LETRAS GALEGAS 2010

LETRAS GALEGAS : 

LETRAS GALEGAS 2010 UXÍO NOVONEYRA

Slide 2: 

BIBLIOTECA DO IES “LUÍS SEOANE” MONTE PORREIRO

UXÍO NOVONEYRA : 

UXÍO NOVONEYRA

BIOGRAFÍA : 

BIOGRAFÍA Eugenio Novo Neira, é dicir, Uxío Novoneyra, nace en Parada do Caurel o 19 de xaneiro de 1930, no seo dunha familia de campesiños acomodados. No 1945 deixa a aldea para ir a Lugo a facer o Bacharelato Bacharelato. Do 1949 ao 1951 permanece en Madrid onde asiste á Facultade de Filosofía e Letras da Universidade. Logo volve a Galicia para facer o servizo militar en Santiago, A Coruña e Lugo. Do 1953 ao 1962 permanece no Caurel por causa dunha afección pulmonar contraída nos cuarteis. É entón cando escribe "Os Eidos 1", así como a maior parte de "Os Eidos 2" e das "Elexías do Courel". Estes van ser os anos de maior actividade poética. Unha vez reposto da súa enfermidade, volve a Madrid onde permanecerá de 1962 a 1966, traballando na televisión e na radio en programas sobre poesía. Volve ao Caurel en 1966, e reclúese na casa natal para atender aos pais na vellez e na enfermidade. Pouco despois morre o pai e en 1973 a nai. Ese mesmo ano casa con Elva Rey, con quen tivo tres fillos. No 1973 trasládase definitivamente a Santiago, cidade na que exerceu o cargo de presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega, ata a súa morte o 30 de outubro do 1999.

A XEOGRAFÍA DO CAUREL nos VERSOS DE NOVONEYRA : 

A XEOGRAFÍA DO CAUREL nos VERSOS DE NOVONEYRA

RELEVO : 

RELEVO Serra aberta inmensa antiga erencia!

Slide 7: 

Courel dos tesos cumes que ollan de lonxe! Eiquí síntese ben o pouco que é un home ...

Slide 8: 

Cumes solas i escuras correndo nuas pra maior soidade e negrura!

Slide 9: 

Taras altas campas onde o sol non pasa esvaece na hora alta!

Slide 10: 

Outos vales e bouzas! Hora en que todo é unha sola cousa!

HIDROGRAFÍA : 

HIDROGRAFÍA Allea a soutos e chousas i a canto de eilí se vía alle a areas e lousas a auga crara corría.. Namorado tiña cousas cousas que a auga sabía

Slide 12: 

VENDO i ouvindo o río vaise o tempo sin sentilo. Naz’a auga su as abrairas entr’as penas sombrizas roxe e baixa de pincheira en pincheira e corre entretecida...

Slide 13: 

QUERO ser como era na Campa da Lucenza. SALGUEIRO da tara irada xa non son aquela ollada A ollada vai mais non leva nin trai.

Slide 14: 

PRADOS do Río! Pincheiras a cachón i a fío! Niste pao sentado cando viña de nino co gando facía cintos de xunco trenzado.

Slide 15: 

CANTA a fontiña canta a fontela i anque a canción é dela ten unha cousa miña pola que podo entendela

CLIMA : 

CLIMA NEVA e non leva. Todo o tempo a un ora. Cai a neve a plomo como nun ámeto pechado cai a neve fora. Xa non se oi o río. Vai nacer outro Uxío que siga o Pasado

Slide 17: 

XEA. Fai un frío que queima. Pouco a pouco érguese a terra en trempo. O tourón os trousos os carambelos! Cruza un lobo ... Roxe a folla nos carreiros aló no fondo dos cousos.

Slide 18: 

PACEN as vacas na nabarega. Treme a pequena que vai con elas. Febreiro chove febreiro xea febreiro neva neve lixeira

Slide 19: 

TRONOU ventou e choveo. Bicouse a terra co ceo. A noite que onte caíu sólo foi pre quen’ a oíu.

Slide 20: 

ZOA o vento e relumbra polas uces. Sai o sol e súmese nas nebras. Polos montes ruben sombras longas resgadas e negras ...

Slide 21: 

PASAN as nebras por riba da braña e polo monte o sol a manchas. Eu debruzado na presa enviso nela. Pasan as nebras por baixo da auga .....

Slide 22: 

PRADOS de Fontela Qué erbiña vos cobre máis marela qué primavera máis pobre! Zumega que zumega zumega a fonte do monte na bouza cega.

CANTA o cuco cala e cantados castiñeiros do val.Pasa o tempo e non di nadae volta o cuco a cantar. : 

CANTA o cuco cala e cantados castiñeiros do val.Pasa o tempo e non di nadae volta o cuco a cantar.

Slide 24: 

PRIMACHORROS brancos panqueixo i amarguexos! Argana polos barrancos! Folla podre nos reprexos. Alguén está Niste aire da mañá.

Slide 25: 

FLORES de maio nevando dos mazairos pre que ún quede inda máis quedo que ollándovos no alto.

Slide 26: 

ÚA o pombo pro longo … Arrola a rola. Canta o paspallás. Mapoulas roxas no ouro do pan.

Slide 27: 

RIBA da auga tecida flaira d’abraira florida Riba da auga trenzada flaira d’abraira granada.

Slide 28: 

NADA está lonxe. Os campaiños das uces cobren os montes de ferruxe.

Slide 29: 

VEO o tempo craro do Vrao: as festas i os traballos. Veo a lúa das segas i a gadaña dos prados os gavieiros as medas i o troupelar dos mallos.

: 

GADAÑO cada vrao por miles de frores que de non gadañar n’houberan nacido. Do Sanxoán ó Santiago a rolos uniformes entre o paxaro da alba i o río ruxindo.

Slide 31: 

CEMBAS d’arandeiras! Argana da Pena Branca Baixo das mata d’abraira Entr’as pestanas da pena! Ven dos castiñeiros Un ventiño pequeño Abalala ….

Slide 32: 

NACEN as tollemerendas polos campazos i os chaos na Cemba de Remesqueda no souto de San Romao.

Slide 33: 

VEO o tempo morno do Outono. Os días son tardes longas. O aire é unha cousa ….. Todo ten ise xeito: os tesos os camiños que van no serán do val os soutos alumeados d’ouro eu quedo ollando o mofo …

Slide 34: 

Cai a chuvia que da sono no quedo serán dos prados i eu cravo enviso os meus ollos sen ver o que estou ollando…

Slide 35: 

CAIN as follas …. Sinto unha cousa que se apousa en min e no me toca …

Slide 36: 

CHOVE para que eu soñe …

Slide 37: 

Eí ven o tempo de mazar o liño COLGAN as mazorcas das solainas. Caín as castañas nos soutos reprexados. Chega o lonxe ruxir das augas entre o tróupele-tróupele dos mazos.

Slide 38: 

VEO o tempo dos bullós e de porse tral’o lume. Polo alentase o e polo fume hase indilgar de nós ….

SOLOS : 

SOLOS FRAGAS iradas da Paleira! Taras de cabras i ovellas de entre o Serro i a Devesa! Terra costa fraca i érmeda!

Slide 40: 

XESTAS froridas da Sítima! Virtas xestas piornal! Terra probe sequiza De penedo i erba-chá

Slide 41: 

TERRAS xabreiras de Parada e Sant’Eufemia! Xeadas brancas e negras!

Slide 42: 

O sol baixa de cara como un pai á frol da braña

Slide 43: 

PRADOS do Val d’Asnela! Abrairas da orela! Bidueiras novas! Restras d’edra polos freixos! Covas dos carambelos de pedra!

Slide 44: 

TERRA moura das montañas! Boa terra que dás auga e teis auga nas entrañas!

ECONOMÍA : 

ECONOMÍA Eu no meu cada un no seu teña pan teña leña teña herba pros bois e despois veña o que veña: É o prego do labrego

Slide 46: 

O centeo correndo ó vento i eu quedo n’eso que ún non nembra nin esquece de tan lene e fondo que chega.

Slide 47: 

LUA da xeada! Faise brasa a leña da ragoada faise cinsa a brasa degráñase o millo fíase o liño mada a mada ca luz no murillo.

Slide 48: 

Que liño máis igoaliño! Non veña o toupo fozalo Nin veña o trebón deitalo.

Slide 49: 

CHOVE no monte e nas viñas. Envolca a auga en regueiras i ailí onde caín as beiras baila muiñeiras miudiñas …

REBOLEGAN as cereixas Su a Rubialcorre o vento na erba de gadañar. : 

REBOLEGAN as cereixas Su a Rubialcorre o vento na erba de gadañar. Andaba eu su os mazairos de vagar Ó pecho da noite. Ninguén nin eu sabía onde podía estar.

Camiño da Veneira!Carreiro dos dez regueiros!Cereixas de carnabudo! Abrotias abrairaspincheiras e pincheiras : 

Camiño da Veneira!Carreiro dos dez regueiros!Cereixas de carnabudo! Abrotias abrairaspincheiras e pincheiras DEITADO á pampaneta su castiñeiro foco facía cos ollos o camiño da formiga.

Eiquí sempre foi bosque …. : 

Eiquí sempre foi bosque ….

Slide 53: 

Canta a vaca cas astas na’scada. Canta o galo pandeando o corpo i o canto.

Slide 54: 

Baixando terra fragosa dende a Fontiña da Rosa hastr’o muiño das edras peta a auga nas pedras foza nas portas un touro tecen as mozas na tea un monte lonxe fumea e vai muñando o boi louro.

Slide 55: 

OLLO o ceo mouro cun medo antergo. Torna a abella ó trobo. A anduriña cingue o voo. Van as nebras do trono nun son agoreiro.

Slide 56: 

PACEN as ovellas na restrella i as cabras nas cembas. Na pena o pastor i o can na rodela.

Slide 57: 

O fuso de lonxe. O fuso de lado. A roca á illarga. O corpo delgado. Fiaraza a fiaraza Faise a baraza baraza a baraza faise o nuvelo nuvelo a nuvelo faise o mantelo.

POBOAMENTO : 

POBOAMENTO Hein d’ir a Cido i a Castro de Brío baixar i andar pola orela do río.

Slide 59: 

POLO Real de Parada por Savane e por Piñeira Pontalor e Fondestela cara Pacios de Lousada o solar da miña mai. Polas rotas do meu pai i a miña irmá cabaleira. Coma se fora candi-el coma se fora candi-ela a Pedrafita á feira. Por Grandalonga e Liñares deixando a do Courel pola vista dos Ancares

Slide 60: 

ILDARA de Romeor fía e canta no Sumedo á raia do albor. Ildara de Romeor olla e cala pro ucedo á raia do solpor.

Slide 61: 

Baixa a viceira pola calella tropicando nas pedras depinanco na edra. -Xebriña xebra xebra xebra!

Slide 62: 

TERRAS érmedas do Freixeiro! Montes irados! Pobos probes que se foron quedando nos ósos!

Slide 63: 

CHOVE xunto e miudo … Como siga uns días iste tempo vai dar gusto ver cubertas de mofo as penas as paredes vellas as ourelas dos ríos i as presas as estoldas dos muiños os teitos os castiñeiros xa sin folla i as árbores todas.