ERASMUS by Marijn Van Dijck

Slide 1: 

HVV&ERASMUS HVV&ERASMUS

Slide 2: 

Geboortehuis van Erasmus in de Wijde Kerkstraat in Rotterdam (vierde van rechts). Door: L. Kortebrant, 1732.

Slide 3: 

Erasmus werd geboren in dit huis, waarschijnlijk in 1466 of 1467. Dit was te vinden in de Wijde Kerkstraat in Rotterdam en stond tegenover de Sint-Laurenskerk. Eind 19e eeuw werd het huis afgebroken. Vervolgens werden er op die plaats een textielpakhuis en later bioscoop Thalia gebouwd. Voor het pakhuis werd een schijngevel  gezet waardoor de herinnering aan Erasmus nog enigszins werd bewaard. Tijdens WO II kwam door een bombardement een einde aan dit alles. De plaats is nu alleen nog maar bij benadering vast te stellen.

Slide 4: 

Spreuk in neonletters die tegenwoordig een gevel in Rotterdam siert, ongeveer op de plaats van Erasmus’ geboortehuis.

Slide 5: 

Plattegrond van Gouda. Anonieme meester, 1525. Erasmus bracht enkele van zijn kinderjaren door in Gouda, van 1470 tot 1475 ongeveer.

Slide 6: 

Het stadhuis op de markt van Gouda. Toen Erasmus vijf werd, stuurde zijn vader Gerard hem naar de Latijnse school van meester Pieter Winckel. Deze school bevond zich recht tegenover het stadhuis.

Slide 7: 

Middeleeuwse houtsnede uit ‘Van den Vos Reynaerde’. Vader Gerard las de kleine leergierige Erasmus vaak voor uit de Latijnse versie van Reinaert de Vos. Erasmus vond het een erg geestig verhaal. Dit satirische epos is een parodie op de hele menselijke samenleving; ook de geestelijkheid en de adel ontkomen niet aan de spot van de schrijver.

Slide 8: 

Rudolphus Agricola. Deze Moderne Devoot uit het Groningse Baflo was naar Italië getrokken en was daar in aanraking gekomen met het humanisme, dat hij vervolgens introduceerde in de Nederlanden. Rond 1480 bracht Agricola een bezoek aan de Lebuïnisschool in Deventer, waar Erasmus op dat moment school liep. Naar verluidt was Agricola erg onder de indruk van de twaalfjarige Erasmus, en drukte hij een kus op diens hoofd met de woorden: “Vaar zo voort, mijn zoon, dan zul je zeker een groot man worden.”

Slide 9: 

Het klooster Stein, dat officieel Emmaüsklooster heette, lag tussen Haastrecht en Gouda. Erasmus, intussen verweesd, trad hier als eenentwintigjarige in als augustijner monnik. Al snel stond het kloosterleven hem enorm tegen, en probeerde hij eraan te ontkomen door zich te laten aanbevelen als secretaris bij de bisschop van Kamerijk, Hendrik van Bergen. Het klooster brandde volledig af in 1549. Fragment van een kaart van Gouda door Pieter Dirksz Crabeth, 1520.

Slide 10: 

Rond 1495 trok Erasmus, op kosten van de bisschop, naar Parijs, om theologie te studeren aan de Sorbonne. De eerste maanden woonde hij er in het kloosterachtige Collège Montaigu, in feite een tehuis voor arme studenten. Hij kreeg er rotte eieren te eten en werd misselijk van de geur van gekookte bloemkool. Dit moet een ware beproeving voor zijn wankele gezondheid zijn geweest.

Slide 11: 

Titelblad van Het boek tegen de barbarij, een vroeg geschrift van Erasmus dat in 1520 in druk verscheen. Het boek is gebaseerd op Erasmus’ school- en kloosterjaren, en schrijft de teloorgang van de westerse beschaving toe aan mistoestanden in het onderwijs en de geestelijkheid.

Slide 12: 

De Abdij van ’t Park in Heverlee, vlakbij Leuven. In de bibliotheek van deze abdij ontdekte Erasmus rond 1504 de Aantekeningen bij het Nieuwe Testament van de Italiaanse humanist Lorenzo Valla. Erasmus was dolgelukkig met de vondst: ze verschafte hem de juiste methode om het bijbelboek in zijn oorspronkelijke zuiverheid te herstellen.

Slide 13: 

Standbeeld van Dirk Martens in Aalst. Deze humanistisch geïnspireerde drukker en uitgever had verschillende ateliers, in Aalst, Leuven en Antwerpen. Hij gaf werken uit van Erasmus en Thomas More, en bleef ook zijn leven lang met hen bevriend.

Slide 14: 

Gravure van een drukkerij zoals ze er in het begin van de zestiende eeuw uitzag.

Slide 15: 

Het Narrenschip, van de Nederlandse schilder Jheronimus Bosch, ca. 1491. Het schilderij toont mensen van allerlei slag, van nar tot non, die hun leven verspillen met belachelijkheden. Wat satire betreft, zien veel historici sterke parallellen tussen het oeuvre van Bosch en de geschriften van Erasmus.

Slide 16: 

Een monnik en een non in een intieme pose. Roddels over de betrekkingen tussen mannelijke en vrouwelijke geestelijken waren in de late middeleeuwen niet van de lucht.

Slide 17: 

Sir Thomas More, geschilderd door Hans Holbein de Jonge. Deze Engelse humanist, schrijver en staatsman was tot zijn dood een goede vriend van Erasmus. Erasmus droeg zijn Lof der Zotheid (Moriae Encomium) op aan More. In 1516 verscheen Mores Utopia, dat een ideale imaginaire samenleving beschrijft. In 1535 werd More onthoofd, omdat hij weigerde Henry VIII te erkennen als hoofd van de Kerk van Engeland. .

Slide 18: 

Titelblad van ‘Lof Der Zotheid’ .

Slide 19: 

Bladzijde uit Lof der Zotheid, ‘De schoolmeesters’. .

Slide 20: 

De paus als antichrist, die aflaten ondertekent en verkoopt. Houtsnede van Lucas Cranach de Oude.

Slide 21: 

Paus Julius II, geschilderd door Rafaël. Julius II, bijgenaamd ‘de Verschrikkelijke’ of ‘de Oorlogspaus’, was paus van 1503 tot aan zijn dood in 1513. Hij was zeer ambitieus en oorlogszuchtig, en kreeg er stevig van langs in Lof der Zotheid.

Slide 22: 

Prins Karel op zestienjarige leeftijd, enkele jaren voor hij Keizer Karel V werd. In 1516 was Erasmus raadsheer van de jonge vorst, en droeg zijn boek De Opvoeding van de Christenvorst aan Karel op. Portret van Bernard van Orley.

Slide 23: 

Gevel van het Collegium Trilingue in Leuven, het instituut dat op Erasmus’ aandringen werd opgericht in 1518 en waar men Latijn, Grieks en Hebreeuws bestudeerde.

Slide 24: 

Portret van Maarten Luther, de grote protestantse hervormer, geschilderd door Lucas Cranach de Oude in 1525. Aanvankelijk dacht Luther in Erasmus een medestander te hebben gevonden, maar later werd hij erg bitter, en noemde Erasmus “een adder, een leugenaar, en de mond en het werktuig van Satan”.

Slide 25: 

De Zwitserse geloofshervormer Ulrich Zwingli werd sterk door Erasmus beïnvloed. Beide mannen bleven elkaar brieven schrijven, en waren zeer lovend over elkaar. Zwingli kwam om in 1531, in de slag om Zürich tussen katholieken en protestanten.

Slide 26: 

Margareta van Oostenrijk, landvoogdes van de Nederlanden tot aan haar overlijden in 1530. Zij vestigde haar hof in Mechelen, waardoor deze stad eigenlijk fungeerde als hoofdstad van de Nederlanden. Erasmus was daar regelmatig te gast. Portret van Bernard van Orley.

Slide 27: 

Manuscript waaraan Erasmus een karikatuur van zichzelf heeft toegevoegd.

Slide 28: 

Wandmozaïek ‘Erasmus te paard’ aan de gevel van het Holbeinhuis in Rotterdam. Het mozaïek toont twee stadsgezichten: Rotterdam en Basel, de steden waar Erasmus respectievelijk zijn levensreis begon en voltooide. Door Louis van Roode, 1954.

Slide 29: 

Johann Froben, geschilderd door Hans Holbein de Jonge. Froben was een beroemde drukker en uitgever uit Basel. Erasmus was goed met Froben bevriend en verbleef steeds in diens huis als hij in Basel was. Erasmus gaf veel van zijn werken uit bij Froben, en controleerde ook diens uitgaven van klassieke auteurs.

Slide 30: 

Zandloper met koker van Erasmus.

Slide 31: 

Werkkamer van Erasmus in Anderlecht, waar hij rond 1520 verbleef bij zijn vriend Pieter Wichman.

Slide 32: 

Erasmus door Hans Holbein de Jonge, in 1523. Hij is hier ongeveer zevenenvijftig jaar.

Slide 33: 

Studie van de handen van Erasmus, door Hans Holbein de Jonge, rond 1523.

Slide 34: 

Titelblad van Colloquia familiaria, exrecensione et cum notis perpetuis Petri Rabi, Neurenberg, 1774. De Colloquia (Gesprekken) zijn lange tijd Erasmus' meest gedrukte boek geweest. Ze waren veel populairder zelfs dan zijn Lof der Zotheid.

Slide 35: 

Een vergulde drinkbeker van Erasmus, een geschenk van Johann Froben. Erasmus bleef zijn leven lang verslingerd aan Bourgondische wijn, die hij geneeskrachtige eigenschappen toedichtte.

Slide 36: 

Brief van koning Frans I van Frankrijk aan Erasmus, gedateerd 7 juli 1523. Erasmus ontving wel vaker uitnodigingen van Europese vorsten om aan hun hof te komen werken, maar sloeg deze altijd af. Hij gaf de voorkeur aan een ongebonden bestaan en carrière.

Slide 37: 

Frans I van Frankrijk en Suleiman I de Grote, sultan van het Ottomaanse Rijk. Hun gemeenschappelijke vijandigheid tegenover de Habsburgers leidde tot een militaire alliantie in 1527 en 1536. In 1529 stonden de Turkse legers een eerste maal voor de poorten van Wenen. Erasmus riep in zijn boek De Turkenkrijg op om de Europese cultuur te verdedigen tegen het Turkse oorlogsgeweld.

Slide 38: 

Haus zum Walfisch in Freiburg, waar Erasmus van 1529 tot 1532 regelmatig verbleef.

Slide 39: 

Houtsnede van Erasmus en zijn trouwe bediende Cognatus, 1530.

Slide 40: 

Erasmus op zijn sterfbed in het huis van Johann Froben in Basel. Geschilderd door Hendrik Albert van Trigt in 1879.

Slide 41: 

Dodenmasker van Erasmus, anonieme meester.

Slide 42: 

De grote Münsterkathedraal in Basel. Hier werd Desiderius Erasmus Roterodamus onder grote belangstelling begraven op 17 juli 1536.

Slide 43: 

Marmeren gedenkteken voor Erasmus in de Münsterkathedraal in Basel. Vervaardigd door Hans Menzinger, 1536.

Slide 44: 

Erasmus Roterodamus in eim ghüs, houtsnede van Hans Holbein de Jonge, 1538/40. Het Latijnse kwatrijn zegt iets als het volgende: “Pallas, vol bewondering voor dit schilderij dat de kunst van Apelles evenaart, Zegt dat het voor eeuwig in de Bibliotheek moet worden bewaard. De Grote Erasmus toont de Muzen van Holbein de kunst van Daedalus, En de weelde van zijn sublieme genie.”

Slide 45: 

Meer informatie vind je op: www.h-vv.be of www.lofderzotheid.eu