στις 130 δραχμές. Τη δεκαετία αυτή ορισμένοι Έλληνες κατασκευαστές τις αντέγραψαν βγάζοντας τις γερμανικές σε καλούπι και χρησιμοποιώντας ένα είδος πλαστικού παρεμφερές με το σελιλόιντ. Όταν βγήκαν στο εμπόριο οι ελληνικές κούκλες-χελώνα έγιναν κοινό απόκτημα των παιδιών όλων των κοινωνικών τάξεων καθώς πωλούνταν σε όλα τα καταστήματα παιχνιδιών όχι μόνο στις μεγάλες πόλεις αλλά και στην επαρχία ακόμα και στα μπακάλικα των μικρών πόλεων και των νησιών καθώς και στους πανηγυριώτικους πάγκους Αργυριάδη 2008.Το επώνυμο βιομηχανικό παιχνίδι φαίνεται να κάνει αισθητή την παρουσία του γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ́70 στη χώρα μας Σγουρομάλλη 2010.Σήμερα η κούκλα δεν αφορά μόνο την παιδική ηλικία αλλά μπορεί να είναι διακοσμητικό στοιχείο ενός σπιτιού έργο τέχνης στοιχείο θεατρικής παράστασης στοιχείο καταναλωτικής συμπεριφοράς ένα αντικείμενο σχετιζόμενο ποικιλότροπα με τη γενικότερη πολιτισμική ανάπτυξη. Έχει παιδαγωγική διαπλαστική αξία καθώς αποτελεί μέσο προσέγγισης του λαϊκού πολιτισμού και συμβάλλει στη διαδικασία διαμόρφωση πολιτισμικής συνείδησης. Αυτό μάλιστα γίνεται κατανοητό ακόμη περισσότερο σήμερα που το βιομηχανοποιημένο παιχνίδι τείνει να γίνει ενιαίο στο

slide 32:

Σελίδα 32 πλαίσιο της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας και οικονομίας καταργώντας το τοπικό-εθνικό χρώμα που υπήρχε παλαιότερα Σγουρομάλλη 2010. Από τις πήλινες κούκλες της αρχαιότητας τις κούκλες της ρωμαϊκής εποχής της βυζαντινής και τις κούκλες της Ελλάδας του 20 ου αιώνα φτάνουμε στη σύγχρονη Barbie. Η ιστορία της Barbie Η Barbie είναι η πιο διάσημη κούκλα του κόσμου με πωλήσεις που ξεπερνούν το 1 δισεκατομμύριο τεμάχια από το 1959 που πρωτοκυκλοφόρησε από την αμερικανική εταιρεία παιγνιδιών Mattel. Η ιστορία της Μπάρμπι ξεκινά στα μέσα της δεκαετίας του ‘50 στις ΗΠΑ όταν η αμερικανίδα επιχειρηματίας Ρουθ Χάντλερ 1916-2002 παρατήρησε ότι η κόρη της Μπάρμπαρα έπαιζε με χάρτινες κούκλες και διασκέδαζε δίνοντάς τους ρόλους ενήλικων γυναικών σε μία εποχή που οι κούκλες αναπαριστούσαν μόνο μορφές νηπίων. Έτσι της δημιουργήθηκε η ιδέα για την κατασκευή μιας ενήλικης κούκλας που θα κάλυπτε ένα κενό στην αγορά. Η ιδέα της άρεσε στον σύζυγό της Έλιοτ συνιδρυτή της εταιρείας παιγνιδιών Ματέλ. Η αφορμή για την κατασκευή της Μπάρμπι δόθηκε το 1956 κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού της στην Ευρώπη. Η Ρουθ Χάντλερ ανακάλυψε στη Γερμανία μία ενήλικη κούκλα με το όνομα Μπιλντ Λίλι Bild Lilli και ήταν ότι ακριβώς ζητούσε για τη δική της δημιουργία. Αγόρασε τρία κομμάτια. Το ένα το χάρισε στην κόρη της και τα άλλα δύο πήγαν κατευθείαν στο δημιουργικό τμήμα της Ματέλ. Η γερμανίδα Λίλι βασιζόταν σ’ ένα δημοφιλή χαρακτήρα κόμικς που είχε σχεδιάσει ο Ράινχαρντ Μπόιτιν για τη μεγάλης κυκλοφορίας λαϊκή εφημερίδα Μπιλντ Bild. Η Λίλι κυκλοφόρησε ως κούκλα για ενήλικες το 1955 αλλά γνώρισε μεγάλη επιτυχία μεταξύ των νεαρών κοριτσιών. Με την επιστροφή της στις ΗΠΑ η Χάντλερ στρώθηκε στη δουλειά και ξανασχεδίασε την κούκλα με την καθοριστική συμβολή του μηχανικού Τζακ Ράιαν 1926-1991 που δούλευε στην κατασκευή οπλικών συστημάτων για λογαριασμό του Πενταγώνου. Η νέα κούκλα με το όνομα Μπάρμπι χαϊδευτικό της κόρης της Μπάρμπαρα έκανε την παρθενική της εμφάνιση στη Διεθνή Έκθεση Παιγνιδιών της Νέας Υόρκης στις 9 Μαρτίου 1959. Αυτή θεωρείται και η επίσημη ημερομηνία γέννησης της Μπάρμπι. Ο νεαρόκοσμος και όχι μόνο υποδέχθηκε θερμά την Μπάρμπι και τον πρώτο χρόνο της κυκλοφορίας πωλήθηκαν γύρω στις 350.000 κούκλες. Η αυθεντική Μπάρμπι φορούσε ριγωτό ολόσωμο μαγιό και διατίθετο σε δύο εκδοχές μελαχρινή ή ξανθιά. Η ενήλικη εμφάνιση και το πλούσιο στήθος της προκάλεσαν την αντίδραση πολλών γονέων με αποτέλεσμα η Ματέλ να αλλάξει πολλές φορές το παρουσιαστικό της από τότε. Αργότερα η αδύνατη πλέον Μπάρμπι κατηγορήθηκε ότι εξωθεί τα κορίτσια στη δίαιτα και την ανορεξία. Το 1964 όταν η νέα κούκλα είχε παγιώσει τη θέση της στην αγορά η Ματέλ εξαγόρασε τα δικαιώματα της γερμανίδας Λίλι και σταμάτησε την κατασκευή της αφήνοντας το πεδίο

slide 33:

Σελίδα 33 ελεύθερο στην Μπάρμπι. Γύρω από την Μπάρμπι στήθηκε από την αρχή σχεδόν της κυκλοφορίας της μία ολόκληρη βιομηχανία που απέφερε πακτωλό χρημάτων στη Ματέλ: ποικιλία ρούχων και αξεσουάρ για την κούκλα κούκλες με φίλους και φίλες της Μπάρμπι βιβλία ταινίες και βιντεοπαιχνίδια με ηρωίδα την Μπάρμπι. Από τη δεκαετία του ‘70 η Μπάρμπι άρχισε να διεθνοποιείται και να κατακτά τον κόσμο. Η Ματέλ παρουσίασε τη Μαύρη Μπάρμπι την Ισπανόφωνη Μπάρμπι την Ανατολίτισσα Μπάρμπι κ.ο.κ. Όμως ο ανεξάρτητος χαρακτήρας της προκάλεσε τις συντηρητικές ισλαμικές κοινωνίες. Το 2003 η Σαουδική Αραβία χαρακτήρισε την εικόνα της Μπάρμπι «προσβλητική» για το Ισλάμ και απαγόρευσε την κυκλοφορία της. Ακολούθησαν κι άλλες συντηρητικές μουσουλμανικές χώρες. Πάντως οι χώρες αυτές δεν έμειναν χωρίς την Μπάρμπι τους. Ένα πιστό αντίγραφό της κυκλοφορεί και γίνεται ανάρπαστο από τον κοριτσόκοσμο. Ονομάζεται Φούλα και είναι ντυμένη με ότι επιτάσσει το Ισλάμ μαντήλα μπούργκα και τα συναφή.

slide 34:

Σελίδα 34 Το πλήρες όνομα της Μπάρμπι είναι Μπάρμπαρα Μίλισεντ Ρόμπερτς σύμφωνα με τους βιογράφους της και τα αναρίθμητα βιβλία με ιστορίες της που έχουν κυκλοφορήσει. Οι γονείς της είναι ο Τζορτζ και η Μάργκαρετ Ρόμπερτς και κατάγεται από την πόλη Γουίλοους του Γουινσκόνσιν. Είναι απόφοιτος Λυκείου κι έχει μία χαλαρή ερωτική σχέση με τον νεαρό Κεν Κάρσον που εμφανίστηκε ως κούκλα το 1961 και το μικρό του όνομα είναι δανεισμένο από τον γιο της οικογένειας Χάντλερ. Η Μπάρμπι είναι αρκετά ευκατάστατη. Στο σπίτι της έχει γύρω στα 40 ζώα κατοικίδια και μη και διαθέτει μία σειρά από ακριβά αυτοκίνητα. Έχει άδεια για κάθε κινούμενο όχημα και μπορεί με την ίδια άνεση να πιλοτάρει αυτοκίνητο αεροπλάνο και διαστημόπλοιο. Όταν όμως η περίσταση το απαιτεί εκτελεί και καθήκοντα αεροσυνοδού. Στόχος της Ματέλ είναι να δείξει ότι οι γυναίκες μπορούν να τα καταφέρουν σε κάθε τομέα της ζωής. Η ιστορία του κουκλοθέατρου χάνεται στα βάθη του χρόνου Δεν μπορούμε να μιλήσουμε με βεβαιότητα για την καταγωγή και τους προδρόμους του κουκλοθεάτρου. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι ο άνθρωπος μέσα από τις κούκλες που φτιάχνει προσπαθεί να κατανοήσει τη σχέση του με την κοινωνία τους θεούς και το σύμπαν. Προδρομικές μορφές βρίσκουμε σε όλο τον κόσμο από τα αρχαία χρόνια κυρίως σε ιεροτελεστίες και σε γιορτές. Κούκλες –είδωλα συναντάμε σε τελετές θρησκευτικού περιεχομένου καθώς και σε γιορτές γονιμότητας καλλιέργειας . Στην Μινωική Κρήτη βρίσκουμε τις πρώτες εξελίξεις στις τελετουργικές κούκλες. Το 422 π.Χ. ο πλούσιος Καλλίας παρέθεσε δείπνο και επειδή αγαπούσε να επιδεικνύει τον πλούτο του εβεβαιώθη ότι ένα περίτεχνα στρωμένο τραπέζι το άφθονο κρασί και οι ωραίες γυναίκες δεν θα έλειπαν από το γλέντι. Αλλά το μεγάλο γεγονός του απογεύματος ήταν η παράσταση ``άφωνος΄΄ παντομίμα και ενός θεάτρου Νευροσπάστων. 
 Τα Νευρόσπαστα και οι θεατρικές παραστάσεις ήταν της “μόδας” μεταξύ των Ελλήνων όπως τουλάχιστον αναφέρεται από τους Έλληνες και Ρωμαίους συγγραφείς. Για πολλούς το θέατρο νευροσπάστων ήταν το σύμβολο της ανθρώπινης μοίρας. Επιφανείς κλασικοί συγγραφείς φιλόσοφοι θεολόγοι και επιστήμονες όπως ο Πλάτων ο Μάρκος Αυρήλιος ο Κλεμέντιος ο Αλεξανδρινός ο Ευσέβιος ο Επίκτητος ο Φίλωνας και άλλοι κάνουν συχνές περιγραφές για τις μαριονέτες και τον τρόπο που κινούνταν χρησιμοποιώντας τη λέξη “νευρόσπαστον” συνώνυμη της λατινικής λέξης marionette. Ο Πλάτων στο βιβλίο του "Οι Νόμοι" κάνει αναφορά στις μαριονέτες λέγοντας: "Ας υποθέσουμε ότι ο καθένας από εμάς είναι μια κινούμενη φιγούρα νευρόσπαστο που βρίσκεται στα χέρια των Θεών για τη δική τους διασκέδαση ή επειδή είχαν ένα σοβαρό σκοπό για μας για τον οποίο δε γνωρίζουμε τίποτα. Οι παρορμήσεις που μας κινούν μοιάζουν με κλωστές που τις τραβούν οι θεοί από διάφορες κατευθύνσεις …"

slide 35:

Σελίδα 35 Ο Αριστοτέλης στο σύγγραμμα "Τα Πολιτικά" αναφέρεται στα αγάλματα του Δαίδαλου που είχαν τη μοναδική ιδιότητα στην αγαλματοποιία να έχουν την ικανότητα να κινούνται από μόνα τους. Στην Ευρώπη του μεσαίωνα υπήρχε μία γιορτή «των τρελών» έθιμο περιόδου καρναβαλιού και εκεί δημιουργήθηκε μία κούκλα με μπαστούνι η επονομαζόμενη σήμερα «Μαρότα». Παρόμοιο φαινόμενο θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς αυτό των αποκριάτικων «ανδρεικέλων» τα οποία παρουσιάζονταν στην Αθήνα επί Τουρκοκρατίας αλλά και αργότερα. Επίσης η κατάχρηση του τύπου Πουλτσινέλλα κωμικός του θεάματος της Commedia dell’arte από κατώτερους ηθοποιούς του 18 ου αι. στην περίοδο των καρναβαλιών προκάλεσε την μεταμόρφωση του από ζωντανού σε άψυχη μαριονέτα. Αυτός είναι και ο σημαντικότερος χαρακτήρας της κούκλας-γαντιού. Στην Ελλάδα το κουκλοθέατρο πρωτοεμφανίζεται στη Ζάκυνθο το 1870με τον ήρωα του τον Φασουλή. Είδος κουκλοθεάτρου αποτελεί και το θέατρο σκιών με τη διαφορά ότι οι μορφές είναι δυσδιάστατες περνούν ανάμεσα σε μία ημιδιάφανη οθόνη και στον φωτισμό. ΕΙΔΗ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ • Θέατρο αντικειμένων Οι ήρωες είναι διάφορα αντικείμενα που παριστάνουν τον εαυτό τους • Θέατρο Σκιών • Κουκλοθέατρο • Μαύρο θέατρο Σύγχρονο είδος θεάτρου στην οποία χρησιμοποιείται η τεχνική του black light. EIΔΗ ΚΑΙ ΤΥΠΟΙ ΚΟΥΚΛΑΣ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ Υπάρχουν διάφορα είδη κούκλας που μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει στο κουκλοθέατρο ανάλογα με τον τρόπο κατασκευής και χειρισμού της. Οι βασικοί τύποι είναι οι παρακάτω: ❖ Γαντόκουκλα. Ο πιο συνηθισμένος τύπος κούκλας όπου φοριέται στο χέρι σαν γάντι. Το κεφάλι της κούκλας είναι φτιαγμένο από διάφορα υλικά ξύλο λάστιχο ύφασμα πεπιεσμένο χαρτί και έχει μια τρύπα από κάτω ώστε να χωράει ο δείκτης του χεριού του χειριστή. Το σώμα της αποτελείται από ένα υφασμάτινο φόρεμα με μικρά μανίκια και είναι αρκετά μακρύ ώστε να μην φαίνεται ο καρπός του χειριστή. Το χέρι του χειριστή μπαίνει μέσα σε αυτό το φόρεμα με τέτοιο τρόπο ώστε ο αντίχειρας και τα μεσαίο δάχτυλο να βρίσκονται στα δύο μανίκια και ο δείκτης στην τρύπα στο κάτω μέρος του κεφαλιού της κούκλας.Το παίξιμο αυτής της κούκλας χρειάζεται αρκετή εξάσκηση στα δάχτυλα ώστε να μπορεί να κινείται η κούκλα πειστικά και όχι ανεξέλεγκτα. Το μειονέκτημα της γαντόκουκλας είναι ότι λόγω του μικρού μεγέθους είναι δυσδιάκριτη από μεγάλη απόσταση. Μερικά από τα πλεονεκτήματα της είναι: η άμεση επαφή και ταύτιση του σώματος της κούκλας με του χειριστή της με αποτέλεσμα να είναι πιο ζωντανή και μεταδοτική η κίνηση της κούκλας είναι μια γρήγορη και ευκίνητη κούκλα που μπορεί να κάνει πολύπλοκες κινήσεις όπως να τα τρέξει να πηδήξει να μαφειρέψει κλπ. ❖ Μαριονέτα. Πρόκειται για ολόσωμες κούκλες με κινούμενα μέλη στα οποία η κίνηση γίνεται με νήματα. Το κεφάλι της κούκλας μπορεί να είναι φτιαγμένο από ξύλο χαρτοπολτό πηλό ή άλλα υλικά. Αντίστοιχα το σώμα είναι φτιαγμένο από τα προαναφερθέντα υλικά και από διάφορα σημεία του ξεκινούν νήματα τα οποία καταλήγουν σε ένα χειριστήριο το οποίο συνήθως έχει σχήμα σταυρού.

slide 36:

Σελίδα 36 ❖ Μαρότα. Αυτός ο τύπος κούκλας κινείται με ένα ξύλινο ραβδί που διαπερνάει το σώμα και καταλήγει στο κεφάλι της. Το κεφάλι της είναι φτιαγμένο από ξύλινο μπαλάκι ή από φενιζόλ ή από χαρτοπολτό και είναι στερεωμένο σε ένα ξύλο. Ο χειριστής κρατάει τη μαρότα από το ξύλο ενώ ο δείκτης και ο αντίχειρας είναι στα μανίκια του ριχτού φορέματος. Μια άλλη παραλλαγή της μαρότας είναι η αναδυόμενη κούκλα η οποία στηρίζεται σε ένα ξύλινο ραβδί το οποίο περνάει από ένα χωνί που είναι στερεωμένο στο τελείωμα του φορέματος της κούκλας και δίνει έτσι την δυνατότητα στην κούκλα να εμφανίζεται και να εξαμφανίζεται μέσα από ένα χωνί με την κατάλληλη κίνηση του ραβδιού. ❖ Δαχτυλόκουκλα. Είναι συνήθως φτιαγμένη από ύφασμα χαρτόνι ή χαρτί και προσαρμόζεται σε κάποιο από τα δάχτυλα του χεριού κατάλληλος για παιδιά προσχολικής ηλικίας. Οι δαχτυλόκουκλες μπορούν να παιχτούν είτε φανερά κρατώντας τες μπροστά σε όλους είτε με τον παίκτη κρυμμένο. ❖ Επίπεδες κούκλες. Πρόκειται για κούκλες φτιαγμένες από χαρτί χαρτόνι ύφασμα κολλημένο σε χαρτόνι. Στερεώνονται σε ξύλο ή σύρμα και κατασκευάζονται εύκολα και γρήγορα από τα παιδιά. Οι φιγούρες μπορούν να ζωγραφιστούν από τα παιδιά και μετά να κοπούν και να κολληθούν μέσα σε χαρτόνια. ❖ Γιγαντόκουκλα. Είναι ολόσωμη κούκλα σε μεγάλο μέγεθος και είναι συνήθως φτιαγμένη από χαρτοπολτό φενιζόλ αφρολέξ ή ξύλο. Αυτές οι κούκλες στηρίζονται σε μία επιφάνεια με προσαρμοσμένα ροδάκια και κινούνται από πίσω από έναν χειριστή ή προσαρμόζονται στο σώμα του χειριστή και παίζουν ταυτόχρονα ή στερεώνονται σε μεγάλα ξύλα και παίζονται πλέον από δύο ή περισσότερους χειριστές. ❖ Κούκλα Bunraku. ιαπωνικό θέατρο κούκλας ❖ Κούκλα Humahette. Είναι ένα άλλο είδος κούκλας που στην πραγματικότητα είναι μισό κομμάτι κούκλας και το άλλο μισό άνθρωπος δηλαδή ο κουκλοπαίχτης. ❖ Κούκλες-φιγούρες θεάτρου σκιών ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΑΔΑ H τέχνη του κουκλοθέατρου που ήταν θέαμα αποκλειστικά για μεγάλους ανοίχτηκε στα παιδιά στα μέσα του 20ου αιώνα και είχε δύο παραδοσιακούς κωμικούς χαρακτήρες: Τον καραγκιόζη που ήρθε από την Τουρκία. Τον Φασουλή που ήρθε από την Ιταλία. Και οι δύο έχουν τις ρίζες τους σε καρναβαλικές παραδόσεις ενώ αντίστοιχοι ήρωες υπάρχουν σε όλα τα μέρη της γης. Στις αρχές του 20ου αιώνα οι πλανόδιοι κουκλοπαίκτες που έπαιζαν παραστάσεις Φασουλή στους δρόμους της Αθήνας μάζευαν χρήματα από τους περαστικούς σε ένα χωνί που το έλεγαν γράπα σαν το σημερνό καπέλο της ελεύθερης συνεισφοράς.

slide 37:

Σελίδα 37 ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ Ιδρύεται το 1939 από την Ελένη Θεοχάρη -Περράκη και υφίσταται για περισσότερα από 40 χρόνια. Προσαρμόστηκε στις δύσκολες συνθήκες της Γερμανικής κατοχής και οι ήρωες Μπάρμπα Μυτούσης Κλούβιος και Σουβλίτσα έπαιζαν για τα παιδιά και τους τραυματίες στα νοσοκομεία μεταφέροντας στη σκηνή ελληνικούς μύθους και λαϊκά παραμύθια. Μετά τον πόλεμο ο θίασος συνέχισε έως τη δεκαετία του ‘80. Στη συνέχεια μπήκε στην ζωή των Ελλήνων η τηλεόραση και οι ήρωες της Ελένης Θεοχάρη Περράκη μεταφέρθηκαν στη μικρή οθόνη . Την 1 η Νοεμβρίου 1966 ημέρα Τρίτη ο καλοκάγαθος θείος η παμπόνηρη Σουβλίτσα και ο αγαθούλης Κλούβιος τελευταία άφιξη στις παραστάσεις εμπνευσμένος από τις Κλαψωδίες της Αλκης Ζέης έκαναν την εμφάνισή τους στους ελάχιστους τηλεθεατές που διέθεταν τότε τηλεοπτικές συσκευές. Η εκπομπή αρχικά ήταν 15ήμερη και διαρκούσε 15 λεπτά. Από τον Φεβρουάριο του 1967 όμως έγινε εβδομαδιαία και ημίωρη. Από το 1970 το «Κουκλοθέατρο Αθηνών» απέκτησε και στέγη εκτός τηλεόρασης. Στο θεατράκι της ΧΕΝ όπου κάθε χειμώνα έδινε παραστάσεις ενώ το καλοκαίρι γύριζε την περιφέρεια. Η εκπομπή αγαπήθηκε από μικρούς και μεγάλους. Για δέκα ολόκληρα χρόνια είχε σταματήσει το ρολόι του χρόνου. Όλα αυτά τα χρόνια ούτε ο θείος ούτε τα ανίψια μεγάλωσαν. Την Πρωτοχρονιά του 1976 μεταδόθηκε το τελευταίο επεισόδιο. Την επόμενη Πέμπτη προβλήθηκε μια ξένη παραγωγή το «Μπράντι Κιντς» κι αμέσως μετά πήραν τη θέση του τα «Ελληνικά παραμύθια» μια σοβαρή προσπάθεια για να αποδοθούν με θεατρικό τρόπο τα λαϊκά παραμύθια. Ο Κλούβιος και η Σουβλίτσα επί το έργον

slide 38:

Σελίδα 38 Η Ελένη Θεοχάρη Περάκη σε φωτογραφία του 1980 με τους αγαπημένους της ήρωες Η Ελένη Θεοχάρη Περάκη τον καιρό της εκπομπής ΝΤΕΝΕΚΕΔΟΥΠΟΛΗ Δημιουργείται μετά τη μεταπολίτευση το 1975 από την Ευγενία Φακίνου. Είναι ένα είδος κουκλοθεάτρου βασισμένο στην τεχνική Θεάτρου Αντικειμένου. Ποια μορφή έχει το σύγχρονο παιχνίδι στον 20 ο και 21 ο αιώνα Τα χρόνια του μεσοπολέμου και της Κατοχής 1940 – 1944 ήταν πολύ δύσκολα για όλους. Οι ελλείψεις σε ρούχα και τρόφιμα η εξαθλίωση και η φτώχια κυριαρχούσαν σε όλη τη χώρα. Τα παιδιά ήταν αδύνατα καχεκτικά ρακένδυτα και ψειριασμένα και ζούσαν με το

slide 39:

Σελίδα 39 φόβο του θανάτου. Κατάφεραν να επιβιώσουν χάρη στη λιγοστή τροφή που τους εξασφάλιζαν όπως μπορούσαν οι γονείς τους και με το παιχνίδι. Το παιχνίδι τα έκανε να ζουν και να νιώθουν για όσο διαρκούσε αυτό ελεύθερα και ανέμελα από τα προβλήματα τα γέμιζε με θάρρος αυτοπεποίθηση και χαρά. Από την άλλη μέσα από την κίνηση διασφάλιζαν όσο αυτό ήταν δυνατό την καλή τους υγεία και την ομαλή ανάπτυξη του σώματος τους Προκόβας 2010. Αργότερα μεταπολεμικά οι συνθήκες διαβίωσης ήταν πολύ δύσκολες και τα παιδιά από πολύ μικρά αναγκάζονταν να εργαστούν για να συνεισφέρουν στην οικογένεια. Όμως πέρα από τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν κατάφερναν συχνά με την πρώτη ευκαιρία να ξεκόψουν από τη δουλειά και να παίξουν με τους συνομήλικους τους στο δρόμο. Έτσι έστω και για λίγο ζούσαν και εκφράζονταν σαν παιδιά. Με το παιγνίδι ξεχνούσαν για λίγο τα προβλήματα και τις δυσκολίες χαλάρωναν διασκέδαζαν και έτσι κατάφερναν να μην χάσουν το κουράγιο τους και την αισιοδοξία τους για την ζωή και ένα καλύτερο αύριο Προκόβας 2010. Τα παιδιά εκείνη την εποχή μαζί με την μητέρα ή τον πατέρα ή και μόνα τους έφτιαχναν τα δικά τους παιχνίδια με καθημερινά υλικά. Μάζευαν κουτιά από 10 κονσέρβες και διάφορα τσίγκινα υλικά αλλά και κουτιά που περιείχαν γάλα. Άλλα υλικά όπως από κλαδιά δέντρων και οτιδήποτε ξύλινο υλικό έβρισκαν από πανιά χαρτί από πακέτα τσιγάρων και οποιοδήποτε πολεμικό υλικό έβρισκαν όπως οβίδες που υπήρχαν διασκορπισμένες στους δρόμους. Βιομηχανικά παιχνίδια δεν υπήρχαν τα περισσότερα παιχνίδια ήταν ομαδικά παιχνίδια όπου τα έπαιζαν στους δρόμους και στις αλάνες Προκόβας 2010.Παρόλα αυτά στη δεκαετία του ’30 ο Θωμάς Ακουαρόνι γνωστός τυπογράφος της Θεσσαλονίκης κατασκεύασε στρατιωτάκια με πρώτη ύλη το μολύβι. Την ίδια εποχή ο Λευτέρης Ρωμαιόπουλος φτιάχνει «κατιγιόν» με σχέδια πάνω σε πεπιεσμένο χαρτί και ο Ιωάννης Κεχαγιάς πουλά κούκλες και γεμιστά ζωάκια. Πρόκειται για τα χρόνια του τσίγκινου παιχνιδιού που μπορούσε να βρει κανείς στα πανηγύρια ή στα στέκια της οδού Αιόλου. Τα παιχνίδια απεικόνιζαν συνήθως τύπους γύρω από τη ζωή των ανθρώπων όπως ο γαλατάς και το τσοπανόπουλο. Στη δεκαετία του ’40 ο Στέφανος Στατίνος κατασκευάζει το πρώτο ξύλινο σαλονάκι και ο Δημήτρης Κόπανου τις πρώτες σφυρίχτρες ρεβυθιού. Την ίδια εποχή ανακαλύπτεται ο Καραγκιόζης και τα παιδιά αρχίζουν να παίζουν θέατρο σκιών. Τα παιδικά δωμάτια γεμίζουν με επιτραπέζια όπως η «Χήνα» και το μεταλλικό «Μεκανό». Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έφερε αναστάτωση στο εμπόριο των παιχνιδιών. Τα περισσότερα από τα λιγοστά εργοστάσια και τις βιοτεχνίες αναγκάστηκαν να κλείσουν για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα φενός γιατί το εργατικό προσωπικό στρατεύτηκε αφετέρου γιατί τα υλικά κατασκευής παιχνιδιών δεν επαρκούσαν. Εκτός από τα ευρωπαϊκά παιχνίδια που ήδη προϋπήρχαν τα υπόλοιπα φτιάχνονταν στην Ελλάδα και απεικόνιζαν ως επί το πλείστον νοσοκόμες του ερυθρού σταυρού στρατιώτες και πολεμικά αντικείμενα τσολιάδες και τσαρούχια.

slide 40:

Σελίδα 40 Κατά τη διάρκεια της Κατοχής πολλοί ερασιτέχνες επιδόθηκαν στην κατασκευή παιχνιδιών. Ένας από αυτούς ο Ανανίας Ανανιάδης μάζευε από τα σκουπίδια κουτιά από κονσέρβες και διάφορα τσίγκινα κουτιά τα οποία μετέτρεπε σε παιχνίδια. Τα βιομηχανικά και τα βιοτεχνικά παιχνίδια ήταν σπάνια τότε και τα παιδιά τα πρόσεχαν πολύ. Τα δύσκολα εκείνα χρόνια της Κατοχής και της μετακατοχικής περιόδου τα παιχνίδια που έπαιζαν τα παιδιά τα έφτιαχναν τα ίδια από το τίποτα. Τα δημιουργούσαν σύμφωνα με τις καταστάσεις και τις συνθήκες της ζωής. Καθημερινό παιχνίδι ήταν το πολεμικό υλικό που λεηλατούσαν τα μεγαλύτερα παιδιά από τους Άγγλους. Βιομηχανικά παιχνίδια δεν υπήρχαν. Τα περισσότερα ήταν ομαδικά παιχνίδια δρόμου. Ενδιαφέρον έχει να σταθούμε στα παιδιά της πόλης που αναγκάστηκαν να μετοικήσουν οικογενειακά σε κάποιο χωριό για λόγους επιβίωσης πράγμα που παρατηρήθηκε σε μεγάλη έκταση ιδίως τα χρόνια της Κατοχής. Έτσι τα παιδιά βρέθηκαν σε διαφορετικό περιβάλλον ζωής αντιμετώπισαν νέους τρόπους ζωής έκαναν νέους φίλους γνώρισαν και έπαιξαν νέα παιχνίδια. Τα παιδιά αυτά που για πρώτη φορά ήρθαν σε επαφή με την έννοια της κατασκευής και της δημιουργίας-συνθέτοντας τα παιχνίδια τους με υλικά που έβρισκαν γύρω τους- και που για πρώτη φορά γνώρισαν την άμυλα και τον ανταγωνισμό παίζοντας ομαδικά παιχνίδια στο δρόμο ήταν διαδικασίες που επέδρασαν θετικά σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Παραδείγματα τέτοιων παιχνιδιών είναι οι ρετσέλες που φτιάχνονταν με κομμάτια ρετσινιού ο ντόκος και το στριφτό ήταν τυχερά παιχνίδια ο κλεφτοπόλεμος και το κλωτσοσκούφι παίζονταν στην Αμαλιάδα στην Πάτρα. Οι σφαίρες και τα βλήματα αντικατέστησαν τους βώλους. Στο Καρπενήσι είχε επινοηθεί η τσαρουχοναυμαχία ένα πραγματικό παραμύθι με ήρωες και τέλος υπήρχε και το κλειδί που ήταν αυτοσχέδιο και εύκολα κατασκευαζόμενο από μικρά παιδιά και προκαλούσε μικρή εκπυρσοκρότηση. Στη δεκαετία του ’50 παρουσιάζονται τα μεταλλοπλαστικά παιχνίδια και οι κατασκευαστές αντιγράφουν συστηματικά επιτυχημένα μοντέλα του εξωτερικού. Τα παιδιά αρχίζουν να διαβάζουν βιβλία και τα λαϊκά περιοδικά γίνονται ανάρπαστα. Με το πέρασμα του χρόνου το πλαστικό γεμίζει όλο και περισσότερο το δωμάτιο των παιδιών.

slide 41:

Σελίδα 41

slide 42:

Σελίδα 42 Η δεκαετία του ’60 όσον αφορά το παιχνίδι χαρακτηρίζεται από το πλαστικό την μπαταρία και τη βιομηχανοποίηση γενικότερα. Η αλλαγή υλικού φέρνει την επανάσταση στον τρόπο που κατασκευάζονται τα παιχνίδια για πάντα. Στην Ευρώπη το γεγονός που σηματοδοτεί τη σημαντικότατη αυτή αλλαγή ήταν η απαγόρευση του τσίγκου στις αρχές του 1960 ως επικίνδυνου υλικού για να παίζουν τα παιδιά λόγω της χρησιμοποίησης τοξικών για την κατασκευή τους και της αιχμηρότητάς τους. Μαζί με τον τσίγκο πεθαίνουν και οι οικοτεχνίες και οι μικρές βιοτεχνίες που χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά αυτό το υλικό. Την θέση του τσίγκου παίρνει το πλαστικό και το βινύλιο υλικά που θεωρούνται εκτός από υγιεινά πιο ανθεκτικά και με χρώματα που δεν ξεβάφουν η ξεθωριάζουν με το πλύσιμο. Το 1960 μεσουρανεί η εποχή της ιαπωνικής αγοράς. Οι κατασκευαστές αντιγράφουν ιαπωνικά παιχνίδια και τα καταστήματα κατακλύζονται από ρομπότ και διαστημόπλοια που γράφουν πάνω «Made in japan». Το παιχνίδι σταματά πλέον να είναι κουρδιστό και λειτουργεί με μπαταρία. Τα παιχνίδια στα σφαιριστήρια γίνονται ηλεκτροκίνητα συνάδοντας προς τον νέο αστικό τρόπο ζωής και τα ζάρια στο «Φιδάκι» παύουν να είναι ξύλινα. Στο τέλος του ’70 τα περισσότερα ελληνικά παιχνίδια γεννιούνται στο εξωτερικό και είναι πλαστικά. Στις αρχές του ’80 ήταν αρκετές οι ελληνικές εταιρίες που κατασκεύαζαν παιχνίδια. Με την εισβολή των κινέζικων παιχνιδιών αλλάζει συνολικά η φιλοσοφία επί του θέματος και τα παιχνίδια ευτελίζονται τόσο ως χρηματική αξία όσο και ως εκπαιδευτική αξία. Παρατηρείται μια στροφή που απαιτεί μικρότερη γονική συμμετοχή. Το παιχνίδι ακολουθεί τις αλλαγές της κοινωνίας μας και γι’ αυτό αλλάζει χαρακτήρα καθώς αυξάνεται η ποσότητα και μειώνεται η ποιότητα. Την ίδια εποχή οι εταιρίες στράφηκαν προς τα επιτραπέζια παιχνίδια. Καινοτομία της εποχής ήταν και το τρενάκι. Αυτό που δεν έχει αλλάξει πάντως είναι το ότι το παιδί έχει ανάγκη το παιχνίδι γιατί είναι πολλές οι γνώσεις που αποκτά μέσα από αυτό. Με τη βιομηχανική επανάσταση πολλοί νέοι επιχειρηματικοί τομείς αναπτύχθηκαν με αποτέλεσμα την εμφάνιση σύγχρονων παιχνιδιών στην αγορά. Υπάρχουν δύο κατηγορίες σύγχρονων παιχνιδιών τα παραδοσιακά και τα ηλεκτρονικά. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τα βρεφικά-προσχολικά παιχνίδια κούκλες λούτρινα φιγούρες επιτραπέζια και παζλ computer για παιδιά διαδραστικά παιχνίδια παιχνίδια εξωτερικού χώρου κατασκευές και παιχνίδια από πλαστικό ή άλλες ύλες. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει παιχνίδια για υπολογιστές σε CD ROM DVD ROM καθώς επίσης και κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών. Στη σύγχρονη εποχή υπάρχει μια υπερπληθώρα παιχνιδιών. Οι Έλληνες αντιγράφουν οτιδήποτε βλέπουν σε εκθέσεις στο εξωτερικό και το μεταφέρουν στην ελληνική αγορά. Ήρωες που γίνονται διάσημοι μέσα από κόμικ ή παραμύθια ή από τον κινηματογράφο και στη συνέχεια γίνονται μαζικά παιχνίδια που κυκλοφορούν στις αγορές του εξωτερικού. Οι δύο μεγάλες εταιρίες κατασκευής παιχνιδιών της Ελλάδας ήταν η Λύρα και η El Greco. Έτσι στην Ελλάδα όλα τα παραδοσιακά παιχνίδια αντικαθίστανται με πλαστικό. Και όπως και στο εξωτερικό οι διαφημίσεις που ακούγονται στο ραδιόφωνο ή βλέπουν μικροί και μεγάλοι στον κινηματογράφο έχουν πλέον μαζική απήχηση. Εξάλλου σύμφωνα με τα λόγια της κ. Αργυριάδη υπεύθυνης στο τμήμα Παιχνιδιού και Παιδικής Ηλικίας του Μουσείου Μπενάκη «Το παιχνίδι αντανακλά τον κόσμο γύρω του. Ότι έχει γίνει στον κόσμο έχει αντιγραφεί στο παιχνίδι. Ότι καινούριο βγαίνει κατευθείαν θα το δεις σε παιχνίδι».

slide 43:

Σελίδα 43 Σήμερα αν και οι αλάνες κυρίως στις πόλεις έχουν μειωθεί ως εξαφανιστεί τα παιδιά χαίρονται όταν βρίσκουν χώρο για να παίξουν να τρέξουν να κινηθούν. Δυστυχώς η εύρεση χώρου δεν είναι εφικτή στις σύγχρονες πόλεις. Τα κτίσματα και οι δρόμοι δεν βοηθάνε το παιδί και το παιγνίδι. Τα πάρκα και τα αθλητικά κέντρα όπου υπάρχουν είναι οι μόνοι χώροι όπου μπορούν να παίξουν. Τα παιδιά είναι στερημένα από το φυσικό περιβάλλον και είναι εγκλωβισμένα στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών. Έτσι έχουν χάσει την επαφή τους με την φύση την εξοχή το δάσος τους δρόμους.Στο δρόμο έχουν αυξηθεί τα αυτοκίνητα τα πάρκα έχουν λιγοστέψει και οι γειτονιές έχουν γίνει επικίνδυνες ή ενοχλούνται οι περίοικοι. Στην πολυκατοικία οι ώρες είναι περιορισμένες όπου θα βγουν στο μικρό μπαλκόνι να παίξουν το οποίο είναι κλεισμένο με κάγκελα και συρματόπλεγμα. Γυμναστήρια κέντρα νεότητας ή άλλοι χώροι δεν υπάρχουν ή είναι απρόσιτοι στα παιδιά. Το πρόβλημα της μη ύπαρξης χώρων για παιχνίδι έχει σαν αποτέλεσμα τα παιδιά να ασχολούνται με ηλεκτρονικά παιχνίδια και να καθηλώνονται στο σπίτι να μην κινούνται όσο θα ήθελαν και θα έπρεπε να γίνονται οκνηρά μοναχικά με προβλήματα βάρους κατά μεγάλο ποσοστό και κοινωνικότητας Αυγητίδου 2001. Το παιχνίδι είναι στοιχείο και προϊόν του κάθε πολιτισμού. Σήμερα έχει διαφοροποιηθεί η έννοια του παιχνιδιού. Η σύγχρονη εποχή είναι η εποχή της βιομηχανοποίησης της παγκοσμιοποίησης της διαφήμισης της αφθονίας του καταναλωτισμού και του υλικού. Είμαστε στην εποχή του ηλεκτρονικού παιχνιδιού όπως το Nintendo το gameboy και το playstation. Από τον 20ο αιώνα άρχισαν οι εισαγωγές παιχνιδιών Κάππας 2005. Χαρακτηριστικό βιομηχανοποιημένο είδος παιχνιδιού ήταν οι κούκλες που ξεχώριζαν με κάποια αληθοφανή έκφραση όπως το κλάμα το γέλιο και γενικά τις γκριμάτσες ενός παιδιού Κάππας 2005. Ευτυχώς το παιχνίδι στους παιδικούς σταθμούς κρατάει ακόμα την αθωότητα και την παιδικότητα στις ψυχές των παιδιών. Το παιχνίδι πλέον είναι μέσο μάθησης και τα παιδιά επικοινωνούν εκφράζονται βγάζουν τις επιθυμίες και τα συναισθήματά τους. Μπορεί να μην παίζουν τα παιχνίδια των προγόνων τους αλλά κάποια παιχνίδια ακόμα

slide 44:

Σελίδα 44 διασκεδάζουν τα μικρά παιδιά χωρίς βία και χωρίς τον φόβο να τραυματίσουν των αθώο και πολύτιμο κόσμο τους . Πώς παρουσιάζεται το παιχνίδι μέσα από τη ζωγραφική Υπάρχουν πολλοί ζωγράφοι που εμπνεύστηκαν από τα παιχνίδια των παιδιών όπως οι πιο γνωστοί και σημαντικότεροι στη χώρα μας είναι ο Γιώργος Ιακωβίδης και ο Συμεών Σαββίδης και ο Νικηφόρος Λύτρας. Μερικά από τα έργα τους είναι: Πίνακας κούκου του Γιώργου Ιακωβίδη ο οποίος γεννήθηκε στα Χίδηρα της Λέσβου το 1853 και πέθανε το 1932 στην Αθήνα. Πίνακες Παιδική συναυλία Γιώργος Ιακωβίδης

slide 45:

Σελίδα 45 Πίνακας «Γύρω-γύρω όλοι» του Συμεών Σαββίδη ο οποίος γεννήθηκε στο Τοκάτη της Μ.Ασίας το 1859 και πέθανε το 1927 στην Αθήνα. Πίνακας «Τα κάλαντα» του Νικηφόρου Λύτρα ο οποίος γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου το 1832 και πέθανε το 1902 στην Αθήνα. Επίσης υπάρχουν και πολλοί ξένοι ζωγράφοι όπως: Χάρυ Μπρούκερ ο οποίος γεννήθηκε το 1848 και πέθανε το 1940

slide 46:

Σελίδα 46 Άμπερτ Έντελφλετ ο οποίος γεννήθηκε στην Φιλανδία το 1884. Pieter Bruegelο πρεσβύτερος ο οποίος γεννήθηκε το 1525 στο Μπρέντα της Ολλανδίας και πέθανε το 1569 Habsburg. Marilyn Jacobson η οποία γεννήθηκε στον Καναδά το 1917 και πέθανε το 2013 ετών 85

slide 47:

Σελίδα 47 Maugdo Vásquez López – ronda de la paz y la eterna primavera Anton Dieffenbach – Spielende Kinder Γεννήθηκε το 1831 στο Wiesbaden στη Γερμανία και πέθανε το 1914 στο Hohwald. Elizabeth Adela Forbes Γεννήθηκε στο Kingston Ontaria το 1859 και πέθανε το 1912.

slide 48:

Σελίδα 48 Arthur John Elsley Γεννήθηκε το 1860 και πέθανε το 1952 Υπάρχουν βέβαια και άλλοι πίνακες κάποιων ζωγράφων των οποίων δεν μπορέσαμε να βρούμε τα ονόματα τους και είναι οι εξής:

slide 49:

Σελίδα 49

slide 50:

Σελίδα 50 Βιβλιογραφία για παιχνίδια στην αρχαία Ελλάδα 1ebook Σοφίας Παυλάκη και Λουίς Σάντος Greek toys Β’ έκδοση 2016 https://greektoys.org/2016/09/12/paixnidia-sthn-arxaia-ellada/ 2 https://el.wikipedia.org/wiki/CEA0CEB1CEB9CF87CEBDCE AFCEB4CEB9CEB1_CF83CF84CEB7CEBD_CE B1CF81CF87CEB1CEAFCEB1_CE95CEBBCEB BCEACCEB4CEB1 3 https://el.wikipedia.org/wiki/CEA0CEB1CEB9CF87CEBDCEAFC EB4CEB9CEB1_CF83CF84CEB7CEBD_CEB1CF81CF8 7CEB1CEAFCEB1_CE95CEBBCEBBCEACCEB4CEB1 4Ελένη Κασσωτάκη2015. Το παιχνίδι στη διαχρονία Δ/νση Παιδείας Πολιτισμού Αθλητισμού και Νέας Γενιάς Τμήμα Αρχαιολογίας και Ιστορικής Έρευνας Δήμος Αχαρνών https://arxaiologikoacharnes.files.wordpress.com/2014/03/cf84ceb5cebbce b9cebacebf-cf84cebf-cf80ceb1ceb9cf87cebdceb9ceb4ceb9-cf83cf84ceb7- ceb4ceb9ceb1cf87cf81cebfcebdceb91-2015-1.pdf 5Flaceliere Robert1991. Ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των αρχαίων Ελλήνων Αθήνα σελ.115-117 και221-228 6 http://egpaid.blogspot.com/2008/12/blog-post_5808.html 7 www.netschoolbook.gr/gloss_paignia.html 8 krasodad.blogspot.com/2011/01/ancient-games.html 9 https://www.lookandlearn.com/history-images/M072875/The-Game- of-the-Askoliasmosimg0searchAskoliasmos Βιβλιογραφία για τα παιχνίδια των γονιών μας 1 https://greektoys.org/2017/07/03/arxaia-paixnidia-pou-exoun-ftasei-mexri-simera/ 2 Ελένη Κασσωτάκη2015. Το παιχνίδι στη διαχρονία Δ/νση Παιδείας Πολιτισμού Αθλητισμού και Νέας Γενιάς Τμήμα Αρχαιολογίας και Ιστορικής Έρευνας Δήμος Αχαρνών https://arxaiologikoacharnes.files.wordpress.com/2014/03/cf84ceb5cebbce b9cebacebf-cf84cebf-cf80ceb1ceb9cf87cebdceb9ceb4ceb9-cf83cf84ceb7- ceb4ceb9ceb1cf87cf81cebfcebdceb91-2015-1.pdf 3 Γεωργία Ταρσούλη 1979. Τα παιχνίδια μας Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων Αθήνα 4 www.kanotapanta.blogspot.com Βιβλιογραφία για το ερώτημα: Ποιες αντιλήψεις για την παιδική ηλικία και το παιχνίδι εκφράζει κάθε εποχή και πώς αυτές επιδρούν στην ψυχολογία του παιδιού 1 http://newpost.gr/post/172722/i-propaganda-stin-psyxagogia-ta-epitrapezia- paixnidia-ton-nazi-fotoreportaz/ 2 2 Ελένη Κασσωτάκη2015. Το παιχνίδι στη διαχρονία Δ/νση Παιδείας Πολιτισμού Αθλητισμού και Νέας Γενιάς Τμήμα Αρχαιολογίας και Ιστορικής Έρευνας Δήμος Αχαρνών

slide 51:

Σελίδα 51 https://arxaiologikoacharnes.files.wordpress.com/2014/03/cf84ceb5cebbce b9cebacebf-cf84cebf-cf80ceb1ceb9cf87cebdceb9ceb4ceb9-cf83cf84ceb7- ceb4ceb9ceb1cf87cf81cebfcebdceb91-2015-1.pdf Βιβλιογραφία για το ερώτημα: Ποια είναι η εξέλιξη της κούκλας και του κουκλοθεάτρου 1 http://www.theaterseatstore.com/history-of-puppetry 2 http://www.puppetsnow.com/history-of-puppets.html 3 https://www.sansimera.gr/articles/498 4 http://ir.lib.uth.gr/bitstream/handle/11615/13715/P0013715.pdf 5 https://archive.patris.gr/articles/219322/147077 6iekaigiou.mysch.gr/.../Σημειωσεις20κουκλοθεατρο20θεατρο20σκιων20ΑΙΓΙ Ο.... 7 https://tvhistory.wordpress.com/2016/02/23/CEBF- CEBCCF80CEACCF81CEBCCF80CEB1- CEBCCF85CF84CEBFCF8DCF83CEB7CF82- CEBF- CEBACEBBCEBFCF8DCEB2CEB9CEBFCF82- CEBACEB9-CEB7-CF83CEBFCF85CEB2/ 7 Σγουρομάλλη Ι. 2010. Η βιομηχανική και χειροποίητη κούκλα στις επιλογές το παιχνίδι και τις αφηγήσεις αγοριών και κοριτσιών προσχολικής ηλικίας: ο ρόλος της ως εναλλακτικό ψυχοπαιδαγωγικό εργαλείο. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία. Παν/μιο Κρήτης Σχολή Επιστημών Αγωγής σ.σ. 47- 90. Βιβλιογραφία για το ερώτημα: Ποια μορφή έχει το σύγχρονο παιχνίδι στον 20 ο και 21 ο αιώνα 1Προκόβας Κ.Ε. 2010. « Τότε που παίζαμε λαϊκά παραδοσιακά παιχνίδια» Θεσσαλονίκη: Γράμμα Βαρθολομαίος 2Κάππας Χ. 2005. Ο ρόλος του παιχνιδιού στην παιδική ηλικία Αθήνα Άτραπος. 3Αυγητίδου Σ. 2001. Το παιχνίδι. Σύγχρονες ερευνητικές και διδακτικές προσεγγίσεις Αθήνα Τυπωθητώ. 4 Αυδίκος Ευάγγελος 1996.Το παιχνίδι στην παραδοσιακή και τη σύγχρονη κοινωνία Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα 5Η Καθημερινή Αφιέρωμα Κυριακή 21 Δεκεμβρίου 1997: Στην κατοχή και την απελευθέρωση της Μ. Αργυριάδη 6 Ελένη Κασσωτάκη2015. Το παιχνίδι στη διαχρονία Δ/νση Παιδείας Πολιτισμού Αθλητισμού και Νέας Γενιάς Τμήμα Αρχαιολογίας και Ιστορικής Έρευνας Δήμος Αχαρνών https://arxaiologikoacharnes.files.wordpress.com/2014/03/cf84ceb5cebbce b9cebacebf-cf84cebf-cf80ceb1ceb9cf87cebdceb9ceb4ceb9-cf83cf84ceb7- ceb4ceb9ceb1cf87cf81cebfcebdceb91-2015-1.pdf Βιβλιογραφία για το ερώτημα: Πώς παρουσιάζεται το παιχνίδι μέσα από τη ζωγραφική 1 http://dreamskindergarten.blogspot.com/2011/12/blog-post_10.html 2 https://elenkakou.wordpress.com/2015/01/06/CF80CEAFCEBDC EB1CEBACEB5CF82- CEB6CF89CEB3CF81CEB1CF86CEB9CEBACEA

slide 52:

Σελίδα 52 ECF82-CEB3CEB9CEB1- CF80CEB1CEB9CEB4CEB9CEAC/

authorStream Live Help